“5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi” istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida xatirilendi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2023.07.06
5--eyul-Urumchi-qetlimai-istanbul-osmur-1 5-Iyul ürümchi qetli'ami heqqide istanbulda échilghan namayish we axbarat élan qilish yighinidiki ösmürler, 2023-yili 5-iyul
RFA/Arslan

2009-Yilidiki “5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi”ning  14 yilliq xatirisi üchün istanbuldiki Uyghurlar xitayning istanbulda turushluq konsulxanisi aldida namayish we axbarat élan qilish yighini uyushturdi. “Xelq'ara sherqiy türksitan teshkilatlar birliki” uyushturghan namayish we axbarat élan qilish yighinida qollirida ay-yultuzluq kök bayraq we ürümchi qetli'amidin körünüshlerni öz ichige alghan resimlerni kötürgen Uyghurlar birdek, “Heq-hoquq adalet, Uyghurlargha höriyet”, “Zalim xitay, sherqiy türksitandin chiqip ket!” dégendek sho'arlarni towlidi.

5-Iyul ürümchi qetli'ami heqqide istanbulda échilghan namayish we axbarat élan qilish yighinidiki ösmürler shu'ar towlawatidu, 2023-yili 5-iyul
5-Iyul ürümchi qetli'ami heqqide istanbulda échilghan namayish we axbarat élan qilish yighinidiki ösmürler, 2023-yili 5-iyul

Yighinda namayishchilargha wakaleten xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetullah oghuzxan, Uyghur xelqining adalet telep qilghan namayishining qanliq bir shekilde basturulghanliqini eskertti we ürümchi qetli'amida xitayning jawabkar ikenlikini tekitlep mundaq dédi: “Kishilik hoquqqa hörmet qilmaydighan, jinayetchilerni jazalimaydighan, ammiwi xelqqe qarshi zorawanliq wasitisini qollan'ghan xitayning ürümchi qirghinchiliqida jiddiy bir jawabkarliqi bar. 5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi, zalim xitayning 74 yilliq ishghaliyet jeryanida sherqiy türkistan xelqi üstidin élip barghan zulum, assimilyatsiye, yoq qilish siyasetlirining eng yarqin misalidur”.

Axbarat élan qilish yighinida söz qilghan “Ümit karwan wexpi”ning mu'awin re'isi jemal chinar ependi mundaq dédi:“ 5-Iyulda yüz bergen bir qetli'am üchün bu yerge jem bolduq, peqet 5-iyulda emes, 12 ayning her küni bir mezlumning hayat hékayisi, her kéchide qayghu- elemde qalghan bir hede – singlimizning nale – peryadi bardur. Sherqiy türkistanda zalim kommunist hakimiyiti teripidin élip bérilghan bu qetli'amni untush emes, tilgha élishtinmu yüzimiz qiziridu.”
Axbarat élan qilish yighinida söz qilghan, xelq'ara qanunshunaslar birliki bash katipi adwokat néjati jeylan, “Sherqiy türkistanda yüz bériwatqan zulumning asasiy sewebi u yerde yashaydighanlarning musulman bolghanliqidur, sherqiy türksitandiki qérindashlirimizning erkinlik kürishi bizning kürishimizdur, sherqiy türkistan azadliqqa érishken'ge qeder mes'uliyetchanliqimiz dawamlishidu”, dédi.

5-Iyul ürümchi qetli'ami heqqide istanbulda échilghan namayish we axbarat élan qilish yighinidiki namayish qiliwatqan Uyghur ayallar, 2023-yili 5-iyul

Axbarat élan qilish yighinda söz qilghan akinjilar herikiti jem'iyitining re'isi mehmet shahin ependi ürümchide shéhit bolghan qehriman Uyghur oghul – qizlirini yad étidighanliqini ipadilesh bilen sözini bashlidi. Mehmet shahin ependi sözide, türkiye hökümiti we jumhur re'isi erdoghan'gha xitab qilip, xitay bolghan munasiwetlerde sherqiy türkistanliqlarning yalghuz emeslikini körsitidighan yéngi qedemler bésishni telep qildi.

Namayishta yene yéngidin rifah partiyesi istanbul shöbe mu'awin re'isi jemil kebir, diyanet ishliri uyushmisi istanbul shöbe mes'uli eli shükri yilmaz, ülke ojaqliri istanbul 3-rayon shöbe mes'uli ersoy sechkin qatarliq türk ijtima'iy teshkilatlarning mes'ullirimu söz qilip Uyghurlarni qollaydighanliqini ipadileshti.

Hemmimizge melum bolghinidek, buningdin 14 yil ilgiri yeni 2009-yili 7-ayning 5-küni, ürümchi shehiride adalet telep qilip tinchliq bilen namayish élip barghan minglarche Uyghur, xitay hakimiyiti teripidin qanliq basturulghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.