Җәвһәр илһам билән сөһбәт

Мухбиримиз нуриман
2021-12-10
Share
Җәвһәр илһам билән сөһбәт 2016-Йиллиқ мартин әнналс кишилик һоқуқ мукапати хитай түрмисидики уйғур зиялийси илһам тохти әпәндигә берилгән вә униң қизи җәвһәр илһам вакалитән мукапатни тапшуруп алған вә соз қилған. 20216-Йили өктәбир.
Social Media

Җәвһәр илһам 1994-йили 7-айниң 1-күни бейҗиңда туғулған. Башланғуч, толуқсз вә толуқ оттура мәктәпләрни бейҗиңда оқуған. У әслидә 2013-йили дадиси илһам тохтиниң индиана унивирситетида зиярәтчи оқутқучи болушқа тәклип қилиниши сәвәблик дадиси билән биллә америкаға кәлмәкчи болған, лекин дадисиниң чиградин өткүзүлмәслики сәвәбидин өзи ялғуз америкаға кәлгән.

ilham-toxti-ailisi.jpg

Икки йил индиана унверсититниң тил курсида ингилиз тили өгәнгәндин кийин, 2016-йили сиясий пәнләр кәспи бойичә рәсмий алий мәктәп оқушини башлиған. Кейинчә шу университетниң йеқин-шәрқ мәдәнийәт вә тил тәтқиқат бөлүмидә әрәб тили бойичә дәрс илишқа башлиған. У йәнә өзиниң ана тилини техиму мукәммәлләштүрүш үчүн индиана университетиниң мәркизий явро-асия тәтқиқати бөлүмидә уйғур тили йизиш-оқуш бойичә дәрс алған. 2019-Йили оқуш пүттүрүп, сияси пәнләр, йеқин-шәрқ мәдәнийәт вә тил тәтқиқати вә мәркизий явро-асия тәтқиқати бойичә бирла вақитта баклаверлиқ унвани алған. У индиана унверсититидики оқушини тамамлиғандин кийин, 2020-йилидин башлап мәркизи вашингтондики ишчилар һоқуқи бирләшмиси (Worker Rights Consortium) дә хизмәткә башлиған. У һазир мәзкур бирләшмидә мәҗбурий әмгәк түриниң маслаштурғучиси болуп ишлимәктә.

2019-Йиллиқ сахароф мукапатини тапшурувелиш мурасимида җәвһәр илһам дадиси илһам тохтиға вакалитән мукапатни тапшуруп алмақта. 2019-Йили 19-декабир.
2019-Йиллиқ сахароф мукапатини тапшурувелиш мурасимида җәвһәр илһам дадиси илһам тохтиға вакалитән мукапатни тапшуруп алмақта. 2019-Йили 19-декабир.

Җәвһәрниң дадиси, бейҗиңдики мәркизий милләтләр унивирситетиниң иқтисад пәнлири дотсенти илһам тохти әйни вақитта уйғурларниң қануний һәқ-һоқуқлирини тәләп қилиш, уйғурлар билән хитайлар оттурисидики диялогни илгири сүрүшни мәқсәт қилип, уйғурчә вә хитайчә “уйғур биз” торини тәсис қилған иди. У 2004-йилидин башлап “уйғур биз” торида мақалә елан қилиш, нутуқ сөзләш йоллири арқилиқ уйғурларниң хитай пуқраси болуш салаһийити билән хитайлар билән баравәр һәқ-һоқуқларға саһиб икәнликини, хитайниң миллий територийәлик аптономийә қанунида бәлгиләнгән һәқ-һоқуқлирини әмәлийләштүрүшни тәләп қилған. Хитай тордашларму бу тор бәттә актип пикир баян қилидиған бир вәзийәт шәкилләнгән. 2008-Йили хитайда өткүзүлгән олимпик тәнһәрикәт мусабиқиси вә 2009-йилидики “5-июл қирғинчилиқи” мәзгилидә у түрлүк йоллар арқилиқ уйғурлар дуч келиватқан зулум вә һәқсизлиқни дуняға аңлатқан. Илһам тохти 2014-йили15-январ күни бейҗиңдики өйидин тутқун қилинип, аридин тоққуз ай өткәндин кейин, йәни 23-сентәбир күни үрүмчидики оттура сот тәрипидин “дөләтни парчилашқа қутратқулуқ қилиш” җинайити билән муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған.

Ilham-Toxti-Deriste.jpg

Җәвһәр илһам дадиси тутулуп кәткәндин кейин, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә америка башчилиқидики демократик дөләтләрдин дадисини қутқузушқа ярдәм қилишни тәләп қилған. Бу җәрянда “бир уйғур қизниң дадисини қутқузуш күриши” намлиқ китабни язған.

jewher-kitap01.jpeg

2014-Йиллири ашкара вә йошурун давам қилған уйғур зиялийлирини тутуш һәрикити 2016-йиллири юқири пәллигә чиққандин кейин җәвһәр илһам, дадиси илһам тохтиниң әркинликкә чиқиши үчүн илип барған паалийәтлирини дадисиға охшаш хитайниң түрмисидә йетиватқан милйонлиған дадиларниң әркинликкә чиқиши үчүн техиму күчлүк шәкилдә давам қилған. У бу җәрянда американиң сабиқ президинти доналд тирамп, сабиқ ташқи ишлар министири майк помпейо қатарлиқ нурғун юқири дәриҗилик дөләт рәһбәрлири, сиясийонлар билән көрүшкән.

Jewher-ilham-Trump.jpg

Униң дадиси илһам тохти вә уйғурлар дуч киливатқан еғир зулумлар һәққидә язған “мән мушундақ қилишқа мәҗбур” намлиқ иккинчи китаби нәширдин чиқиш алдида турмақта.

jewher-kitap-02.jpeg

Төвәндә җәвһәр илһам билән өткүзгән сөһбитимиз диққитиңларда болиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт