Канада парламентида өткүзүлгән испат аңлаш йиғинида уйғур районидики заманиви қуллуқ мәсилиси муһим нуқта болған

Мухбиримиз җәвлан
2022.03.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Биологийә мутәхәссиси йевис морав: “хитайниң ген тәтқиқатлириға бунчә көп мәбләғ селиши тасадипийлиқ әмәс” Хитай сақчилириниң уйғур дияридики лагерниң аталмиш кәспий маһарәт тәрсбийәләш мәркизиниң дәрвазисида көзәтчилик қиливатқан көрүнүш. 2018-Йили 3-сентәбир, корла.
REUTERS

Канада парламенти кеңәш палатаси 28-март күни “мәҗбурий әмгәк вә балиларни мәҗбурий әмгәккә селиш” мәсилиси тоғрулуқ испат аңлаш йиғини өткүзгән.

Канададики икки қуяш енергийәси карханиси уйғур районидики мәҗбурий әмгәк мәһсулатини ишлитишкә четилип қалған, канада һөкүмитиму канада карханилириниң мал тәминләш линийәсидә бәзи мәсилиләр мәвҗутлуқини етирап қилған. Канада һөкүмити мал тәминләш линйәсигә мунасивәтлик қанун лайиһәси түзүшни музакирә қиливатқан болуп, қанун турғузуш арқилиқ уйғур районидики мәҗбурий әмгәк җинайитигә зәрбә бәрмәкчи болған.

Канада парламенти авам палата әзаси майкол чоң (Michael Chong) 28-март күни канада парламентида уйғур районидики мәҗбурий әмгәк мәсилиси тоғрулуқ өткүзүлгән испат аңлаш йиғинида канада ташқи ишлар министирлиқи әмәлдаридин: қуяш енергийәси мәһсулатлири тәкшүрүлдиму, қанунсиз мәһсулатлар тутуп қелиндиму? дәп сориғанда, канада ташқи ишлар министирлиқи ташқи сода баш назарәтчиси давид һатчисон (David Hutchison) “яқ” дәп җаваб бәргән, әмма у бу мәһсулатларда бәзи мәсилиләр барлиқини билдүрүп: “бу мәһсулатлар шинҗаңдики кристал киремий маддисини ишлитиштин кәлгән, униң мәҗбурий әмгәк билән четишлиқи болуш еһтимали чоң. Бизниң билгинимиздәк, тәминләш линийәси мәсилиси наһайити мурәккәп, бир хам әшяниң мәнбәсини из қоғлап тәкшүрүш наһайити тәс” дегән.

Канада һөкүмити гәрчә 2020-йил мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини импорт қилишни чәкләш қанунини мақуллиған болсиму, анчә чоң роли болмиған. Пәқәт өткән йил 11-айда хитайдин киргән бәзи кийим-кечәкләрни тутуп қалған. Канада ташқи ишлар министирликиниң етирап қилишичә, канада һөкүмити карханиларға “шинҗаңдики содида растчил болуш хитабнамиси” имзалитип, улардин мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини импорт қилмаслиқ вәдиси алған болсиму, бу пәқәт “ташқи сода комиссарлири мулазимәт оргини” билән алақиси болған карханилар биләнла чәклинип қалған.

Авам палата әзаси майкол чоң канада һөкүмитиниң заманиви қуллуқ мәсилисигә қарши күчлүк сиясәт вә тәдбир қолланмиғанлиқидин нарази болуп, “гәрчә биз өткән йил мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини канада киргүзүшни чәкләш вә униң алдини елиш җәһәттә бәзи тәдбирләрни қолланған болсақму, буниңда йәнә нурғун йочуқлар бар” дегән.

Америка өткән йилниң ахирида “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ни иҗра қилишни башлап, мәсулийәтни таможна хадимлириға әмәс, карханиларға йүклигәниди. Канада һөкүмитиму бу айда “йәршари тәминләш линийәсидики експилататсийә доклати” ни елан қилип, қанун түзүш арқилиқ канададики тәминләш линийәсидә мәвҗут болған мәҗбурий әмгәк амиллирини түгитип, чәтәлләр билән сода қиливатқан канада карханилириниң кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиш җинайитигә шерик болмаслиқиға капаләтлик қилмақчи болған. Бу қанун һазир пикир елиш басқучида болуп, пат арида қанун турғузулмақчи икән.

Бу айниң бешида канада парламенти авам палата вә кеңәш палатасиниң бир қисим әзалири “заманиви қуллуқ қануни” түзүп чиқип, канада карханилириниң хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә четишлиқ ширкәтләргә мәбләғ селишини чәкләшни тәшәббус қилған. Улар канаданиң муавин баш министири һәм малийә министири чистия фриләнд (Chystia Freeland) гә хәт йезип, канада пенсийә фондиниң уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә хитай һәрбий ишлар саһәсигә четишлиқ хитай ширкәтлиригә мәбләғ селишидин әндишә қиливатқанлиқини билдүргән.

Өткән йил 2-айда канада парламенти 266 аваз билән хитайниң уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқи һәққидики қарарни мақуллиғаниди. Бу қетимқи испат аңлаш йиғинида көплигән парламент әзалири троду һөкүмитиниң хитайниң җинайитини “ирқий қирғинчилиқ” дәп ашкара етирап қилмай келиватқанлиқини тәнқидлигән. Канада ташқи ишлар миниситирлиқи хитай райони сиясити вә маслаштуруш иҗраийә баш назарәтчиси җенини чен (Jennie Chen) мундақ дегән: “көзәткүчиләрдин болуш сүпитимиз билән, пурсәт пишип йетилгәндә биз канада һөкүмитигә шинҗаңда ирқий қирғинчилиқ йүз бериватқанлиқини етирап қилиш тәклипи сунимиз. Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссари шинҗаңда тәкшүрүш елип бармақчи болупту, биз униң паалийәтлириниң хитай һөкүмитиниң тосқунлуқиға учримаслиқини үмид қилимиз, биз униң кәлгүсидә елан қилидиған доклатиға наһайити көңүл бөлимиз”.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт