Andrés kor: shi jinping assimilyatsiye qilish siyasiti yürgüzüsh arqiliq özi we xitayning putigha palta chapmaqta

Muxbirimiz irade
2022.03.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Andrés kor: shi jinping assimilyatsiye qilish siyasiti yürgüzüsh arqiliq özi we xitayning putigha palta chapmaqta Xitay re'isi shi jinping memliketlik xelq qurultiyining échilish murasimida qilghan sözi neq meydandin tarqitilghan chong soda baziridiki ékran. 2022-Yili 5-mart, béyjing,
AP

Xitay dölet re'isi shi jinping nöwette xitayda dawam qiliwatqan 13-nöwetlik xelq qurultiyi 5-yighini mezgilide xitayda atalmish “Milletler ittipaqliqi” we “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngi” ni mustehkemleshning ehmiyiti heqqide mexsus söz qilghan, ü sözide “Milletler ittipaqliqi dölitimizdiki her millet xelqning jan tomuri, jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngi milletler ittipaqliqining asasi. Jungxu'a milliti ortaq gewdisi idiyewi asasini üzlüksiz mustehkemlep, herqaysi milletlerning jungxu'a milliti chong a'iliside anarning danisidek zich uyushushini ilgiri sürüshimiz kérek” dégen.

U sözide yene munularni tekitligen: “Dölitimiz birlikke kelgen köp milletlik dölet, herqaysi milletler ittipaq-inaq bolsa dölet güllinidu, jem'iyet tinch bolidu, xelq bextlik bolidu؛ eksiche bolsa, dölet zawalliqqa yüz tutidu, jem'iyette dawalghush körülidu, xelq bala-qazagha uchraydu”.

Shi jinping bu sözlerni 5-mart küni 13-nöwetlik memliketlik xelq qurultiyi 5-yighinigha qatnishiwatqan ichki mongghul wekiller ömikining qarap chiqishigha qatnashqanda qilghan bolup, uning bu sözi xitaydiki herqaysi hökümet taratquliri arqiliq keng teshwiq qilin'ghan. Milletler ittipaqliqi we jungxu'a milliti ortaq gewdisi siyasiti xitay hökümiti Uyghur élida uzundin buyan teshwiq qilip yürgüzüwatqan siyasetler bolsimu, biraq bu nöwet shi jinpingning qurultaydiki sözide mexsus bu heqte toxtilishi xelq'araliq metbu'atlarningmu diqqitini qozghidi.

Amérikadiki nopuzluq metbu'atlardin “Blumbérg géziti” bu heqte tarqatqan xewiride shi jinpingning yuqiridiki sözlirini uning assimilyatsiye qilish siyasitini dawamlashturidighanliqining ishariti, dep bahalighan.

Amérikadiki kommunizm qurbanliri xatire muzéyining tetqiqatchisi adriyan zénz bügün radiyomizgha qilghan sözide assimilyatsiye qilip yoqitishni asasiy meqset qilghan bu siyasetlerning dawamliq halda xitay kompartiyesining muhim siyasiti bolidighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: “Milletler ittipaqliqi uzundin buyan xitay hökümitining achquchluq siyasetlirining biri bolup kelgen. Milletler ittipaqliqi dégenlik emeliyette xitay kompartiyesige boysunush we xitay jem'iyitige singip kétish dégenlik bolup, bular uzundin buyan xitay hökümitining omumiy siyaset nishani bolup kelgen. Shi jinpingmu bu sözide milletlerning öz-ara yughurulushini yene kücheytishni tekitligen”.

Melum bolushiche, xitay hökümiti “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngini mustehkemlesh” mesilisini yéngi dewrdiki partiyening milletler xizmitining asasiy liniyesi qilishni tekitlewatqan bolup, shi jinping sözide buni “Jungxu'a millitining büyük ittipaqliqini qoghdash, jungxu'a millitining ulugh güllinishidin ibaret xitay arzusini ishqa ashurush közde tutup chiqirilghan muhim zor tedbir, shundaqla tarixiy tejribe-sawaqlar chongqur xulasilinip chiqirilghan muhim yekün” dep süpetligen.

Adriyan zénz ependi sözide shi jinpingning milletlerning yughurulushini döletning bixeterliki mesilisi dep qaraydighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: “Xitay dewatqan yughurulush milletlerni bir yerge ekélish, ularni xitay milliti qilip yughurush we xitay kompartiyesining rehberlikige mutleq boysunidighan qilish dégenliktur. Yene bir menidin alghanda, u xitayning dölet bixeterliki üchün xitay bolmighan milletlerni assimilyatsiye qilish we xitay jem'iyitige singdürüwétishni ipadileydu”.

Shi jinping rehberlikidiki xitay kompartiyesi hökümiti 2017-yili Uyghur élida lagérlarni qurup milyondin artuq Uyghurni lagérgha solash, ularning méngisini yuyush heriketliri bilen shughulliniwatqan bolsa lagér sirtidimu Uyghurlarning diniy we milliy örp-adetlirini jinayetleshtürüp cheklesh, Uyghur ana tilini cheklesh, Uyghurlarning tughush-tughulush nisbitini chekleshtek qebihlikler bilen shughullinip kelgen. Amérika qatarliq gherb döletliri teripidin irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet dep atiliwatqan bu qebihliklerning bash pilanlighuchisining shi jinping ikenliki xitay hökümitining ashkarilinip ketken ichki höjjetliri arqiliq dunyagha pash bolghanidi. Uning yuqiridiki sözlirini chet'ellerdiki közetküchiler “Xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliq we assimilyatsiye siyasitini dölet bixeterliki mesilisi süpitide yenimu chongqurlashturup dawamlashturidighanliqining ipadisi” dep qarimaqta. Derweqe shi jinpingmu qurultayning qarap chiqish yighinidiki sözide “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngini mustehkemleshte hem körgili, tutqili bolidighan xizmetlerni ishlesh hem köpligen ‛ün-tinsiz tesir körsitidighan‚ ishlarni qilish kérek. . . Her millet kadirliri partiyening millet nezeriyesi we millet siyasitini omumyüzlük izchillashturup, jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngini mustehkemleshke paydiliq bolghanliki xizmetlerni köprek ishlishi kérek؛ jungxu'a milliti ortaq gewdisi éngini mustehkemleshke paydisiz bolghanliki ishlarni qet'iy qilmasliqi kérek”, dégen.

Amérikadiki kor analitik tetqiqat merkizi qurghuchisi, xitay ishliri tetqiqatchisi andérs kor ependi bolsa bizge élxet arqiliq qayturghan inkasida xitayning assimilyatsiye siyasitining xitayning özige paydiliq aqiwet élip kelmeydighanliqini éytti. U élxétide mundaq dégen: “Shi jinping Uyghurlardin mongghullarghiche bolghan hemme milletlerni assimilyatsiye qilish siyasiti yürgüzüsh arqiliq özi we xitayning putigha palta chapmaqta. U bashqa milletler we topluqlarning döletke tehdit emeslikini, eksiche ulargha küch qoshidighanliqini chüshinishi kérek. Bir dölet ichidiki medeniyet we til guruppilirining köp xilliqini qobul qilghanda we qollighandila bu guruppilarning tewelik tuyghusigha, ularning döletni qoghdash üchün küresh qilish iradisige érishkili bolidu. Emma ularning hoquqliri hujumgha uchrisa ular del eksini qilidu. Jümlidin bu döletni qobul qilmaydu”.

Doktor andérs kor ependi sözide yene “Xitay özidiki köp xilliqqa qarshi turush arqiliq öz meghlubiyitige baridighan yolda kétip barmaqta” dep tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.