“ийи” партийәсиниң муавин рәиси муһаммәт наҗи җинисли: “түркийә шәрқий түркистан мәсилисигә игә чиқиши шәрт”

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2023.11.23
iyi-partiyesi-muawin-reisi-Muhammet-Naji-Jinisli-1024 Ийи партийәсиниң муавин рәиси муһаммәт наҗи җинисли, 2023-йили 22-ноябир, әнқәрә
RFA/Erkin Tarim

Японийә парламентида “хәлқара уйғур мунбири: дуня парламентлар кеңиши” ниң ечилиши, хәлқарада күчлүк тәсир пәйда қилмақта. 30-31-Өктәбир күнлири токйода чақирилған йиғинға иштирак қилған 4 нәпәр түрк парламент әзасидин бири болған муһаммәт наҗи җинисли әпәнди зияритимизни қобул қилип, түркийәниң уйғур мәсилисигә игә чиқишиниң шәрт икәнликини тәкитлиди.

У, шәрқий түркистан мәсилисигә түркийә һөкүмитиниң йетәрлик дәриҗидә көңүл бөлмәйватқанлиқидин қаттиқ ечинидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “шәрқий түркистан мәсилиси мән балилиқ чағлиримдин тартип билидиған вә қизиқидиған бир мәсилә. Мән 10 яш вақтимда бизниң өйгә меһман болуп кәлгән шәрқий түркистан бирләшмә һөкүмитиниң баш катипи болуп вәзипә өтигән, кейин чәт әлдә шәрқий түркистан дәвасини давамлаштурған әйса йүсүп алиптекинниң ағзидин аңлиған идим. Һаятимда тунҗи қетим искәнҗә, зулум, бесим вә ирқий қирғинчилиқ аталғулирини әйса йүсүп алптекинниң ағзидин аңлиған идим. Йеқиндин буян шәрқий түркистан мәсилиси хәлқаралашти. Мәрһум әйса йүсүп алптекин һаятта болған болса буниңдин наһайити хурсән болған болатти, йәнә бир тәрәптин көңли йерим болатти. Чүнки у шәрқий түркистан мәсилисини алди билән түрк җамаәтчиликиниң, түркийә дөлитиниң мәсилисигә айландуримән дәп күрәш қилған иди. Лекин түркийә һөкүмити бу мәсилигә техичә игә чиқмайватиду. Биз буниңға қаттиқ ечинимиз” .

 “ийи” партийәсиниң муавин рәиси муһаммәт наҗи җинисли әпәнди японийә парламентида чақирилған “хәлқара уйғур мунбири: дуня парламентлар кеңиши” намлиқ йиғинға иштирак қилғанлиқидин наһайити хурсән болғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “биз өктичи партийә болуш сүпитимиз билән рәисимиз мәрал ақшәнәр ханимниң йолйоруқи билән токйодики мунбәргә қатнаштуқ. Мән бу йиғинда шәрқий түркистан мәсилисигә аз болсиму төһпә қоштум дәп ойлаймән. ”

 У “ийи” партийәсиниң уйғур сиясити немә? дегән соалимизға мундақ җавап бәрди: “шәрқий түркистан мәсилиси һәл болғичә бу мәсилигә көңүл бөлүш партийәмизниң сияситидур. Түркийә дөлити уйғур мәсилисигә дөләт сиясити дәп қариши керәк. Түркийәниң хитай дөлити билән болған мунасивити давамлашсун. Лекин биз түркийә дөлити болуш сүпитимиз билән уйғур қериндашлиримизниң һәқ вә һоқуқини қоғдишимиз керәк. Биз буни түркийәниң миллий мәсилисигә айландурушқа тиришимиз. Муһим дөләтләр өтмүшини унутмайду. Уйғурлар мәсилисиниң һәм өтмүшимиз һәмдә келәчәкимиз билән мунасивити бар. Улар бизниң өз қериндашлиримиз, түрк миллитиниң бир қисмидур” .

Муһаммәт наҗи җинисли әпәнди түркийә парламентидиму мушундақ йиғинниң чақирилиши керәкликини баян қилип мундақ деди: “түркийә уйғур мәсилисиниң игиси болуши керәк. Әйса йүсүп алптекин шәрқий түркистан мәсилиси түркийәдә вә дуняниң һәр қайси җайлирида аңлатти. Һазир хәлқаралашти. Бу мәсилигә түркийә хәлқи көңүл бөлиду. Ай юлтузлуқ көкбайрақ бизниңму байриқимиз. Түрк дөлитиму бу мәсилини тәқиб қиливатиду. Һөкүмәт билән дөләтни вә хәлқни бир биридин айриш керәк. Һөкүмәтләр сайлам арқилиқ һакимийәт бешиға келип кетиду. Бизму таза чүшинәлмидуқ, һазирқи түркийә һөкүмити шәрқий түркистан мәсилисидә таза көңүл бөлмәйватиду. Биз бу мәсилидә түркийә һөкүмитиниң сүкүттә турушини бузушимиз керәк. Биз “ийи” партийәси болуш сүпитимиз билән бу мәсилидә қолимиздин кәлгәнни қилимиз” .

Муһаммәт наҗи җинисли әпәнди “ийи” партийәси сайламда утуп чиқип һакимийәт бешиға кәлсә, шәрқий түркистан мәсилисини түркийәниң әң муһим мәсилиси сүпитидә көтүрүп чиқидиғанлиқини илгири сүрүп мундақ деди: “башта шәрқий түркистанлиқ дәвагәрләр шәрқий түркистан дәвасини дуняға аңлитишқа тиришти. Түркийәдики бәзи кишиләрму шәрқий түркистан мәсилисини дуня җамаәтчиликигә аңлитиш вә дуняниң күн тәртипигә елип келиш үчүн тиришти. Бүгүн шәрқий түркистан мәсилиси дуняниң күнтәртипигә кәлди. Һәтта бәзи дөләтләр хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқини тохтитиш үчүн тәдбир еливатиду, әпсуски түркийә һөкүмити бу мәсилигә көңүл бөлмәйватиду, сүкүттә турувеливатиду. Әслидә шәрқий түркистан мәсилисидә түркийә башламчилиқ роли ойниши керәк иди. Худайим буйруса бу қетимқи сайламда утуп чиқип һакимийәт бешиға кәлсәк шәрқий түркистан мәсилиси бизниң әң муһим мәсилимиз болиду. ”

30-31-Өктәбир күнлири японийә парламентида чақирилған “хәлқара уйғур мунбири: дуня парламентлар кеңиши” йиғиниға дунядики 25 дөләттин 70 нәпәр парламент әзаси, җүмлидин түркийәдин 4 парламент әзасини өз ичигә алған 200 дин артуқ киши иштирак қилған болуп, уйғурлар мәсилисиниң хәлқара сәвийәдә музакирә қилиниши вә хәлқаралишиши дәп қарилип кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.