Kanadadiki Uyghurlar 148 yilliq bir chérkawni meschit we medeniyet merkizige özgertip resmiy pa'aliyet bashlidi

Muxbirimiz erkin
2021-09-27
Share
Kanadadiki Uyghurlar 148 yilliq bir chérkawni meschit we medeniyet merkizige özgertip resmiy pa'aliyet bashlidi Kanadadiki Uyghurlar toronto sheher etrapidiki 148 yilliq bir katolik chérkawini sétiwélip, uni Uyghurlarning resmiy islam we medeniyet merkizige aylandurghan. 2021-Yili séntebir.
Photo: RFA

Kanadadiki Uyghurlardin 18 kishi 2008-yili bir yerge jem bolup, kanada Uyghurlirining özlirige te'elluq bir ibadet merkizi qurush herikitini bashlighanidi. Aridin 13 yil ‍ötkendin kéyinki bügünki künde 18 kishi bilen bashlan'ghan bu heriket tereqqiy qilip, axiri ‍özining bu meqsitini ishqa ashurghan. Kanadadiki Uyghurlar toronto sheher etrapidiki 148 yilliq bir katolik chérkawini sétiwélip, uni Uyghurlarning resmiy islam we medeniyet merkizige aylandurghan.

Merkezning échilish murasimi 25-séntebir küni "Kanada sherqiy türkistan jem'iyiti" ning rehberlikide tentenilik ‍ötküzülgen. Sherqiy türkistan milliy marshining tengkeshlikide sherqiy türkistan bayriqini chiqirish, meschit imami ibrahim damullamning xetme qur'an qilishi bilen bashlan'ghan murasimgha kanadadiki Uyghur jama'iti, kanadaning bir parlamént ezasi, türkiye konsulxanisining xadimi, shu jaydiki yerlik emeldarlar, d u q ning re'isi dolqun eysa, amérikadiki Uyghur herikitining rehbiri roshen abbas qatarliq méhmanlardin sirt, burunqi chérkawning sabiq xristi'an jama'et ehlimu qatnashqan.

"Kanada sherqiy türkistan jem'iyiti" ning re'isi tuyghun abduweli bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, "Uyghur islam we medeniyet merkizi" ning échilishi kanada Uyghurlirining hayatidiki tarixiy weqe ikenliki, buning Uyghurlarni téximu mehkem ittipaqlashturidighanliqini bildürdi.

Tuyghun abduweli: "Kanadaliq Uyghurlar üchün bu birlik, ittipaqliqining netijisining néme qilip, néme qilalmaydighanliqini ipadileydu. Kanadadiki birlik ‍axiri mushundaq chong, bir chérkawni sétip élip, özlirining medeniyet, tarix, din ishlirigha ishlitidighan bir chérkawni meschitke aylandurushi kanadadiki Uyghurlarni bek hayajanlandurdi."

Tuyghun abduwelining éytishiche, buning üchün kanadadiki Uyghurlar nahayiti chong küch chiqarghan bolup, u kanadadiki Uyghurlardin "Iptixarlinidiken we ghurur hés qilidiken".

Uyghur meschitige özgertilgen mont karmél birleshme chérkawi 1873-yili bilen 1874-yili arisida williyam mellish isimlik bir arxitéktor teripidin sélin'ghan italiye-romanistik pasonidiki qurulushtur. Mezkur chérkawning popi robin wilkéy ependi Uyghur meschitining shenbe künki échilish murasimigha teklip bilen qatnashqan méhmanlarning biri. U murasimda taratqulargha söz qilip, chérkaw perqliq bir étiqad guruppi'isining qoligha ötken bolsimu, biraq uning yenila bir ibadet orni bolup saqlinip qalghanliqidin memnun ikenlikini éytqan.

Pop robin wilkéy 27-séntebir radi'oyimizning ziyaritimizni qobul qilip, ‍özining murasimda ‍ijabiy tesiratqa ege bolghanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "Omumen éytqanda men nahayiti ümidwar we intayin ‍ijabiy tesiratqa ige boldum. Bezi sözge chiqquchilar Uyghurlarning xitaydiki ehwalini tepsiliy bayan qildi. Ularning sözi terbiye xaraktérlik boldi. Méning chüshenchem, buning nahayiti ijabiy tejribe bolghanliqida".

Robin wilkéyning éytishiche, bu chérkaw konirap qalghachqa uni dawamliq yéngilap turushqa chiqinalmighan. Korona wirusi yuqumining tarqilishi bilen ular chérkawni sétishning waqti keldi, dégen nuqtigha kelgen. Robin wilkéy, chérkawni Uyghur jama'itining sétiwalghanliqi, binani asrashning emdi ulargha qalghanliqini bildürdi. U yene Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqqidiki so'alimizgha jawab bérip, xitayning gérmaniye, kanada qatarliq döletlerning tarixtiki xataliqliridin sawaq élishi kéreklikini qeyt qildi.

Robin wilkéy mundaq deydu: "Men xitay hökümitining burun uninggha oxshash ishlarni qilghan döletlerdin sawaq élishini ümid qilimen. Mesilen, ular kanadaning tarixtiki yataqliq mektepliridin sawaq élishini, shundaqla yene natsistlar gérmaniyesining jaza lagérlirini qurup, perqliq kishilerni jazalighanliq kechmishliridin sawaq élishini ‍ümid qilimen".

Mont karmél birleshme chérkawi gherb elliri bezi musulman döletliri teripidin ‍slami fobiyechilik yeni "Islam düshmenliki" qilish bilen eyibliniwatqan bir waqitta meschitke özgertilgen. "Kanada sherqiy türkistan jem'iyiti" ning hey'et ezasi étibar artish ependining éytishiche, ular bu chérkawning burunqi xristi'an jama'itini échilish murasimigha teklip qilip, bu orunning xitayning irqiy we medeniyet qirghinchiliqigha uchrawatqan Uyghurlar üchün qanchilik muhim ikenlikini chüshendürgen.

Étibar ependining éytishiche, bu chérkawning xristi'an jama'iti ulargha qayil bolghanliqi, Uyghurlarni qollaydighanliqi, héchbolmisa bu orunning bir ibadetxana bolup saqlinip qalghanliqigha xursen bolghanliqini éytqan.

Torontodiki "Uyghur islam we medeniyet merkizi" ning échilish murasimi kanada hökümiti xu'awéy shirkitining bash maliye emeldari ming wenjoni qoyup bergen, xitaymu görüge tütiwalghan ikki kanada puqrasini qoyup bérip, ularning dölitige qaytishigha yol qoyghan bir waqitta ötküzülgen. Ming wenjo 24-séntebir küni shénjén'gha yétip barghan. Xitayda görüge tütiwélin'ghan kanada puqrasi maykél kowrig bilen maykél spawor 25-séntebir kanadaning kalgari shehirige yétip kelgenidi.

Bu weqe kanadadiki pa'aliyetchiler we ijtima'iy taratqularda bash ministir trudoning 15 yildin béri xitay türmiside yétiwatqan uyghür kanada puqrasi hüsenjan jélilning délosighimu oxshash köngül bölüsh, unimu kanadagha qayturup kélish heqqidiki chaqiriqlarning qayta qozghilishigha türtke bolghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet