«Ийи» партийәси рәһбири лүтфү түрккан: «дуняда уйғур мәсилисидә сүкүтүттә туруватқан бирла түркийә дөлити қалди»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-07-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Ийи» йәни «яхши» партийәсиниң түркийә парламентидики гуруппа башлиқи лүтфү түрккан әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2014-Йили 6-май, әнқәрә, түркийә.
«Ийи» йәни «яхши» партийәсиниң түркийә парламентидики гуруппа башлиқи лүтфү түрккан әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2014-Йили 6-май, әнқәрә, түркийә.
AP

Түркийәдә өктичи партийәләр әрдоған һөкүмитини уйғурларға көңүл бөлмәслик мәсилисидә давамлиқ әйиблимәктә. Өктичи партийәләрдин бири «ийи» партийәси йәнә бир қетим һөкүмәтни тәнқид қилди.

«Ийи» йәни «яхши» партийәсиниң түркийә парламентидики гуруппа башлиқи лүтфү түрккан әпәнди 27-июл күни түркийә парламентида мухбирларға баянат бериш йиғини чақирип, нурғун дөләтләр уйғурларға игә чиқиватқан пәйттә түркийәниң сүкүттә турушини қаттиқ тәнқид қилди.

У, сөзини мундақ башлиди: «уйғур мәсилисигә қарита ғәрб әллири башлиқ нурғун дөләтләр инкас қайтурди, бәзи дөләтләр хитайға қарши тәдбир елишқа тиришиватиду. Һазир дуняда бу мәсилидә сүкүтүттә туруватқан бирла түркийә дөлити қалди. Уйғурлар қиблигаһим дәватқан түркийәдин техигичә һечқандақ инкас чиқмиди.»

Америка билән хитай оттурисидики мунасивәт күнсайин җиддийлишиватқан пәйтләрдә «2020-йиллиқ уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә америка президенти трамп қол қойғандин кейин уйғур мәсилиси қайтидин дуняниң күнтәртипигә келишкә башлиди. Канада, әнглийә, австралийә вә фирансийә қатарлиқ дөләтләр бу мәсилигә қарита инкас қайтурушқа башлиди. Бу хәвәр түрк ахбаратлиридиму тарқитилди. Бу, түркийәдики уйғурлар мәсилисигә көңүл бөлидиған бир қисим парламент әзалири, сиясий партийәләр әзалири һәм түрк аммиси арисида түркийә уйғурлар билән қандаш, диндаш бир дөләт болуш сүпити билән америка башлиқ нурғун дөләтләр бу мәсилигә көңүл бөлүватса түркийә немишқа сүкүттә туруватиду? дәп тәнқид қилмақта. Һәтта түркийәниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәндиниң «2019 йиллиқ хизмәт доклатида» униң хитайға қошна нурғун дөләт вә өлкиләргә барған болсиму үрүмчигә бармиғанлиқи, доклатта бир йәрдиму «уйғур» сөзиниң орун алмаслиқи шуниңдәк түркийә қоллап келиватқан пәләстин лидери мәхмут аббасниң ши җинпиң билән болған телефон алақисидә уйғур мәсилисидә хитайни қоллайдиғанлиқини баян қилиши түрк сиясәтчиләрниң қаттиқ тәнқид қилишиға учриди.

Әнә шу хил тәнқидини парламентта оттуриға қойған лүтфү түрккан әпәнди баянатида түркийәниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәндиниң 2019-йили бир қетимму үрүмчигә бармиғанлиқини қаттиқ әйибләп мундақ деди:

«Түркийәниң бейҗиң әлчиханиси тәйярлиған 2019-йиллиқ хизмәт доклатиға қарап чиқтим. Силәрниң диққитиңларни тарттиму билмәймән. Түркийәниң бейҗиңдики әлчисиниң бир йил ичидә қилған хизмәтлири вә екскурсийә қилған җайлириға орун берилгән. Адаләт вә тәрәққият партийәсиниң сабиқ парламент әзаси, сирттин тәйинләнгән абдулқадир әмин өнән әпәнди бир йил ичидә нурғун дөләт вә өлкиләргә берипту, әслидә беришқа тегишлик болған йәр шәрқий түркистанға бармапту. Һәммә милләтниң дости, әмма қериндаш милләтниң дүшмини бир партийә һазир түркийәдә һакимийәттә.»

«Ийи», йәни «яхши» партийәси парламент әзаси лүтфү түрккан әпәнди баянатида йәнә түркийәдики һакимийәт игиси адаләт вә тәрәққият партийәсиниң пәләстин сияситини тәнқид қилип мундақ деди: «адаләт вә тәрәққият партийәси парламент әзалири парламентта исмини аңлиғанда көз яшлирини туталмайдиған пәләстинликләрниң рәһбири мәхмут аббас ши җинпиң билән телефон сөзләшкәндә мундақ дәпту: ‹хитай пәләстинниң дости икәнликини испатлиди. Пәләстин шинҗаң вә хоңкоң мәсилисидә хитайни қоллайду', мән һөкүмәткә йәнә бир қетим шуни демәкчимәнки, һәммә нәрсә болидикәнсиләр, әмма бир нәрсә болалмайватисиләр! бир қетим ‹түрк' болуңлар, шәрқий түркистанлиқларға игә чиқиңлар!».

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған истанбулдики айдин университети профессори рагип қутай қараҗа әпәнди түркийә һөкүмитиниң пәләстин мәсилисигә көңүл бөлгәнчилик уйғурларға көңүл бөлмәсликиниң ечинишлиқ әһвал икәнликини тәкитләп мундақ деди: «түркийә америка вә хитай билән болған мунасивити тәңпуңлаштуруш үчүн хитай билән тиҗарәт вә пул муамилиси мунасивитини күчәйтиватиду. Шуңа түркийә хитайға қарши һеч немә қилалмайватиду. Шәрқий түркистан мәсилисидиму һәм шундақ болуватиду. Түркийә һөкүмитиниң пәләстин мәсилисигә көңүл бөлгәндәк шәрқий түркистан мәсилисигә көңүл бөлмәслики бәкла ечинишлиқ. Лекин, булар һәқиқәттур!»

Әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди түркийә һөкүмитиниң һазир уйғур мәсилисидә һәм хитайни рәнҗитмәйдиған, һәм түркийә җамаәтчиликини мәмнун қилидиған бир сиясәт елип беришқа тиришиватқанлиқини, буни узун муддәт давамлаштурушиниң қийин болидиғанлиқини оттуриға қойди.

«яхши» партийәси қурулуп 6 ай өткәндин кейин 2018-йили 6-айниң 23-күнидики сайламда парламенттики орни бойичә 5-партийә болуп сайлинип түркийә парламентиға киргәниди. Мәзкур партийә шу күндин бери изчил һалда уйғур мәсилисини һәр йәрдә оттуриға қоюп, түркийә һөкүмитини тәнқид қилип кәлмәктә, әмма адаләт вә тәрәққият партийәси, өзлирини уйғурларниң қериндашлири дәп җакарлап келиватқан милләтчи һәрикәт партийәси йәнила хитайниң уйғурларға тутқан сияситини әйибләштин өзини тартип кәлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт