Тең бяв: “шинҗаңни мәдәнийәт җәһәттә озуқландуруш тәклип лайиһәси” милләтләрни еритип йоқитиш сияситидур

Мухбиримиз меһрибан
2022-03-10
Share
Бейҗиңдики җиддийчилик, ши җинпиңниң қәсими Хитай рәиси ши җинпиң вә башқа рәһбәрлири хитай компартийәсиниң музейини зиярәт қилғанда компартийәсигә қәсәм қилди. 2021-Йили 18-июн, бейҗиң.
AP

Хитайниң тәңритағ ториниң 9-март күнидики хитайчә хәвиридин мәлум болушичә, 5-марттин башлап бейҗиңда ечиливатқан “13-нөвәтлик сиясий кеңәш 5-йиғини” да уйғур аптоном районидин қатнишиватқан сиясий кеңәш әзалири 148 тәклип лайиһәсини сунған.

Хәвәрдин мәлум болушичә, бу 148 тәклип лайиһәси уйғур районида йүргүзүлидиған сиясәтләргә алақидар болуп, улар “шинҗаңни мәдәнийәт җәһәттә озуқландуруш қурулуши”, “җуңхуа бирлики ортақ гәвдиси еңи”, “юқири сүпәтлик иқтисадий тәрәққият пилани”, “йеза-кәнтләрни күчәйтиш”, “екологийәлик муһитни қоғдаш”, “давалаш, сәһийә”, “мәдәнийәт-маарип” қатарлиқ саһәләргә қәдәр четилидикән.

Америка чикаго университетиниң тәклиплик профессори адвокат тең бяв бу лайиһәләр ичидики “җоңхуа бирлики ортақ гәвдиси еңи”, “шинҗаңни мәдәнийәт җәһәттә озуқландуруш қурулуши” дегәнләр “ши җинпиң, йолға қоюватқан йәрлик милләтләрни тил-мәдәнийәт, етиқад, өрп-адәт җәһәттә хитайлаштуруп, еритип йоқитиш сиясити” дәп көрсәтти.

Тең бяв бу сиясәтниң йеқинқи йиллардики иҗра қилиниш әмәлийити һәққидә мундақ деди: “өткән бирнәччә йилда шуни көрдуқки тил, диний етиқад, өрп-адәт, мәдәнийәт җәһәттики бастуруш еғирлашти. Булар йәрлик тилға болған чәклимиләр, диний етиқад адәтлирини контрол қилиш қатарлиқлардики хитайлаштуруш сияситиниң илгирикидин күчәйгәнликини вә техиму радикал васитиләр арқилиқ иҗра қилиниватқанлиқини көрситиду. Бу әһвал һазир барғанчә еғирлишип, аз санлиқ милләтләрниң миллий кимликини йоқитиш дәриҗисигичә берип йәтти десәк болиду.”

Тең бявниң тәкитлишичә, ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин, илгирики йилларда тәкитлинидиған милләтләр иттипақи сиясити йәниму күчәйтилип, “җуңхуа бирлики ортақ гәвдиси” намидики хитайлаштуруп, тезликтә ассимилятсийә қилишқа өзгәргән. Болупму, 2017-йилдин кейинки уйғурларни лагерларға солап, уйғурларниң диний етиқади, миллий өрп-адәт мәдәнийәт алаһидиликини мәҗбурий йоқитиш, уйғур тили вә маарипини чәкләш сиясити қатарлиқлар уйғурларға йүргүзүлүватқан “ирқий қирғинчилиқ” сияситиниң муһим тәркибигә айланған.

Германийәдики уйғур паалийәтчилиридин мустәқил анализчи, илгири “үрүмчи кәчлик гезити” дә мухбир болуп ишлигән әнвәр әхмәт әпәндиму зияритимизни қобул қилип, бейҗиңда ечиливатқан икки йиғинда оттуриға қоюлған тәклип лайиһәлиригә диққәт қилғанлиқини билдүрди.

Әнвәр әхмәт әпәнди алди билән, хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан бастуруш сияситидә униң уйғурларни хитайлаштуруштәк бу хил “миллий ассимилятсийә” сияситигә мунасивәтлик тәклип лайиһәлирини, уйғур тиллиқ қорчақ әмәлдарлар вә аталмиш хитайлашқан вәкилләр арқилиқ оттуриға қоюштики сәвәбләрни көрситип өтти.

Әнвәр әхмәт әпәнди йәнә хитай тәрипидин тәйинләнгән уйғур әмәлдарларниң һәр вақит хитай һөкүмитигә садиқлиқини ипадиләшкә тиришидиғанлиқини билдүрүп, өзи “үрүмчи кәчлик гезити” дә мухбир болуп ишлигән мәзгилидә, үрүмчи шәһириниң шәһәр башлиқи вәзиписини өтәватқан нур бәкрини зиярәт қилған чағдики әһвални әсләп өтти.

Әнвәр әхмәт әпәндиниң тәкитлишичә, бу хил тәклип лайиһәлири әмәлийәттә хитай һөкүмити алдин ала бәлгилигән сиясий бәлгилимилири болуп, хитай һөкүмити буларни оттуриға қоюш вә иҗра қилишта әң аввал өзигә садиқ аталмиш уйғур әмәлдарлири вә вәкилләрдин пайдилинидикән. Әнвәр әхмәт әпәнди: “болупму бу униң бесивелинған земин шәрқий түркистанни идарә қилишта өз сияситини дәхлисиз йолға қоюш вә кейинки җавабкарлиқтин қечишидики кона тактикилири болуп, ахирқи һисапта қурбанлиқ қилинидиғанлар йәнила нурбәкригә охшаш уйғурлар” дәп тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт