Guma nahiyesidiki Uyghur déhqanlar xitayning éshekchilik kesip zenjirige baghlan'ghan

Muxbirimiz gülchéhre
2021-01-08
Share
Guma nahiyesidiki Uyghur déhqanlar xitayning éshekchilik kesip zenjirige baghlan'ghan Gumadiki éshek béqish merkizining deywazisi.
Social Media

Melum bolushiche, xitayning xoten wilayiti guma nahiyesige qurghan xéjya yéngi kentige 2018-yili 3 minggha yéqin a'ile, etraptiki yéza kentlerdin köchürülgen. Namratliqtin qutuldurush bahaniside köchürülgen bu Uyghurlar, mezkur kent ichige qurulghan éshekni ölchemleshtürüp béqish merkizide, éshek béqish we séghishqa oxshash éshek mehsulatliri ishlepchiqirish zenjirining her bir halqilirida ishlitilmektiken. Mutexessisler buni xitayning Uyghurlarni öz makanliridin mejburiy köchürüsh, mejburiy emgek, xitaylashturush qatarliq köp tereplimilik hemde teltöküs kontrol qilish siyasitining endizisi dep tenqid qildi. Muxbirimiz gülchéhre bu heqte teyyarlighan tepsiliy melumat diqqitinglarda bolsun.

Tengritagh tori qatarliq xitay menbeliride 2020-yili 27-öktebir tarqatqan bir teshwiqat filimidin, xoten guma nahiyesige qurulghan xéjya yéngi kentige 2018-yilidin buyan, mokoyla qatarliq yézilardin 3 ming namrat ahale köchürüp kélin'genliki shundaqla bu kentning gherbiy shimaligha ésheklerni ölchemleshtürüp béqish merkizi qurulup, 42 ming tuyaq éshek béqiliwatqanliqi melum.

Teshwiqat filimida ziyaret qilin'ghan mezkur éshek baqmichiliq merkizining bashliqi xé lintungning bayanliridin yene, da'irilerning namratliqtin qutuldurush namida hawaliliq béqish endizisini qollinip 5000 déhqanni bu jayda ishlitiwatqanliqi melum bolghan idi. Da'iriler bu jaygha jem'iy 34 milyon yüendin artuq meblegh salghan.

Bu merkez baqmichiliq, kölemleshken baqmichiliq bazisi bolup, yéngidin jem'iy 40 qa yéqin qotan, nesillendürüsh ponkiti, süt séghish zali qatarliq qoshumche eslihelirimu toluq qurulghaniken.

Mezkur filimda, baqmichiliq merkizide ésheklerge yem-xeshek bériwatqan erler, süt séghiwatqan ayal ishlemchilerning hemmisining Uyghurlar ikenliki bashqurghuchilarning we mes'ullarning xitaylar ikenliki éniq gewdilinidu.

Guma nahiyesi éshek baqmichiliqi bilen éshek mehsulatlirini pishshiqlap ishleshnimu shu jayning özide zenjirsiman bir gewdileshtürgen bolup, guma nahiyesi sana'et baghche rayonidiki bir éshek süti parashoki pishshiqlash zawuti ayda 1200 tonna yéngi éshek süti, 25 tonna tonglitip qurutulghan éshek süti parashoki, 100 tonna éshek süti qétiqini bir terep qilidiken. Höjjetlik filimda bu shirkettimu yerlik Uyghur namrat ahalining ishqa orunlashturulghanliqi, éshek sütidin ishlen'gen mehsulatlarning rayonning ichi-sirtidiki bazarlarda sétilidighanliqini tonushturghan.

Xéjya yéngi kenti heqqide xitayning tengritagh toridiki teshwiqat filimida, mezkur kent partiye shöbisining sékrétari yang jingning tonushturushiche mezkur kent 2018-yili 1-ayda guma nahiyeside sélin'ghan namratliqtin qutuldurush we merkezlik köchürüsh orni bolup, tizimgha aldurghan namrat a'ilidin jem'iy 2833 adem köchürülgen. 2019-Yili öktebirde bu jayda éshek baqmichiliq, köpeytish, soyush, pishshiqlash, sétish bir gewde qilin'ghan kesip zenjirini deslepki qedemde shekillendürüp bolghaniken.

Xéjya yéngi kentide yene jéjyang yéza igilik tereqqiyat cheklik shirkiti we guma nahiyesi fenjüen yéshil yéza igilik téxnika tereqqiyat cheklik shirkitimu bar bolup 1336 Uyghur ishleydiken.

Ikki aydin buyan biz bu kenttiki Uyghurlar we ularning ehwali heqqide yenimu tepsiliy uchurlargha érishish üchün izchil tiriship kelgen bolsaqmu. Téléfonimiz ulanmay kelgenidi. 2021- Yili 7-yanwar bu kentning kopiratip ishxanisining téléfonigha bir xadim jawab berdi. Emma 20 gep sékuntqa barmayla üzülüp qaldi. Tekrar, tekrar ulinish we üzülüsh jeryanida uning jiddiy rewishte qilghan qisqa jawabi mezkur rayon'gha köchürüp kélin'gen Uyghurlarning téléfon'gha jawab bérish hoquqining yoqluqi, intayin qattiq bashqurulidighan bir jay ikenlikini chüshinishimizge yéterlik boldi.

Xitayning nopus uchurida guma nahiyesining 2018-yilidiki nopusining 316 ming 546 ikenliki. Uyghurlarning nahiye omumiy nopusining 98.4 Pirsentini igileydighanliqi körsitilgen. 2013-Yilliri guma mokuyla yézisidin, türkiyege kélip leshken muhemmet daruk damollamning éytishiche, gumining mokuyla kentining bolsa 100% Uyghur iken. U yene keskin halda "Ching musulman bolghan bu yurtning ademliri éshekni qatnash we déhqanchiliq qorali süpitide keng ishletsimu emma éshekni haram bilip, héchqachan uning güshi yaki sütini istémal qilmaydighanliqi" ni éytti.

Uyghur diyarida Uyghurlardin bashqa musulman milletlermu éshekni istémal qilmaydu peqet uning sütini tébabette az miqdarda qollinidighanliqi melum. Lékin xitaylarning-2000 yillardin bashlapla Uyghur diyarining yopurgha qatarliq jayliridimu éshek mehsulatliri bazilirini qurup, xitay ölkilirini éshek göshi, éshek yélimi we éshek sütige oxshash éshek mehsulatliri bilen teminlewatqanliqi melum.

Xitay éshek baqmichiliq merkizi qurghan bu yéngi kentke köchürüp kélin'genlerning bir qismining mokuylaning kent mehelliridin köchürüp kélin'genliki melum bolghachqa mokuylada köchürülmigen ammidin uchur igileshke tirishtuq.

Muxbir: silerning kenttin xéjya yéshil kentige köchürülgenler barmu?

Jawab: shuni denge, kélinglar kélinglar dep aldinqi yili tizimlighan. Nurghun ademni tizimlap yézidin nahiyedin wilayettin xizmetke chüshkenler keptiken. Hemme nersilerni qilip bérimiz dibawgha(töwen turmush kapaliti) orunlashturimiz dep. Köchmigen on beshtek a'ililiktek qaptiken. Hazir ademmu yoq, bazamu yoq ashundaq

Muxbir: sizning tonush yaki tughqanliringiz ichide köchkenler barmu?

Jawab: newre akamning özi we 3 oghlini, ayalini hemmisini oqushqa ekétip bir a'ililikning hemme némisini, qoy-kala mallirini hemmsini élip ketken. Öyinimu sétiwetken. Köchüp apirip hazir kopiratip qurup shu yerde baqquziwétiptu. Sel yashqa chosh ayallarni saqqili qoyup(éshek süti ) ashundaq. Saqchi adem baqqandek baqqili qoyup ishlitiwatidu. Kelgilimu qoymaydu. Ish heqqi shundaq töwen bir künde 35 koy 40 koymu ashundaq béridiken.

Muxbir: éshekla baqamdike?

Jawab: kala, qoy, choshqinimu bille öylirige solap, choshqa baqisen dep qara derwazining ichide shundaq ishlitidiken shu.

Muxbr: déhqanlarning éshiki özlirige kérek bolmamdu?

Jawab: shexslerning yerlirinimu 10, 20 yilliq dep kütürege toxtam tüzgen, hazir u yerlirinimu birleshme kopiratip dep qurup éliwaldi. Kirim kirmeydu. Bankidin qerz almay héchnéme qilalmaydu. Bir nerse satsimu shu udullam bankning qerzige kétidu.

Bek chingip ketti, téximu bek chingip ketti. . .

Guma nahiyesi xéjya yéngi kentini köchürüp orunlashturush uchurliri heqqide 2020-yili 31-öktebir shinjang géziti tarqatqan xewerdin qarighanda guma nahiyesi mukuyla baziri xéjya yéngi kent mehelle qurulmisigha qarighanda, sheher bazardin yiraq qaqas we chet sayliqqa qurulghan yene bir sün'iy mehelle ikenliki körünüp turidu. 80 Kwadrat métirliq yéngi öylerning shekli we eslihelirimu ilgiriki yeken, qaghiliq, aqtu qatarliq jaylardiki yéngi köchüsh nuqtilirigha oxshash, xitayche isim qoyulghan zawut karxana ichige orunlashqan, yuqiri téxnikiliq kontrolluqtiki mehellileshken lagér tüsini alghan jay ikenliki melum.

Xitay da'irilining choshqa we éshekke oxshash haywanlardin yémeklik mehsulat ishlepchiqirish sistémisida Uyghurlarni ularning dinigha, örüp adetlirige qarshi halda mejburiy ishlitishidek hadisilerni közitip kéliwatqan, amérikadiki Uyghurshunas tetqiqatchilardin washin'gton döletlik uniwérsitétining léktori doktor derrin baylér "Xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan bu xil siyasetliri adem söz tapalmighudek derijide bimenilik" dédi: "U yerde hemme adem bilidu, éshek göshini yiéyish haram. Aldida Uyghurlarni choshqa baqquzghan. Hetta yégüzgen ehwallarnimu körduq. Xitay hökümitining bu siyasiti pütünley bimenilik. Hazir Uyghurlar yerliridinmu ayrighandin kéyin belkim xitay ularning bikar qalghan éshekliridinmu menpe'et qazinishning bir yolini achqandekmu qildi. Peqet iqtisad üchünla emes siyasiy jehettinmu paydilanmaqta. Buni xitayning Uyghurlarni mejburiy köchürüsh mejburiy ishlitip Uyghur déhqanlirini we ularning ishiklirinimu özining sana'et ishlepchiqirish zenjiride bashqurup. Uyghurlarni yashash, ishlesh. Medeniyet we örüp adet her jehettin teltöküs kontrol qilishning bir endizisi dep qaraymen".

Uyghur diyarida qurulghan lagérlar heqqide hazirghiche melum bolghan tekshürüsh doklatliridin, guma nahiyesining özidila 6 jayda lagér barliqi melum. Bu lagérlarning ichide, gumidiki mezkur namratlarni yötkep ishqa orunlashturush bazisi bolghan xéjiya yéngi kentige eng yéqini'ing ariliqi 10 kilométir kélidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet