Uyghurlar xitay ishghaliyitining 71-yili munasiwiti bilen istanbulda zor kölemlik namayish ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-10-01
Élxet
Pikir
Share
Print

1-Öktebir küni merkizi istanbuldiki sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining uyushturushida xitay ishghaliyitining 71-yili munasiwiti bilen istanbulda zor kölemlik namayish we axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Namayishqa istanbuldiki Uyghurlardin er-ayal bolup, nechche yüzligen kishi qatnashti.

Namayishchilar qollirida ay yultuzluq kök bayraqlar kötürgen halda beyazit meydanigha jem boldi. Namayishchilar xitaygha bolghan naraziliqini ipadilep: "Ishghalchi qizil xitay sherqiy türksitandin chiqip ket!" dégendek her xil sho'arlar towlidi.

Bezi namayishchilar qollirida xitay lagérlirigha qamalghan uruq-tughqanlirining süretlirini kötürgen bolup, süretlerning astigha "Anam qeyerde, dadam qeyerde?" dégendek so'allar yézilghan idi.

Namayishchilargha wakaliten sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti, shundaqla sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining re'isi hidayetulla oghuzxan bayanatini oqudi.

U bayanatta aldi bilen xitayning Uyghur diyarini ishghal qiliwalghanliqi toghrisida toxtilip mundaq dédi: "Buningdin 71 yil ilgiri, yeni 1949-yili 1-öktebir küni zalim xitay kommunist hakimiyiti quruldi. Bu kün xitay kommunistlirining sherqiy türkistan, tibet we ichki mongghuliye qatarliq döletlerni ishghal qiliwalghan qara matem künidur. Buningdin 71 yil ilgiri xitay kommunistliri sherqiy türkistanni ishghal qilghandin kéyin, bu tupraqning kommunist xitaygha baghlan'ghanliqini resmiy élan qildi. 1955-Yili sherqiy türksitanning namini özgertip, atalmish 'shinjang Uyghur aptonom rayoni' qurulghanliqini élan qildi. Xitay kommunist partiyesi ishghal qiliwalghan zéminlardiki yerlik xelqlerning yalghuz musteqilliqini tartiwélipla qalmastin, belki ularning erkin yashash heq-hoquqlirini, til, din, medeniyet we yer-mülük jehettiki heq-hoquqlirinimu mejburi tartiwaldi we ularni xitayning bir parchisi qilip körsitishke urundi."

Hidayetullah oghuzxan sözining axirida qanuniy heq-hoquqlardin paydilinip, Uyghurlarning musteqilliq iradisini ishqa ashurushta ching turidighanliqini ipadilep, mundaq dédi: "Biz sherqiy türkistan xelqi bolush süpitimiz bilen mesililirimizni hel qilishta ching turimiz. Bu jehette dölet emeldarliri, kishilik hoquq teshkilatlar we organlar bilen körüshüsh, pikirli'ishish we namayishlar uyushturush, téléwiziye programmilirigha chiqish, axbarat élan qilish qatarliq puqralar diplomatiyimizni dawamlashturimiz. We barliq qanuniy hoquqimizdin paydilinip, sherqiy türkistanning musteqilliqi üchün téximu estayidil qedem tashlaydighanliqimizni bilishni xalaymiz. Xitay sherqiy türkistanda élip bériwatqan insan qélipidin chiqqan térrorluqni derhal toxtitishi kérek."

Kéyin eysa yüsüp aliptékin wexpining re'isi doktor ömer qul söz qilip, xitayning Uyghurlar üstide yürgüzüwatqan yoq qilish siyasetlirini tenqid qilip mundaq dédi: "Buningdin 71 yil ilgiri sherqiy türkistanda zulum qilish qanun'gha aylandi. Bu 71 yil jeryanida zulum chékidin éship xelq'ara uqum boyiche irqiy qirghinchiliqqa aylandi. Bu 71 yil jeryanida yüz minglighan insan yoq qilindi. Yüz minglarche hamile ayallirimizning balliri chüshürüwétildi. Ösmürlirimizmu öz qimmet qarashliri we étiqadidin uzaqlashturush üchün lagérlargha qamaldi. Xitay kommunist hakimiyiti bügünki künlerde yalghuz sherqiy türkistan üchünla emes, belki pütkül xitay puqraliri we az sanliq milletler üchünmu zulum salidighan zalim bir hakimiyetke aylandi."

Doktor ömer türkiyeni xitay bilen bolghan munasiwetlerni qaytidin közdin kechürüshke chaqriq qilip, mundaq dédi: "Xitayning hazirqi haliti peqetla sherqiy türkistan üchünla emes, belki bashta türk dunyasi we türkiye qatarliq pütkül dunya üchün bir tehdit haligha keldi. Shuning üchün köp waqit ötküzmestin közimizni achayli. Weziyetni yaxshi analiz qilayli we xitay bilen bolghan munasiwetlirimizni yene bir qétim közdin kechürüshimiz kérek."

Namayish jeryanida söz qilghan jama'et erbabiy abdulqadir yapchan xitay ishghaliyiti toghrisida toxtaldi we xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan bésim we zulumlirini qattiq tenqid qildi.

Toluq bet