Уйғурлар хитай ишғалийитиниң 71-йили мунасивити билән истанбулда зор көләмлик намайиш өткүзди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-10-01
Share

1-Өктәбир күни мәркизи истанбулдики шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң уюштурушида хитай ишғалийитиниң 71-йили мунасивити билән истанбулда зор көләмлик намайиш вә ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди. Намайишқа истанбулдики уйғурлардин әр-аял болуп, нәччә йүзлигән киши қатнашти.

Намайишчилар қоллирида ай юлтузлуқ көк байрақлар көтүргән һалда бәязит мәйданиға җәм болди. Намайишчилар хитайға болған наразилиқини ипадиләп: «ишғалчи қизил хитай шәрқий түркситандин чиқип кәт!» дегәндәк һәр хил шоарлар товлиди.

Бәзи намайишчилар қоллирида хитай лагерлириға қамалған уруқ-туғқанлириниң сүрәтлирини көтүргән болуп, сүрәтләрниң астиға «анам қәйәрдә, дадам қәйәрдә?» дегәндәк соаллар йезилған иди.

Намайишчиларға вакалитән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити, шундақла шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң рәиси һидайәтулла оғузхан баянатини оқуди.

У баянатта алди билән хитайниң уйғур диярини ишғал қиливалғанлиқи тоғрисида тохтилип мундақ деди: «буниңдин 71 йил илгири, йәни 1949-йили 1-өктәбир күни залим хитай коммунист һакимийити қурулди. Бу күн хитай коммунистлириниң шәрқий түркистан, тибәт вә ички моңғулийә қатарлиқ дөләтләрни ишғал қиливалған қара матәм күнидур. Буниңдин 71 йил илгири хитай коммунистлири шәрқий түркистанни ишғал қилғандин кейин, бу тупрақниң коммунист хитайға бағланғанлиқини рәсмий елан қилди. 1955-Йили шәрқий түркситанниң намини өзгәртип, аталмиш ‹шинҗаң уйғур аптоном райони' қурулғанлиқини елан қилди. Хитай коммунист партийәси ишғал қиливалған земинлардики йәрлик хәлқләрниң ялғуз мустәқиллиқини тартивелипла қалмастин, бәлки уларниң әркин яшаш һәқ-һоқуқлирини, тил, дин, мәдәнийәт вә йәр-мүлүк җәһәттики һәқ-һоқуқлириниму мәҗбури тартивалди вә уларни хитайниң бир парчиси қилип көрситишкә урунди.»

Һидайәтуллаһ оғузхан сөзиниң ахирида қануний һәқ-һоқуқлардин пайдилинип, уйғурларниң мустәқиллиқ ирадисини ишқа ашурушта чиң туридиғанлиқини ипадиләп, мундақ деди: «биз шәрқий түркистан хәлқи болуш сүпитимиз билән мәсилилиримизни һәл қилишта чиң туримиз. Бу җәһәттә дөләт әмәлдарлири, кишилик һоқуқ тәшкилатлар вә органлар билән көрүшүш, пикирлиишиш вә намайишлар уюштуруш, телевизийә программилириға чиқиш, ахбарат елан қилиш қатарлиқ пуқралар дипломатийимизни давамлаштуримиз. Вә барлиқ қануний һоқуқимиздин пайдилинип, шәрқий түркистанниң мустәқиллиқи үчүн техиму әстайидил қәдәм ташлайдиғанлиқимизни билишни халаймиз. Хитай шәрқий түркистанда елип бериватқан инсан қелипидин чиққан террорлуқни дәрһал тохтитиши керәк.»

Кейин әйса йүсүп алиптекин вәхпиниң рәиси доктор өмәр қул сөз қилип, хитайниң уйғурлар үстидә йүргүзүватқан йоқ қилиш сиясәтлирини тәнқид қилип мундақ деди: «буниңдин 71 йил илгири шәрқий түркистанда зулум қилиш қанунға айланди. Бу 71 йил җәрянида зулум чекидин ешип хәлқара уқум бойичә ирқий қирғинчилиққа айланди. Бу 71 йил җәрянида йүз миңлиған инсан йоқ қилинди. Йүз миңларчә һамилә аяллиримизниң баллири чүшүрүветилди. Өсмүрлиримизму өз қиммәт қарашлири вә етиқадидин узақлаштуруш үчүн лагерларға қамалди. Хитай коммунист һакимийити бүгүнки күнләрдә ялғуз шәрқий түркистан үчүнла әмәс, бәлки пүткүл хитай пуқралири вә аз санлиқ милләтләр үчүнму зулум салидиған залим бир һакимийәткә айланди.»

Доктор өмәр түркийәни хитай билән болған мунасивәтләрни қайтидин көздин кәчүрүшкә чақриқ қилип, мундақ деди: «хитайниң һазирқи һалити пәқәтла шәрқий түркистан үчүнла әмәс, бәлки башта түрк дуняси вә түркийә қатарлиқ пүткүл дуня үчүн бир тәһдит һалиға кәлди. Шуниң үчүн көп вақит өткүзмәстин көзимизни ачайли. Вәзийәтни яхши анализ қилайли вә хитай билән болған мунасивәтлиримизни йәнә бир қетим көздин кәчүрүшимиз керәк.»

Намайиш җәрянида сөз қилған җамаәт әрбабий абдулқадир япчан хитай ишғалийити тоғрисида тохталди вә хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бесим вә зулумлирини қаттиқ тәнқид қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.