Җәвһәр илһам: "хитай һөкүмити гунаһсиз кесилгән дадам илһам тохтиға әркинлик бериши керәк"

Мухбиримиз меһрибан
2021-09-21
Share
Jewher-Ilham-20191218-EU-Saxarow.jpg 2019-Йиллиқ сахароф мукапатини тапшурувелиш мурасимида илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһам сөздә. 2019-Йили 19-декабир.
AFP

Хәлқарада тонулған уйғур зиялийси илһам тохти уйғурларниң хитайдики қануний һәқлирини тәләп қилғанлиқи үчүн хитай даирилири тәрипидин 2014-йили 1-айниң 15-күни бейҗиңда тутқун қилинған иди. Шу йили9-айниң 23-күни даириләр уни "бөлгүнчилик вә милли қутратқулуқ" җинайити билән сотлап муддәтсиз қамаққа һөкүм қилған иди. Шундин буян хәлқарада илһам тохтиға һәр хил әркинлик мукапатлири берилип, хитай һөкүмитидин илһам тохтиға әркинлик тәләп қилиш паалийәтлири давамлашмақта.

Илһам тохтиниң түрмигә қамалғанлиқиниң 7 йиллиқи мунасивити билән униң америкадики қизи җәвһәр илһам "илһам тохти институти" ниң рәиси әнвәрҗан әпәнди вә голландийәдики уйғур паалийәтчиси асийә уйғур ханим қатарлиқлар зиярәтимизни қобул қилди.

Илһам тохтиниң америкадики қизи җәвһәр өзиниң 2017-йилдин буян дадиси илһам тохти вә вәтәндики башқа аилә әзалири һәққидә һечқандақ учур аламмиғанлиқини билдүрүп, бу әһвалниң өзини әнсирәткәнликини билдүрди.

Җәвһәр илһамниң билдүрүшичә, дадиси илһам тохти 2014-йили муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинғандин буян, уларниң аилисидикиләр әң еғир күнләрни баштин кәчүргән.

Униң билдүрүшичә, у илһам тохтиниң атуштики җийән қизи, йәни өзиниң бир нәврә һәдисиниң илһам тохтиға бағлинип тутқун қилинғанлиқи вә 10 йил кесиветилгәнликидин хәвәр тапқан.

Җәвһәр сөзидә йәнә дадисиниң хитай һөкүмити тәрипидин адаләтсизләрчә түрмигә қамалғанлиқини әскәртип өтти. У дадисиға охшаш тинчлиқ йоли арқилиқ өз хәлқиниң қануний һәқ-һоқуқлирини тәләп қилған бир уйғур зиялийсини муддәтсиз қамаққа һөкүм қилишиниң хәлқара қанунларғила әмәс, бәлки хитайниң өзиниң қануниғиму хилап қилмиш икәнликини тәкитлиди.

Җәвһәр илһам йәнә техиму көп дөләт вә һөкүмәтләрниң һәрикәткә өтүши вә әмәлий тәдбирләрни елиши керәкликини билдүрди.

Җәвһәр илһам йәнә өзиниң дадиси үчүн елип барған паалийәтлири һәққидиму мәлумат бәрди. Униң билдүрүшичә, бу йил 11-айда униң дадиси һәққидә йезилған иккинчи китаби нәшрдин чиқидикән.

Германийәдики "илһам тохти инистититоти" ниң башлиқи әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, ғәрб демократик дөләтлири илһам тохтиниң түрмидики әһвалиға йәниму йеқиндин диққәт қилиши керәк икән.

У илһам тохтиниң бир күн болсиму балдуррақ әркинликкә еришиши үчүн хәлқара җәмийәтниң давамлиқ һәрикәт қилиши керәклики тәкитлиди.

Голландийәдики уйғур паалийәтчиси асийә уйғур ханим өзиниң чәт әлгә чиққандин буян илһам тохтиниң уйғур мәсилисидики идийәси вә униң қилған ишлири һәққидә техиму чоңқур тонушқа игә болғанлиқини билдүрди.

Асийә ханимниң билдүрүшичә, илһам тохтиниң хитайда уйғурлар учраватқан баравәрсизликләр вә тәңсиз муамилиләр һәққидә оттуриға қойғанлири әмәлийәттә йиллардин буян мәвҗут болуп кәлгән вә һәл қилинмай кәлгән әмәлий мәсилиләр икән.

Униң тәкитлишичә, уйғурлар мәсилисидә хитай һөкүмити илһам тохтиға охшаш уйғур зиялийлириниң пикрини қобул қилиш у яқта турсун, бәлки уни адаләтсизләрчә өмүрлүк қамаққа һөкүм қилған. Мана бу уйғурлар мәсилисидә хитай һөкүмитиниң өзигә қарши һәрқандақ қарши пикирни қобул қилмайдиған мустәбит һакимәт икәнликини көрситидикән. Бу хитай һөкүмитиниң һәқиқий мәқсидиниң уйғурларни пүтүн милләт бойичә хитайлаштуруп йоқитиш икәнликини ашкарилап беридикән.

"илһам тохти инистититоти" ниң башлиқи әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, 23-сентәбир илһам тохтиниң муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинғанлиқиниң 7 йил мунасивити билән тор муһакимә йиғини өткүзүлидикән. Йиғинға илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһам, шундақла вә илһам тохти һәм уйғур вәзийити һәққидә издиниватқан мутәхәсисләр қатнишидикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт