Parlamént ezasi feridun baxshi türkiye parlaméntida söz qilip, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirghan

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-12-15
Share
Parlamént ezasi feridun baxshi türkiye parlaméntida söz qilip, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirghan Türkiye “Iyi” partiyesining parlamént ezasi, asasiy qanun komitéti ezasi feridun baxshi ependi nutuqda Uyghurlar toghrisida söz qilmaqta. 2021-Yili dékabir, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Uyghurlar mesilisi türkiye parlaméntida izchil halda otturigha qoyulup kelmekte. 10-Dékabir küni “Iyi” partiyesining parlamént ezasi we asasiy qanun komitétining ezasi feridun baxshi ependi “Dunya kishilik hoquq küni” munasiwiti bilen türkiye parlaméntida nutuq sözligen. U xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan insan qélipidin chiqqan siyasitini eyiblesh bilen birlikte, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirghan. U 580 neper parlamént ezasi qatnashqan umumiy yighinda köpchilikke 5 minut közini yumup, özlirini Uyghurlarning ornigha qoyup béqishni tewsiye qilghan. U nutuqida türkiye hökümitini tenqid qilish bilen bir waqitta, barliq siyasiy partiyelerning türkiye parlaméntiki ezalirini sherqiy türkistan mesilisige ige chiqishqa chaqirghan.

Parlamént ezasi feridun baxshi ependi türkiye hökümitini Uyghur mesiliside sükütte turush bilen eyiblep mundaq dégen: “Hörmetlik parlamént re'isi, qimmetlik parlamént ezaliri, bügün 10-dékabir dunya kishilik hoquq küni. 1948-Yili 12-ayning 10-küni birleshken döletler teshkilati ‛kishilik hoquq xitabnamisi‚ ni maqullap élan qilghan kün. Birleshken döletler teshkilatining mezkur xitapnamisigha qol qoyghan xitay hökümiti 1949-yili bésiwalghan sherqiy türkistanda nöwette insan qélipidin chiqqan qilmishliri bilen irqiy qirghinchiliq élip barmaqta. Irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan qan-qérindashlirimiz--Uyghurlarning derdini chet ellerdiki Uyghurlar dunya jama'etchilikige anglitishqa tirishmaqta. Dunyadiki köpligen döletler xitaygha qarshi inkas qayturiwatqan bügünki künde, türkiye téxiche sükütte turmaqta.”

“Iyi” partiyesidin bolghan parlamént ezasi feridun baxshi ependi, türkiye hökümitining dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysani türkiye kirgüzmeslikini qattiq eyiblidi. U mundaq dédi: “Hökümet dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysani enqerediki esenbogha ayrodromidin gérmaniyege qayturiwetti. Hökümet türkiyediki Uyghur qérindashlirimizgha dégendek yardem qilmaywatidu. Bu heqte tepsiliy toxtalmaymen.”

Feridin baxshi ependi “Iyi” partiyesidin bolghan parlamént ezalirining güldüras alqish sadasi ichide sözini mundaq axirlashturdi: “10-Dékabir dunya kishilik hoquq küni munasiwiti bilen türkiye parlaméntida sherqiy türkistan xelqining awazi bolup, türkiye hökümiti qilalmighanni qiliwatimiz. Xitay hökümtining Uyghurlargha qaratqan siyasitini qattiq eyibleymen.”

Feridun baxshi ependi türkiye parlaméntidiki yighinlarda köp qétim nutuq sözlep xitay hökümitini eyibligen, türkiye hökümitini sherqiy türkistan dewasigha ige chiqishqa chaqirghan idi. “Iyi” partiyesidin bolghan parlamént ezaliri 2018-yilidiki parlamént saylimida saylinip türkiye parlaméntigha kirgendin buyan, izchil halda Uyghur mesilisini otturigha qoyup kelmekte. Buning hazir qandaq ünümi boliwatidu? ular bundin kéyin Uyghurlar heqqide yene némilerni qilmaqchi? bu heqte köz qarishini igilesh üchün “Iyi” partiyesining türkiy xelqlerge mes'ul mu'awin re'isi yawuz aghirali'oghlu ependini ziyaret qilduq. U partiye re'isi meral aqshener xanimning partlaménttiki 36 parlamént ezasigha Uyghurlar mesilisini otturigha qoyunglar dep yolyoruq bergenlikini bayan qildi. U mundaq dédi: “Partiyemizning re'isi meral aqshener xanim, sherqiy türkistanda perzentliridin ayrilip qalghan anilarning, sherqiy türkistanda ata-aniliridin ayriwétilgen balilarning, milliy we diniy kimlikidin tüpeyli jaza lagérlirigha tashlan'ghan, chetke qéqiliwatqan kishilerning awazi bolunglar, sherqiy türkistanliqlarning wekilidek xizmet qilinglar, dep yolyoruq berdi. Biz türkiyediki bizni saylighan wilayetlerningla emes, belki yene özimizni ürümchining, qeshqerning, aqsuning we xotenningmu wekilliri dep bilimiz. Biz sherqiy türkistandiki qérindashlirimiz erkinlikige érishkiche, bu dewani qollaymiz we qolimizdin kelgenni qilimiz.”

Uzun yillardin buyan türkiyede aktip dewa élip bériwatqan péshqedem pa'aliyetchi hamutxan göktürk ependi “Iyi” partiyesi parlamént ezalirining köpining izchil halda Uyghurlarni qollawatqanliqini, buning türkiye hökümitige, shundaqla dewagha zor tesir körsitiwatqanliqini otturigha qoydi.

Mutexessisler türkiye hökümiti eger Uyghur mesiliside dawamliq sükütte tursa, bundin kéyin téximu köp partiye we parlamént ezalirining tenqidige uchraydighanliqini ilgiri sürüshmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet