Җәмәт бойичә тутқун қилишниң арқисиға немиләр йошурунған?

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2024.03.25
xeyrul-memet “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” дә 2022-йили ашкара болған қәшқәр конашәһәр наһийәсидин хәйрул мәмәт, 2017-йили 18 яш вақтида лагерға қамалған.
shahit.biz

Йеқинда “шаһит биз” ториниң X һесабида, 2017-йили 18 яш вақтида лагерға соланған хәйрул мәмәтниң аилиси һәққидики тәпсилий учурлар һәмбәһирләнгән. Бу учурға қариғанда, хәйрул мәмәтниң бовиси абдуразақ осман 74 яш болуп, 2017-йили 10 йиллиқ кесилгән; дадиси мәмәттурсун абдуразаққа 2017-йили җаза һөкүм қилинған, 2018-йили түрмидә қаза қилған.

 “шаһит биз” тор бетидики мәлуматларға асасланғанда, хәйрул мәмәт оқуғучи болуп, турушлуқ адреси қәшқәр конашәһәр наһийә булақсу йезиси 5-кәнт икән. 2022-Йили ашкара болған “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” дә қәшқәр конашәһәр наһийәсидики тутқунларниң әһвали хатириләнгән болуп, мәзкур архипта хәйрул мәмәтниң аилиси һәққидики учурларму йәр алған.

 “шаһит биз” ториниң қурғучиси болған җин бунин (Gene Bunin) тәминлигән башқа мәлуматлардиму бир җәмәттики яшинип қалған бовай-момай вә ата-аниларниң һәммиси дегүдәк түрмә-лагерларға соланған, оқуш йешидики балиларниң чоңрақлири лагерға, кичиклири аталмиш ятақлиқ мәктәп, йәни балилар лагерлириға елип кетилгән әһваллар бар иди.

Тутулуп кәткән уйғурларға аит учурларни топлап хәлқараға ашкарилап келиватқан мустәқил тәтқиқатчи абдувәли аюп әпәнди радийомизға сөз қилип, юқирида дейилгәндәк җәмәт бойичә тутулуп кәткән әһвалларниң 2020-йили февралда хәлқараға ашкариланған “қарақаш һөҗҗәтлири” диму учрайдиғанлиқини билдүрди.

Муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң радийомизға бәргән учурлириға қариғанда, хитай даирилири тәрипидин йоқилаң баһанә-сәвәбләр билән бир аилидин нәччә әвлад тәң тутуп кетилгән әһваллар хили көп икән. Түркийәдә яшаватқан ялқун улуйол әпәндиниң радийомизға билдүрүшичә 2017-йилидин буян униң дадиси вә тағилири болуп, қумул қарадөвә йезисидики 30 дин артуқ уруқ-туғқанлири тутулған.

Униң ейтишичә, хитай даирилири униң һаммисиниң йолдиши, оғли вә келини қатарлиқларни өз ичигә алған бир аилидин қанчилиған кишиләрни тутқун қилип, узун муддәтлик қамақ җазасиға һөкүм қилған.

Ялқун улуйол йәнә хитай һөкүмитиниң интайин бимәнә сәвәбләр билән уйғурларни тутқун қилғанлиқини, тутқунға наразилиқ билдүргән аилә әзалирини җимиқтуруш үчүн җәмәт бойичә тутқун қилғанлиқини тәкитлиди.

Абдувәли аюп әпәнди хитайниң җәмәт бойичә тутқун қилиши һәққидә тохтилип, хитай һөкүмитиниң бир аилә әзалирини “четип җазалаш” тин башқа, йәнә шу җәмийәттә тәсири болған җәмәтни тутуш арқилиқ шу киши турушлуқ районни тинчландурушни мәқсәт қилған болуши мумкинликини әскәртти.

Америкада яшаватқан марийә муһәммәд ханимниң иҗтимаий таратқу һесабидики учурларда униң атушта җаза өтәватқан 96 яшлиқ чоң дадиси абидин дамолламниң 2-айниң 5-күни түрмидә җан үзгәнлики вә мейитиниң аилисигә қайтурулмиғанлиқини билдүргән иди. Бу учурларниң тоғрилиқи радийомиз тәрипидинму дәлилләнгәниди.

Мәлум болушичә абидин дамолламниң 7 оғли бар болуп, 7 оғлиниң һәммиси 2017-йиллири түрмигә ташланған. Әйни вақитта нәвриләрму асасән лагерға елип кетилгән болуп, бир нәвриси түрмидә өлүп кәткән. Иҗтимаий таратқуларда тарқалған мәлуматларға қариғанда, йеқинда йәттә оғулниң иккиси қоюп берилгән болуп, бәш оғли техичә түрмидә икән. Бу мәлуматлар радийомиз тәрипидин техи дәлилләнмиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.