Хитайниң ирқий қирғинчилиқиниң тәсири бир әвлад биләнла түгимәйду (1)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-03-11
Share
Хитайниң ирқий қирғинчилиқиниң тәсири бир әвлад биләнла түгимәйду (1) Иҗтимаий тартқуларда тарқалған ақсудики мәлум бир мәктәпниң тәйярлиқ синипида оқуватқан 6 яшлиқ, сәбирә исимлик бир уйғур қиз, хитай оқутқучисиға акисиниң исмини уйғурчә дәп беришкиму иккиләнгән.
Social Media

Хитайниң лагерларни қуруп уйғурларға қарита ирқий қирғинчилиқи башланған 2017-йилидин буян, қанчилик уйғурниң тутқунда икәнлики, қанчиликиниң өлтүрүлгәнлики, йәнә қанчиликиниң из-дерәксиз икәнлики, уларда кәлтүрүп чиқарған җисманий вә роһий, иқтисадий зәхмәтниң һечқайсиси һәққидә ениқ санлиқ мәлумат йоқ, һәтта бу җәрянда қанчилик балиларниң йетим қалғанлиқи вә уларниң тәқдириму намәлум. Әмма һазирғичә хәлқаралиқ мустәқил тәтқиқатчилар, дуняви ишәнчлик ахбарат органлири игә болған испатлиқ материял вә дәлилләрниң өзидила уйғурлар учраватқан еғир паҗиәниң "ирқий қирғинчилиқ" икәнликигә баһа беришкә йетәрлик. Чүнки, мәзкур қирғинчилиқниң бир пүтүн уйғур миллитини йоқ қилиштәк адаққи нишани билән бирләштүрүлгән һәқиқий мәнидики ирқий қирғинчилиқ икәнлики 8-март күни вашингтон шәһиридики "йеңи линийә институти" ақиллар мәркизи елан қилған 50 тин артуқ мустәқил тәтқиқатчиларниң "уйғур қирғинчилиқи" темисидики зор һәҗимлик мәхсус доклати арқилиқ йәниму пакитлиқ җәзмләштүрүлди.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) ниң 1948-йилидики "қирғинчилиқниң алдини елиш һәмдә уни җазалаш әһдинамиси" дә көрситилгән ирқий қирғинчилиқ һесаблинидиған бәш түрлүк җинайәт мәлум ирқий гуруппа (милләт) әзалирини өлтүрүш; уларни җисманий вә роһий җәһәттин хорлаш; уларниң турмушини бузуп аилисини вәйран қилиш, йәни яшиғусиз қиливетиш; уларниң нормал көпийишини тизгинләш; пәрзәнтлирини ата-анисидин айриветип, мустәмликичи милләткә қошуветиш, йәни кимлик еңини йоқ қилиш қатарлиқларни өз ичигә алидикән. Хитайниң уйғурларниң пәрзәнтлири ата-анилиридин пүтүнләй айриветилип, өз аилиси билән қайта бирлишиш пурситидин тамамән мәһрум болған йетимларға айландурулуватқанлиқи сәвәблик пүтүн аилә вә балиларда мөлчәрләп тәс болған еғир зәхмәт пәйда қилмақта. Бу шундақла қирғинчилиққа учраватқан уйғурларниң әң паҗиәлик вә әң ечинишлиқ бир тәрипи.

Йеқинқи мәзгилләрдә иҗтимаий тартқуларда тарқалған ақсудики мәлум бир мәктәпниң тәйярлиқ синипида оқуватқан 6 яшлиқ, сәбирә исимлик бир уйғур қиз, хитай оқутқучисиға акисиниң исмини уйғурчә дәп беришкиму иккилинип, әгәрдә уйғурчә десәм "тиллсаңларчу? таяқ йемәмдим. . ." дегәндәк тәшвишлирини тәбиий ипадиләйду, бу нарәсидиниң биғубар көзлиридә, сөзлиридә ипадиләнгән қаймуқуш вә чарисизлик уни көргән чәтәлләрдики уйғурларниң йүрикини қанатқанлиқи инкаслардин мәлум.

28 Йиллиқ башланғуч мәктәп оқутқучиси, һазир голландийәдә яшаватқан лагер шаһити қәлбинур сидиқ муәллим, балилардики бу хил иккилиниш вә қорқушни өзиниң оқуғучилиридиму өз көзи билән көргән вә у өзиму синипида, мәҗбурий йетимға айланған оқуғучиларни йетәклигән. У бу қиздики изтирапни видийодин көрүп "бу бичарә балилар пәқәт бүгүн таяқ йемисәм, ач қалмисам" дегәндин башқини ойлиялмайдиған һаләттә дәйду.

Униң дейишичә, хитай оқутқучиларниң көпийишигә әгишип, мәктәпләрдә уйғур оқуғучиларға тән җазаси бериш уларға җисманий вә роһий җәһәттин тәһдит селиш ашкара бир ишқа айланғанлиқини баян қилиду.

Қәлбинур муәллим 2016-йилидила мәктәптә йетим балиларниң көпийишкә башлиғанлиқини, 2018-йилиға барғанда синипниң йерими дегүдәк қуруқ болуп қалғанлиқини билдүрди. Қәлбинур муәллим, "бу ирқий қирғинчилиқниң балиларниң роһида қалдурған җараһәтни мөлчәрләш тәс сақайтмақ техиму тәс" дәйду. У өзиниң әйни вақитта "ата-анилар аз күндә қайтип келиду" дәп тәсәлли бәргән оқуғучиларниңму ахири балилар лагерлириға әвәтилгәнликини ейтип, һазир шу оқуғучилиримға ялғанчи болдум. Уларниң ата-анилириниң һечқайсиси қайтип кәлмиди" дәп азаблиқ яш төкти.

Бухил психикилиқ зәхмәт вә тосалғулар уйғур елидики балилардила әмәс чәтәлләрдики ата-аниси уйғур елигә кәткиничә қайтип келәлмигән, лагерларға қамалған вә из-дерәксиз йоқ қилинип тирик йетимгә айланған балилардиму ипадиләнмәктә. Алмутадики уйғур сәдирдинниң аилиси лагер қурбанлири аилисиниң биридур. Униң аяли 2016-йили паспортини йеңилаш үчүн "балилирим бир айға қалмай йенип келимән" дәп атушқа кәткиничә қайтип кәлмигән. Бу ана, йәни муйәссәр лагерға қамилип қоюп берилгинигә бир йилчә болған болсиму һазирға қәдәр ери вә балилири билән җәм болалмиған.

Сәдирдинниң билдүрүшичә, бу изтираплиқ, азаблиқ, тәшвиш ичидә балилири анисиз өткән 5 йилниң 3 йешида анисидин айрилған қизи фатимәниң қәлбигә интайин қараңғу вә чоңқур яра қалдурғанлиқи йеқинда униң мәктәптики рәсим куржикида сизған "мениң аиләм" дегән бир парчә сүритидин интайин образлиқ ипадиләнгән.

Америкадики балилардики писхикилик җараһәтни давалаш җәһәттә 35 йиллиқ тәҗрибигә игә балилар психологийәси мутәхәссиси, америкидики зәхимлинишниң ипадилири вә уни ипадиләшчан сәнәт арқилиқ давалаш институтиниң мудири доктор кәтий ханим, юқириға охшаш җазалиништин қорқуп өзиниң уйғурчә исми вә акисиниң исминиму дәп бериштә иккилинип қорққан уйғур нарәсидидики изтирап вә аилисини иккигә айрип сизиш арқилиқ анисиз қара басқан кечилирини, қорқунучни ипадә қилған, йәни 5 йил аписини көрмигән фатимәдики ипадиләргә қарап өз әндишилирини мундақ оттуриға қойди: "балиларниң бу хил зәрбилириниң бу хил сизиш арқилиқ ипадилиниши бәкму муһим, гәрчә униңда сөз болмисиму, уларниң көргән учриғанлириниң уларда қалдурған тәсирини, һәқиқий ички туйғусини, реаллиқни ипадиләп берәләйдиған күчкә игә. Илгири содандики ата-аниси урушта өлтүрүлгән, уруш қурбанлири болған балиларниң көргән қорқунчлуқ мәнзириләрни, азаблирини тәсвирләп сизған рәсимлири, хәлқаралиқ сотта уруш җинайәтчилириниң судандики қәтлиамлири, уларниң бигунаһ хәлққә қилған қанлиқ вә явуз қатиллиқ җинайәтлириниң пакитлири сүпитидә күчлүк дәлил испатлиқ ролини ойниған. Бу балилардики ипадиләрму охшашла уйғурларниң бүгүнки ечинишлиқ ярилириниң ипадилиридур".

Ахбаратларда ғулғула қозғиған мәлуматларда көрситилишичә, ата-аниси лагерларға елип кетилгәнлик сәвәблик уйғур диярида ятақлиқ мәктәп вә яки дарилетамларда туруватқан уйғур йетим балиларниң санини 500миң дәп мөлчәрләшкә болидикән. Әмәлийәттә бу хитай һөкүмәт доклатлириға асасән тәхминләнгән шундақла икки йил аввалқи бир санлиқ мәлумат. Әмили әһвал вә санни мөлчәрләш қийин.

Доктор кәтий йәнә, уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ мисли көрүлмигән йеңи бир балдақ дәриҗидә болғачқа униң зәрбисигә учриғанларда кәлтүрүп чиқиридиған психикилиқ кесәл яки зәхмилинишкә тоғра диагноз қоюп үчүнму йеңи бир нам қоллинишқа тоғра келидикән. У бу һәқтә мундақ деди: "уйғурлар учраватқан бу қирғинчилиқ илгирики қирғинчилиқлардинму пәрқлиқ бир шәкилдә давам қилмақта. Бу трагедийәниң тәсирлирини районда әтраплиқ тәтқиқ қилмай, тәкшүрүш елип бармай туруп кесип бир нәрсә демәк тәс. Әмма ата-анисидин айрилип қелиш балилар бешидин кәчүридиған әң дәһшәтлик қорқунучтур. Балилар ялғуз ата-ана вә аилисидинла әмәс буниң билән тәң уларниң мәдәнийәт кимлики, тарихий тилиму улардин тартип айриветилиду. Уйғур балилири ирқий қирғинчилиққа учрашниң алдидила, системилиқ меңә ююп йәни өзиниң кимликини унтулдуруш тәрбийәсигә учриған. Шуңа бу алаһидә йеңи бир дәриҗидики ирқий қирғинчилиқ. Бу уларниң һаятида еғир дәриҗидики психикилиқ тосалғу кәлтүрүп чиқириду бәлким һеч заман униңдин сақиялмаслиқи мумкин. Кейин аилиси билән бир йәргә кәлгәндиму бешидин өткән бу қорқутушниң асарәтлири бир өмүр уларға тәсир қилиду. Бу бошлуқни һеч заман һечнемә толдуралмайду. Һәтта, бир қанчә әвладларғичә тәсири болуши мумкин".

Доктор кәтий ханим йәнә америкидики "психологийә бүгүн" намлиқ 5 милйондин көп оқурмини болған, психологийә кәспий илмий тор журнилиниң төһпикар тәтқиқатчи язғучилириниң бири.

(Мәзкур темидики программиниң давами бар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт