Dérék nu'in: "Uyghur qirghinchiliqi inkarchilirigha qarshi turushimiz lazim!"

Muxbirimiz shehrizat
2020-10-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Jorj washin'gton wilyemis ma'arip türi nami astida Uyghurlar üchün heriket élip bériwatqan pa'aliyetchi dérék nu'in ependim.
Jorj washin'gton wilyemis ma'arip türi nami astida Uyghurlar üchün heriket élip bériwatqan pa'aliyetchi dérék nu'in ependim.
Derrick Nguyen

Gherb metbu'atlirida kommunist xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturush siyasetliri, "Insaniyetke qarshi jinayet" dep atilip kéliniwatqan bolsimu, emma az birqisim kishiler ijtima'iy taratqu we xitay menbelik metbu'atlardin paydilinip bu ré'alliqni inkar qilip kelmekte. Halbuki, Uyghur weziyitini közetküchiler bu xil inkarchilargha delil-ispatla arqiliq reddiye bermekte. Ularning biri dérék nu'in ependidur. Dérék ependi radi'omiz ziyaritini qobul qilip, Uyghur qirghinchiliqi inkarchiliri heqqidiki qarashlirini bayan qilish bilen birge, Uyghur pa'aliyetchilerni bu inkarchilargha sistémiliq we jiddiy rewishte taqabil turushqa chaqirdi.

Dérék nu'in "Uyghur qirghinchiliqi", yeni Uyghurlargha qaritilghan qirghinchiliqni inkar qilghuchilargha qarshi turushni teshebbus qilghuchilarning biri. Uning éytishiche, Uyghur qirghinchiliqini inkar qilish nöwette bir chong mesilige aylan'ghan bolsimu, lékin téxiche nurghun teshkilatlarning diqqet étibarini tartalmighan. U, bu xil ehwalni eng baldur bayqap we uni hel qilishqa tiriship kelmekte.

Dérék nu'in uzundin buyan puqrawi teshkilatlarda ishligen bolup, burun u qurghan "Kitabxumarlar herikiti" teshkilati Uyghurlar üchün köp xizmetlerni qilghan. U, hazirmu jorj washin'gton wilyemis ma'arip türi nami astida ilgirikige oxshash Uyghurlar üchün ishlimektiken. 

U Uyghurlar üstidin élip bériliwatqan irqiy qirghinchiliqni inkar qilish mesilisini hel qilishning türlük chare-tedbirliri üstide izdinip, Uyghurlargha oxshash qismetke yoluqqan bashqa milletlerning bu mesilini qandaq birterep qilghanliqigha muraji'et qilghan hemde bashqa guruppilar bilen birlishishni qolgha keltürüsh, bolupmu muhimi, yashlar bilen hemkarlishish qatarliq jehetlerde izden'gen. 

Dérék nur'in ependini Uyghurlar üchün awaz chiqirishqa ündigen muhim nuqtilarning biri, hazirgha qeder héch kimning Uyghur qirghinchiliqining inkar qilinishigha qarshi otturigha chiqmighanliqi, hemde mekteplerde yashlarning Uyghur mesilisi toghrisida paranglashqanliqini körmigenliki seweb bolghan. U Uyghur qirghinchiliqi inkarchiliqigha qarshi turushta töwendiki üch nuqtigha ehmiyet bérish lazimliqini otturigha qoydi. 

Birinchidin, Uyghur qirghinchiliqi inkarchiliqini közitish.

Ikkinchidin, yéngi we özgiche bolghan sen'et türlirini tereqqiy qildurushqa ehmiyet bérish.

Üchinchidin, yash rehberlerni terbiyeleshke we küchlendürüshke ehmiyet bérishtin ibaret.

U yene özining hazir widiyoluq yighinlarni uyushturup, yashlarni terbiyelewatqanliqini, shularning ichidiki bir yashning Uyghur lagér shahitliri bilen söhbetleshkenlikini sözlep berdi. 

2019-Yili yanwarda dérék amérikaliq meshhur kishilik hoquq lidéri martén lutér kingni xatirilesh pa'aliyitige teklip qilin'ghan hem shu pa'aliyette Uyghurlar mesilisini otturigha qoyghan. U shuninggha oxshash pa'aliyetlerni köprek qilish hemde bashqilar körüshni xalimaydighan bezi mesililer üstide izden'gen. 

Irqiy qirghinchiliq inkarchiliri özining hékayilirini qisqa filim sheklide tik tok we shuninggha oxshash ijtima'iy taratqulargha qerellik halda yollap turush arqiliq, u sinlarni körgen yash ösmürlerni "Bu hékayiler rast iken" dégen tuyghugha keltürüp qoyalaydiken.

Déréktin bu xil ehwalgha qarita ijtima'iy taratqu supilirining we uni qollan'ghuchilarning néme qilishi lazimliqi, shundaqla hökümet orunlirining qandaq tedbir élishi kéreklikini sorighinimizda, u bizge yehudiylarning buninggha oxshash mesililerni qandaq bir terep qilghanliqigha qarishimiz kéreklikini, awamning naraziliqi bilen ijtima'iy taratqulargha bu mesilini bildürüsh lazimliqini éytti. 

U mundaq dédi: "Yehudiylarning töhmetke qarshi turush birleshmisi", "Jenubtiki namratliq qanun merkizi" qatarliq organliri bar. Shundaqla ular yene feysbuk) Facebook), yutub (YouTube ), twittér ( Twitter ) qatarliq ijtima'iy taratqular arqiliq "Hey, biz qirghinchiliqtin téniwalghuchilarni yaqturmaymiz" déyeleydu. Ular yene awamning naraziliqini qozghash arqiliq bundaq taratqularni chekliyeleydu. Buning misali: burun yutup, chong qirghinchiliqni inkar qilghuchilarning yalghan-yawidaq bayanliri bilen tolup ketken bolsa, yuqirida tilgha élin'ghan organlar we jama'et pikiri arqiliq bundaq mezmunlarni yutuptin derhal chiqarghuziwetken."

Dérék nu'in: ijtima'iy alaqe supiliri irqiy qirghinchiliq inkarchilirining nersilirini yoqitalaydu

Uning déyishe: "Awamning naraziliqi hemde mushundaq weqelerni analiz qilalaydighan we tetqiq qilidighan shundaqla kün tertipige ekileleydighan teshkilatlar peyda bolghan haman bundaq mezmundiki nersiler öchürülidu. Hökümetke kelsek eger bundaq ishlargha awamning naraziliqisiz arilishimen dése, "Amérika asasiy qanunining birinchi tüzitilmisi" mesilisige duch kélidu we 'hökümet pikir erkinlikini cheklidi' dégen betnamgha qalidu, eger awamning naraziliqi we shirketler siyasitini özgertish arqiliq arilashsa 'amérika asasiy qanunining birinchi tüzitilmisi' dégendek mesilige duchar bolmaydu. Yutup (YouTube) ning aq tenlik ashqunlar we chong qirghinchiliq inkarchilirining nersilirini öchürüwétishidiki seweb: awamning naraziliqi we yehudiy guruppilirining qarshi chiqqanliqida."

Dérékning bildürüshiche, ijtima'iy alaqe supiliri irqiy qirghinchiliq inkarchilirining nersilirini yoqitalaydiken. Ijtima'iy taratqu shirketliri bundaq ishlarni nurghun qilghan bolup, buning tipik misali bérmudadiki irqiy qirghinchiliq, rohin'galar jazalan'ghan waqitlar iken. Shu waqitta awamning naraziliqi bilen, féysbuk we twittérdiki irqiy qirghinchiliqqa qutratquluq qiliwatqan kishilerning nersiliri öchürüwétilgen. Irqiy qirghinchiliq yüz bergen haman, ijtima'iy taratqu shirketlirining bu toghrisida birer ish qilish mejburiyiti bar iken. Dérékni epsuslandurghini bu ishlarning némishqa xitaygha kelgende mumkin bolmaywatqanliqi bolup, u buning sewebini awamning naraziliqining kem boluwatqanliqidin dep qaraydiken. Uning déyishiche belkim siyasiyonlar bu toghrisida ijtima'iy taratqu shirketlirige gep qilalishi mumkin iken. Uning déyishiche hökümet peqet "Amérika asasiy qanunining birinchi tüzitilmisi" mesilisige kirmey turupmu nurghun ishlarni qilalaydiken.

Dérék nu'in: Uyghur teshkilatlirining irqiy qirghinchiliq inkarchilirigha taqabil turalaydighan pilan we tedbirliri bolushi kérek

Dérék ependi twittérda, Uyghur qirghinchiliq inkarchiliri amérikaning bezi chong shirketliri bilen shérikliship, ijtima'iy taratqu supisida, yashlarni nishan qilghan halda, özining teshwiqatini qiliwatqanliqini tilgha alghan. U bu xildiki mesililerge qarita hökümetning belgilimiliri yaki siyasetliri bar-yoqluqi toghrisida biz bilen öz qarishini ortaqlashti. 

U munda dédi: "Awamning naraziliqi bolushi kérek. Belkim siyasiyonlar bu toghriliq gep qilalishi mumkin, emma uning köpinchisi awamning naraziliqidin kélishi kérek. Uyghur teshkilatlirigha oxshash teshkilatlar bolushi, shundaqla ularning amérikadiki irqiy qirghinchiliq inkarchilirigha taqabil turalaydighan pilan we tedbirlirimu bolushi kérek. Ular peqet xitayning teshwiqatighila ishinip olturmay, amérikaningkigimu qarishi kérek."

Yéqinda kino rézhissori jud apatow (Judd Apatow ) amérika kinochiliq sahesidikilerning Uyghur qirghinchiliqigha sel qarighanliqini tenqidlep, xitay we bashqa döletlerdiki kishilik hoquq depsendichilikini gewdilendüridighan hékayilerni tekshürgen.

Biz dérék ependidin buninggha qandaq qaraydighanliqini we öz dölitide kishilik hoquq depsende qiliniwatqan xitaygha oxshash ellerge meblegh salghuchilar otturigha chiqsa, kinochiliq sahesidikilerning néme qilishi kéreklikini soriduq.

U, bu heqtiki so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Men xolliwod sistémisining sirtida kishilik hoquqqa ehmiyet bérishni xalaydighan sen'etkarlarni yétishtürüshni teshebbus qilghuchi. Kishilik hoquqqa ehmiyet bergüchi sen'etkarlarni iqtisadiy jehettin qollishimiz kérek. Uzundin buyan, men sinliq yighinigha qatnashqan mahfuzghaMahfouz) ( oxshash yash sen'etkarlarni qollap kéliwatimen. U Uyghur tenqidchilirining teswirliginige asasen nurghun sen'et eserlirini ishligen sen'etkar. Shunga, biz bu eyibleshni tekshürüsh üchün xolliwodning sirtida bir sistémini tereqqiy qildurushqa mejburiymiz, chünki ular bu hékayini sözleshni xalimisa, xalaydighanlarni tépishimiz kérek."

Dérék nu'in xizmet qiliwatqan teshkilat yashlarning pa'aliyetlirini aktipliq bilen qollap kéliwatqan bolup, ular karton filim körgezmisige bérip shu jaydiki yashlar bilen pikir almashturush we Uyghurlarning weziyitini anglitishqa alahide ehmiyet bergen. 

Dérék nu'in, tiwittérda karton filim shirketliridimu Uyghur qirghinchiliq inkarchilirining barliqini sözlep kelgen bolup, bundaq kartonlarning yashlarni qaymuqturushining aldini élish we bu mesilini téximu yorutup bérish üchün néme qilish kéreklikini soriduq. 

U so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Biz yashlargha hékaye sözleydighanlarning kim bolushigha qarishimiz kérek. Yeni bu kishiler rasttinla kishilik hoquqni qoghdighuchilarmu, yaki kishilik hoquqni depsende qilghuchilarmu? dégendek. Köpinche waqitlarda balilarning yémek-ichmek sodisi bilen shughulliniwatqanlarning hemmisi iqtisadiy paydini közlepla bu ishni qilidu, shuninggha bularning hékayesining qanchilik ishenchlik ikenlikige diqqet qilishimiz kérek. Chünki yaponiye karton saheside chong qirghinchiliq inkarchilirimu bar bolup, ular bayqalghan haman eyibleshke uchraydu hem xizmet orunliridin boshitiwétilidu. Bizmu shulargha oxshash ishni qilishimiz kérek. Egerde yashlar karton filim körgezmisige barghanda, u yerde sözleydighan kishilerning bezenliri belkim Uyghurlargha intayin ziyanliq köz qarashliri bar insanlar bolushi mumkin. Biz buni shu karton filim körgezmisige bérip qatnashqanda andin bileleymiz hem Uyghurlargha ziyanliq bolghan mezmundiki nersilerge qarita birer heriket qollinalaymiz." 

Dérék nu'in yéqinda Uyghur qirghinchiliqi inkarchiliri mesilisi toghriliq alaqilishiwatqan guruppilarning sanini kéngeytken we ularni Uyghur qirghinchiliqi inkarchiliri toghrisida birer ish qilishqa ündigen. Uning bildürüshiche, ular alaqe ornatqan guruppilarning sanini köpeyse, awaz chiqiridighanlar köp bolsa, belkim bezi netijilerge érishish mumkin iken. Bumu néme üchün uning karton filim körgezmisige oxshash pa'aliyetlerni köp orunlashturushidiki seweblerning biri bolup, bundaq pa'aliyetlerge yashlar bekrek qiziqqanliqi üchün adem sani köp bolidiken.

U mundaq dédi: "Eger biz peqet ikki yaki üch pen-téxnika shirketlirinila qozghatqanning ornigha, buni omumyüzlük yashlar pa'aliyiti qilip kéngeytsek, axirqi hésabta jawabqa érishelishimiz mumkin. Biz qanche köp kishiler bilen alaqeleshsek we chong tiptiki karxanilar bilen munasiwet ornitalisaq, axirida aktip jawabqa érishishimiz mumkin." 

Dérék nu'in teshkilati yash rehberlerni yétishtürüwatqan bolup ular yene Uyghur qirghinchiliq inkarchilirigha qarita bir qisim emeliy pilanlarni otturigha qoyghan. Ular herqaysi shirketlerde, bolupmu yashlarning pa'aliyetliride irqiy qirghinchiliq inkarchilirini ashkarilap, bu heqte téximu etrapliq pilan tüzüp kelgen.

Dérék nu'in: Uyghur qirghinchiliq inkarchiliri barghanséri moda we asasiy éqin'gha aylanmaqta

Uning tekitlishiche, héchkim öz etrapida chong qirghinchiliq inkarchilirining bolushini xalimaydiken, emma Uyghur qirghinchiliqi inkarchilirigha qaraydighan bolsaq, ularning bezilirining twittérda qiriq ming yaki yüz mingdin egeshküchiliri bar iken. Shunga, choqum Uyghur qirghinchiliqi inkarchilirigha qarita keng kölemlik jama'et pikiri hasil qilish muhim kérek iken. 

U heqte toxtilip mundaq dédi: "Biz yene yash rehberlerge qarishimiz, ishlarni asasiy qatlam nuqtisidin oylishishimiz kérek. Nurghun waqitlarda biz dangliq cholpanlar bilen söhbetlishishke, asasiy qatlam muhiti we adettiki kishilerge, bolupmu yashlargha éhtiyajliq bolimiz. Uyghurlarning hazir qiliwatqanliri anche ünümlük we yéterlik bolmaywatidu. Uyghur qirghinchiliq inkarchiliri barghanséri moda we asasiy éqimgha aylanmaqta. Nurghun yashlar buning tesirige uchrawatidu. Biz buninggha yashlar mesilisi we sifirliq sawat chiqirish mesilisi boyiche qarishimiz kérek."

Toluq bet