Wiwiyana taytélba'um bilen rushen abbas bélgiyede “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni tonushturghan

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022-05-13
Share
Wiwiyana taytélba'um bilen rushen abbas bélgiyede “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni tonushturghan Bélgiye paytexti biryusséldiki “Axbarat sariyi” da Uyghur herikiti teshkilatining diréktori roshen abbas xanim pa'aliyet ishtirakchilirining we muxbirlarning so'allirigha jawab berdi. 2022-Yili 12-may.
RFA/Ekrem

Bügün 12-may amérikaning bélgiyediki elchixanisining sahipxanliq qilishi bilen bélgiye paytexti béryusséldiki “Axbarat sariyi” da xitay hakimiyiti teripidin éghir qamaq jazasigha mehkum qilin'ghan gülshen abbasning kechmishliri asasida ishlen'gen “Hedemni izdep” namliq filim körsitilgen. Mezkur filimning chüshendürishige “Uyghur siyasiy aktipliridin biri bolghan rushen abbasning hedisi gülshen abbas xitay hakimiyiti teripidin jaza lagérlirigha qamalghan 1 milyon 800 ming bilen 3 milyon arisidiki Uyghurdin peqetla birsi” dégen jümle qoshumche qilin'ghan. Filimning qoyulush murasimigha bir qisim döletlerning déplomatliri, kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we yawropa parlaméntining ezaliri bolup köp sanda kishi qatnashqan.

90 Minutqa yéqin dawam qilghan filimning qoyulush murasimidin kéyin, béryusséldiki dangliq siyasetchi, bélgiye islahatchilar herikitining ezasi, iriqchiliqqa qarshi pa'aliyetchi we yaropadiki ayallar hoquqi kürishining aktipliridin biri bolghan wiwiyana taytélba'um xanim bilen merkizi washin'gtondiki Uyghur herikiti teshkilatining diréktori rushen abbas xanimlar pa'aliyet ishtirakchilirining we muxbirlarning jaza lagéri hem mejburiy emgekke da'ir so'allirigha jawab bergen. Bélgiye parlaménti xelqara komitétining re'isi nima hayriy bu pa'aliyetke riyasetchilik qilghan.

Uyghur herikiti teshkilatining diréktori roshen abbas xanim yawropa démokratiye fondi xadimi murat seyrek qatarliqlar bilen. 2022-Yili 12-may, bélgiye.
Uyghur herikiti teshkilatining diréktori roshen abbas xanim yawropa démokratiye fondi xadimi murat seyrek qatarliqlar bilen. 2022-Yili 12-may, bélgiye.
RFA/Ekrem

Wiwiyana taytélba'um xanim yawropa parlaméntining ezasi bolup, 1977-yili béryussél erkinlik uniwérsitétida axbaratchiliq we ijtima'iy taratqu ilimini ögen'gen, 1979-yili xelq'ara munasiwetler ilimi boyiche baklawérliq unwanigha érishken, yawropada tonulghan 10 din artuq siyasiy kitab we “Puqralar” namliq romanning aptori iken. U 1955-yili bélgiyening antiwérpén shehride tughulghan. Rushen abbas xanimning bayan qilishiche, uning Uyghurlargha munasiwetlik bu pa'aliyetke ishtirak qilishigha özining irqchiliqqa qarshi idiyesi we nöwette Uyghurlar uchrawatqan “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” ge qarita nepriti seweb bolghan.

Yillardin buyan irqchiliqqa qarshi küresh sépide aktip pa'aliyet qilip kelgen wiwiyana taytélba'um xanim bügün muxbirlarning “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” gha da'ir so'allirigha jawab bergende, özining eyni zamandiki yehudilar uchrighan irqiy qirghinchiliqqa nepretlen'gen'ge oxshash, bügün Uyghurlar uchrawatqan qirghinchiliq mesilisigimu alahide jiddiy qaraydighanliqini ipade qilip ötken hemde insaniyet dunyasining bu paji'elerge süküt qilishini qobul qilalmaydighanliqini, yawropa ittipaqining bu zulumlargha qarshi téximu keskin tedbir qollinishi lazimliqini bildürgen.

Biryusséldin ziyaritimizni qobul qilghan rushen abbas xanim bu heqte toxtilip mundaq deydu: “‛hedemni izdep‚ namliq filim jaza lagérlirini we sherqiy türkistanda dawam qiliwatqan irqiy qirghinchiliq hem insaniyetke qarshi jinayetni gherb déplomatlirigha, kishilik hoquq pa'aliyetchilirige, muxbirlargha, jama'etke tonutushta muhim rol oynawatidu. Wiwiyana taytélba'um xanim bir siyasetchi, muxbir, yazghuchi we kishilik hoquq pa'aliyetchisi bolush süpiti bilen sherqiy türkistandiki qiyamettin xewiri barken. U muxbirlarning so'allirigha jawab bergende, sherqiy türkistanda dawam qiliwatqan irqiy qirghinchiliq hem insaniyetke qarshi jinayetning ikkinchi dunya urushi mezgilidiki natsistlarning qilmishliridin perqsiz ikenlikini, insaniyet dunyasining 21-esirde bu paji'elerge dawamliq süküt qilishining éghir bir insaniy jinayet bolidighanliqini tilgha aldi.”

Rushen abbas xanim sözide yene gherbliklerni xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan jinayetlirige shérik bolmasliqqa dewet qilip mundaq dégen: “Men jaza lagérliri we mejburiy emgek toghrisida soralghan so'allargha jawab bergende, gerche birqisim gherb döletliri xitayning ‛Uyghur irqiy qirghinchiliqi‚ we ‛insaniyetke qarshi jinayet‚ lirini étirap qilghan bolsimu, emma mutleq köp qisim döletlerning sükütlirini dawamlashturiwatqanliqini, nurghunlighan gherb shirketlirining yenila xitay bilen tijaretlirini dawam qiliwatqanliqini, Uyghurlarning qan-teridin yaralghan mehsulatlardin payda éliwatqanliqini, ularning emeliyette payda-menpi'et üchün xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan jinayetlirige shérik boliwatqanliqi tekitlep, ularni emdi insap qilishqa, özlirining adimiylik süpitini yoqitip qoymasliqqa dewet qildim. Elwette, sherqiy türkistandiki zulumlarni misalliri bilen sözlep öttüm.”

Bu qétimqi pa'aliyetke béryusséldiki Uyghur ziyalisi güljennetmu qatnashqan bolup, u mezkur filimning sherqiy türkistandiki mewjut zulumni etrapliq yorutup bergenlikini we kishilerning filimni küchlük hayajan ilkide körgenlikige özining shahid bolghanliqini tilgha aldi.

Pa'aliyetler axirlashqandin kéyin, amérikaning bélgiyediki elchixanisi méhmanlar sheripige ziyapet uyushturup, hersahe zatlar üchün özara tonushush shara'iti hazirlap bergen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet