Русийәлик сиясәтчиниң йәр тоғрилиқ пикри икки мәмликәт оттурисида җаңҗал чиқарди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-12-15
Share
Русийәлик сиясәтчиниң йәр тоғрилиқ пикри икки мәмликәт оттурисида җаңҗал чиқарди Иштиракчилар мустәқиллиқ күнини хатириләш йиғилишида мустәқиллиқ абидиси йенида дөләт байриқини көтүргән көрүнүш. 2020-Йили 16-декабир, алмута, қазақистан.
REUTERS

Йеқиндин буян қазақистан аммиви ахбарат васитилиридә вә шундақла иҗтимаий таратқуларда русийәлик дөләт вә сиясәт әрбаби, тарихчи вә сиясәтшунас, русийә федератсийәси дөләт думасиниң әзаси вячеслав никонофниң "қазақистан территорийәси русийә тәрипидин қилинған чоң совға" дегән пикри әтрапида бәс-муназирә күчәйди.

Қазақистанниң "спутник", "365 инфо кз", "мәркизй асия", "тенгринюс", "абай кз", "закон кз" қатарлиқ рус вә қазақ тиллиқ агентлиқлирида русийә федератсийәси дөләт думасиниң билим вә илим бойичә комитетиниң рәиси вячеслав никонофниң русийә биринчи қанилида чиққан "чоң оюн" программисида сөзгә чиққан. Униң қазақистан территорийәсигә аит қилған пикирлири бир қатар русийәлик, қазақистанлиқ дөләт әрбаблири вә сиясәтчилириниң, зиялийлар вә мутәхәссисләрниң күчлүк инкасини қозғиған.

"тенгринюс" агентлиқида елан қилинған "қулмуһәммәтләр наразилиқ билдүрүватиду. Қазақистанда русийәлик әза никонофниң сөзлиридин ваң-чуң чиқмақта" намлиқ мақалидә ейтилишичә, вячеслав никоноф илгири "илгири қазақистан болмиған. Шималий қазақистанда қазақлар олтурақлашмиған. Улар хели төвәндә яшиған. Қазақистан территорийәси русийә вә совет иттипақи тәрипидин қилинған чоң совғат," дегән сөзләрни қилғаникән. Шу мунасивәт билән қазақистан ташқий ишлар министириниң орунбасари марат сидиқоф бу сөзләргә һаң-таң болғанлиқини билдүрүп, русийәниң вақитлиқ ишәнчлик вәкили александир комарофқа нота тапшурғанди. У бәзи русийәлик сиясәтчиләрниң қазақистанға қарита қиливатқан мундақ иғвалириниң икки мәмликәт мунасивәтлиригә чоң зиян йәткүзидиғанлиқини тәкитлигән. Қазақистан сенатиниң хәлқара мунасивәтләр, мудапийә вә бихәтәрлик комитетиниң рәиси мухтар қулмуһәммәтму никонофниң сөзлиригә өзиниң қәтиий қаршилиқини билдүргән.

"спутник" йеңилиқлар агентлиқида берилгән "русийәлик сиясәтчи қазақистан территорийәси һәққидә сөзлирини чүшәндүрди" намлиқ мақалида көрситилишичә, җаңҗал чиққандин кейин вячеслав никоноф өзиниң "телеграм" қанилида илгири ейтқан сөзлиригә чүшәндүрүш бериш арқилиқ өзини ақлашқа тиришқанкән.

Русийәлик сиясәтчи никонофниң сөзлиригә қарита елан қилинған мақалилардин мәлум болушичә, русийә дөләт думасиниң җавабкар хадимлириниң бири виктор водоладский русийәниң қазақистанниң мустәқиллиқини һәм униң һазирқи чегралирини етирап қилидиғанлиқини, униң русийә үчүн достанә мәмликәт болуп, өз ара көплигән шәртнамиләрниң, келишимләрниң имзаланғанлиқини билдүргән.

Русийәдә тонулған тарихчи, профессор виктор козодой, сиясәтшунас аркадий дубноф, шундақла қазақистанлиқ тилшунас алим йерден қаҗибек, тарихчи зиябек кабулдиноф вә башқилар никонофниң сөзлиригә өзлириниң наразилиқлирини билдүргән.

Қазақ тиллиқ торларниң бири "абай кз" та елан қилинған әбил-серик әлиакбарниң "сайламға чүшидиған партийәләр никонофқа немә дәйду?" намлиқ мақалисидә тонулған қазақ сиясәтшунаси айдос саримниң бу һәқтики пикри берилгән болуп, у мундақ дегән: "қазақларға һеч ким, һеч қачан бир ғерич йерини соға қилған әмәс. Мустәқил, игилик һоқуқлуқ қазақистанниң бүгүнки территорийәсини өз ичигә алған барчә йәр-ата-бовилиримизниң қанчилиған әсирләр мабәйнидә қени вә тәрини төкүп саһиблиқ қиливатқан муқәддәс туприқидур. . ."

Радийомиз зияритини қобул қилған қазақистанлиқ сиясәтшунас андрей чеботарйоф әпәнди мундақ деди: "никоноф қазақистанға вә бизниң территорийәлик пүтүнликимизгә қарита мундақ дүшмәнлик пикирләрни қиливатқан биринчи адәм әмәс. Җириновский, мәрһум едуард лимоноф, владимир соловйоф вә башқиму русийәлик жорналистлар, җәмийәт әрбаплири әнә шундақ мәзмунда билдүрүшләрни қилип кәлгәнди. Бизниң кәң җамаәтчилик арисидиму украина, донбас, қиримларда йүз бәргән вәқәләргә мунасивәтлик сәлбий көзқарашлар болуватиду. Шуниң үчүн қазақистан җамаәтчиликиниң бәлгилик бир қисмида әнә шу йәрләрдә болуватқан вәқәләрниң қазақистанда, шу җүмлидин рус аһалиси җйлашқан районларда тәкрарлинишидин әнсирәшләрму бар. Әмди никонофниң пикирлири икки муһим вәқәгә тоғра келип қалған. Биринчиси, қазақистан әтә өзиниң мустәқиллиқини нишанлайду. Кейинки йили болса, 30 йиллиқини нишанлайду. Шуниң үчүн никонофниң сөзлири пәқәт җамаәтчиликниңла әмәс, бәлки қазақистан ташқий ишлар министирлиқиниң қаршилиқиға учриди. Иккинчидин, буниңдин бир һәптә илгири явроасия алий иқтисадий кеңишиниң нөвәттики мәҗлиси болуп өтүп, 2021-йили униңға рәислик қилиш һоқуқи қазақистанға берилгәнди. Қазақистан үчүн мана мушундақ муһим вәқәләр алдида никонофниң қилған бу пикирлири көңүлсизлик пәйда қилиду, әлвәттә."

Андрей чеботарйоф никоноф охшаш адәмләрниң қилған билдүрүшлириниң һеч бир мәнтиқигә уйғун кәлмәйдиғанлиқини, буниң барлиқиниң сүний кәлтүрүп чиқирилғанлиқини, русийәниң рәсмий рәһбәрлириниң мундақ иғваларға әгәшмәйдиғанлиқини билдүрди.

Сиясәтшунас дос көшим әпәндиниң пикричә, мундақ иғваларға даим қазақистанниң рәсмий вәкиллириниң вақтида җаваб бериши бәк муһимкән.

У мундақ деди: "биздә техила мушу йоқ. Раст, бизниң сиясәтшунаслар, җәмийәт әрбаплири өзлириниң рәнҗишлирини ейтиду. Әмма дөләт тәрипидин мушу вақитқичә ениқ бир қәтийликни көрмидим. Пәқәт нота тапшуруш бар. Җириновский, никоноф ейтқандин башлап уларни тохтитидиған һеч ким йоқ. Иккинчидин, русийә буни давам қиливериду. Сәвәби путин һакимийәткә кәлгәндин буян уларда империйәлик кеңәймичилик пәйда болди. Бу вәқә әнә шуниң ярқин бир көрүнүши. Бу русийәниң мәмликәтлик сиясити. Илгири өзлириниң қол астида мустәмликә болған қошнилириниң йәрлиригә көз ташлиши. Украинадики, преднестровиедики, грузийәдики әһвални есимизға алсақ, ениқ бир һәрикәт арқилиқ уларниң йәрлирини тартивелишқа киришти. Шуниң үчүн қазақистанму буниңдин қечип кетәлмәйду. Бу чоң хәвп."

Дос көшим һазир дөләт үстидә турған рәһбәрләрниң техила русийә тәсиридин чиқалмайватқанлиқини, әйни чағларда русийәниң башқа хәлқләрниң тилини, мәдәнийитини йоқитиш сияситини елип барғанлиқиниң һазир унтулуп кетиватқанлиқини оттуриға қойди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт