Җәнвәдә хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүшкә аит йиғин чақирилди

Берндин ихтиярий мухбиримиз һәбибулла изчи тәйярлиди
2024.06.24
zumretay-erkin-jenwe-yighin Б д т баш шитабида 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел өткүзүлгән “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш” темисидики йиғинда д у қ хәлқара мунасивәтләр директори зумрәтай әркин ханим сөзлимәктә. 2024-Йили 20-июн, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Җәнвәдики бирләшкән дөләтләр тәшкилати баш иштабида, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел һалда, “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқни сүрүштүрүш” дегән темида “хәлқара кәчүрүм тәшкилати”, “хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати”, “дуня уйғур қурултийи”, “тибәт институти” қатарлиқ тәшкилат вә органларниң бирлишип тәшкиллишидә хәлқаралиқ йиғин чақирилған.

Б д т баш шитабида 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел өткүзүлгән “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш” темисидики йиғинда тибәт институтидин ландуң тетоң ханим сөзлимәктә. 2024-Йили 20-июн, җәнвә.
Б д т баш шитабида 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел өткүзүлгән “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш” темисидики йиғинда тибәт институтидин ландуң тетоң ханим сөзлимәктә. 2024-Йили 20-июн, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Бу йиғинда, б д т ниң “хитайниң уйғур елидики еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики” һәққидики доклати елан қилинғанлиқиниң иккинчи йиллиқи вә бу доклат елан қилинғандин кейинму уйғур елидә инсанийәткә қарши җинайәтләрниң давам қиливатқанлиқи сәвәбидин, алий комиссар волкәр түрктин бу доклатни йеңилашни тәләп қилиш, хитайға қарита әмәлий чарә көрүшкә чақириқ қилинған.

Бу мунасивәт билән җәнвәдин зияритимизни қобул қилған долқун әйса, бу йиғинға қатнашқан б д т ниң 40 нәччә алаһидә көзәткүчиси, йүзлигән тәтқиқатчи вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң хитайниң б д т да алаһидә имтиязға игә болувелишини түгитип, хитайни назарәт қилиш вә доклат қилиш механизми орнитишни чақириқ қилғанлиқини билдүрди.

Бу йиғинда сөз қилған д у қ хәлқара мунасивәтләр директори зумрәтай әркин, сөзини “биз, б д т шәрқий түркистандики еғир кишилик дәпсәндичилики вә ирқий қирғинчилиқ һәққидә елан қилған доклатниң икки йил өткинигә қаримай, хитай немини өзгәртти? немә өзгәрди? дегән, калламға кәлгән биринчи соалдин башлаймән. Бу йәрдики әһвал өзгәрдиму? -яқ! ” -дәп сөзини давам қилған.

У сөзидә: “доктор мари лавлор өзиниң доктор гүлшән аббас һәққидики тәкшүрүш доклатини техи түнүгүнла елан қилди. У йигирмә йиллиқ кесилгән. Хитай лагерларниң сиртида ассимилятсийә қәдимини тезлитип мәдәнийәт ассимилятсийәсини давам қиливатиду. Уйғур мәдәнийитиниң мәвҗутлуқи еғир хирисқа дуч келиватиду. Һәр 26 уйғурниң бири түрмидә. Шәрқий түркистандики түрмә сани вә түрмидики адәм нисбити әң юқири” дегәнләрни ейтқан.

Б д т баш шитабида 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел өткүзүлгән “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш” темисидики йиғиндин көрүнүш. 2024-Йили 20-июн, җәнвә.
Б д т баш шитабида 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға параллел өткүзүлгән “б д т кишилик һоқуқ системиси арқилиқ хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш” темисидики йиғиндин көрүнүш. 2024-Йили 20-июн, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

 Зумрәтай әркин бүгүн җәнвәдин радийомизниң зияритини қобул қилип мундақ деди: “бу шуни ипадиләйдуки: б д т кишилик комитетиниң һәл қилиш чариси мәғлуп болди вә буниң сәвәби хитайниң җазаға тартилмаслиқи” .

Зумрәтай әркин б д т кишилик һоқуқ алий кеңишини әмәлий чарә қоллиниш үчүн, актип һәрикәт қилишқа чақирди.

Зумрәтай әркин бу йиғинда қилған сөзидә йәнә: “доклатта оттуриға қоюлғини бойичә ғәрб дөләтлирила әмәс, бәлки йәр шари миқясида уйғур ирқий қирғинчилиқини тохтитишқа һәрикәт қилиниш, хитайға нисбәтән қош өлчәмдин сақлиниш керәк, хитайму кишилик һоқуққа дәхли-тәруз қиливатқан башқа дөләтләр билән охшаш әйиблиниши керәк! ” дегәнләрни оттуриға қойған болуп, у, бу һәқтиму радийомизға йиғинда оттуриға қойған темилар һәққидә қисқичә мәлумат бәрди.

Бу қетимқи “б д т 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши” йиғини билән параллел чақирилған бу йиғинға явропа иттипақи дөләтлири, америка, канада вә башқа әлләрниң вәкиллири қатнашқан.

Лекин, хитай вәкиллири бу йәрдә йәнә бишәмлик қилип, зумрәтайниң сөзини кесип, униң оттуриға қойғанлирини рәт қилишқа вә сөз қилиш вақтини өткүзүветишкә урунған.

Долқун әйсаниң билдүрүшичә, бу қетимқи б д т 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ кеңиши 4-июл күни хитай һәққидә елинған қарар вә доклатини елан қилидиған болуп, д у қ 3-июлдин 5-июлғичә җәнвәдә үч күнлүк паалийәт елип баридикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.