Мутәхәссисләр вә  парламент әзалири: “канаданиң уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн үнүмлүк тәдбир қоллинишини тәвсийә қилимиз”

Вашингтондин мухбиримиз уйғар тәйярлиди
2023.12.08
Ғулҗа наһийәси тоқумичилиқ санаәт районидики тиккүчилик сехидин бир көрүнүш, 2023-йили 14-авғуст, ғулҗа
xjyn.gov.cn

Канададики “уйғур һәқлирини һимайә қилиш қурулуши” вә канада парламенти уйғур достлуқ гуруппиниң саһибханилиқида 2023-йили 12-айниң 7-күни канаданиң уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн үнүмлүк тәдбир қоллиниш һәққидә йиғин өткүзүлгән.

Йиғинда, америкада “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” йолға қойғандин кейинки мувәппәқийәтләр вә йетәрсизликләр музакирә қилинған. Америкалиқ әмәлдарлар, уйғур мәҗбурий әмгикигә мәсул хадимлар өзлириниң тәҗрибилирини вә тәклип-пикирлирини оттуриға қойған. Шуниң билән бир вақитта, уйғур мәҗбурий әмгики һәққидә тәкшүрүш вә тәтқиқат елип барған мутәхәссисләр, уйғур мәҗбурий әмгәк күчиниң даириси вә характери һәққидә чүшәнчә бәргән. Улар йәнә уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн бир қатар тәвсийәлирини оттуриға қойған.

Бу йиғиниға канададики һакимийәт бешидики либераллар партийәсидин келип чиққан канада парламент әзаси сәмир зубәри, америка кеңәш палата әзаси җеф мерклей, америка ана вәтән хәвпсизлики министирлиқидин роберт силверс,  америка таможна идарисиниң иҗраийә башлиқи ерик чой, доктор адриан зенз вә америка дөләт хәвпсизлик идарисиниң мәслиһәтчиси лора мурфин қатарлиқ кишиләр қатнашқан.

Йиғинда америка дөләт мәҗлиси кеңәш палатасиниң әзаси, хитай ишлири иҗраийә комитети бирләшмә рәиси җеф меркли (Jeff Merkley) пикир баян қилған. У, канада парламентиниң америкада “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ға  охшаш қануниниң мақуллишини тәвсийә қилидиғанлиқини вә вә арзу қилидиғанлиқини баян қилған. У мундақ дегән:

“америка дөләт мәҗлисиниң кеңәш палата әзаси, хитай ишлири иҗраийә комитетиниң бирләшмә рәиси болуш сүпитим билән мән давамлиқ канада вә америкалиқ таможна хадимлирини бирликтә тиришип ишләп вә йәниму иттипақлишип, канада парламентиниң америкадики ‛уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни‚ ға охшаш бир қанунни мақуллишини қоллаймән вә арзу қилимән. Биз америкада бу қанунни синақ қилип бақтуқ. Һечкимниң хитай һөкүмитиниң мәҗбурий әмгәктин пайда елишини халимайдиғанлиқини билимән. Һечким истемал буюмлириниң қул әмгики билән булғинишини халимайду. Бу қанунниң мақуллиниши вә иҗра қилиниши хитайға қаттиқ сигнал бериду. У, хитайдин мал сетивалидиған ширкәтләрниң маллириниң нәдин кәлгәнликини көрситишкә тәсир көрситәләйдиған әң үнүмлүк усулларниң бири. Биз хитай һөкүмитиниң америка вә канадани өз ичигә алған дөләт һалқиған сөз әркинликини бастурушқа урунғанлиқини көрүватимиз. Биз иҗра қилидиған һәрикәтләрниң һәммиси бизниң уйғурларни қоллап, кишилик һоқуқни қоғдап, хитай һөкүмитиниң зулумға қарши турушимизға ярдәм бериду.”

Америка ана вәтән хәвпсизлики министирлиқиниң мәслиһәтчиси лора мурфин йиғинда сөз қилип, америкада йолға қоюлған “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн әң үнүмлүк тәдбирләрдин бири, дегән.  У, бу һәқтә америка вә канада һөкүмитиниң бирликтә һәрикәт қилиши вә һәмкарлишишниң зөрүр икәнликини тәкитлигән:

“бу мениң америка ана вәтән хәвпсизлики министирлиқида иш башлиғандин кейинки тунҗи рәсмий нутуқум. Бу йиғиниға қатнашқанлиқим үчүн хушалмән. Бу йәрдә  сөз қилиш мени бәкму һаяҗанландурди. Тәтқиқатчи болуш сүпитим вә америка ана вәтән хәвпсизлики министирлиқида хизмәтчи болуш сүпитим билән, уйғур мәҗбурий әмгики һәққидә көп учур вә тәҗрибигә игә болдум. Нурғун нәрсиләрни өгәндим. Америкада йолға қуюлған ‛уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни‚ уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн әң үнүмлүк тәдбирләрдин бири. У уйғур мәҗбурий әмгики киризисини һәл қилиштики әң үнүмлүк қорал. Биз һазирчә, хитай хәлқ җумһурийитини  уйғурларға қилған һәқсиз муамилә вә адаләтсизликлирини тохтитишқа қайил қилалмаслиқимиз мумкин. Лекин биз канада, америка пуқралири вә һөкүмәтлири болуш сүпитимиз билән, қолимиздин келишичә тиришчанлиқ көрситип, тәминләш зәнҗириниң уйғурларни експлататсийә қелишини тосуп, шималий америкадики истемалчиларниң зулумға шерик болмаслиқиға капаләтлик қилалаймиз. Уларниң мәҗбурий әмгәк билән ясалмиған таварларни сетивелишиға капаләтлик қилалаймиз. Шуңа америка вә канаданиң уйғур мәҗбурий әмгики киризисини һәл қилишта һәмкарлишиши зөрүр. Бу һәмкарлиқ уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн, уйғурларниң һәқ һоқуқлири үчүн вә биз арзу қилған тәминләш зәнҗириниң қурулуши үчүн, муһим әһмийәткә игә. Шуңа биз давамлиқ һәмкарлишишни үмид қилимиз.”

Ахирда канададики “уйғур һәқлирини һимайә қилиш қурулуши” ниң иҗраийә директори мәмәт тохти әпәнди сөз қилған. У, америка “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ни чиқирип, дуня миқясида тунҗи болуп уйғур мәҗбурийәт әмгикини алдини елиш үчүн әстайидил вә маһийәтлик тиришчанлиқ көрсәткән болсиму, әмма канаданиң уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш үчүн техи үнүмлүк бир тәдбир қолланмиғанлиқи оттуриға қойған. У, канада һөкүмитини техиму үнүмлүк тәдбир қоллинишқа чақирған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.