Qirghizistanning Uyghurlar qurghan keng bulung yézisi 100yilliq tewellutini ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2021-10-19
Share
Qirghizistanning Uyghurlar qurghan keng bulung yézisi 100yilliq tewellutini ötküzdi Qirghizistanda Uyghurlar birqeder köp olturaqlashqan chuy wilayitining "Keng bulung" yézisi qurulghanliqining 100 yilliqi xatirilesh pa'aliyitide mezkur yézining ayallar kéngishi. 2021-Yili 16-öktebir.
RFA/Féruze

16-Öktebir küni qirghizistanda Uyghurlar birqeder köp olturaqlashqan chuy wilayitining "Keng bulung" yézisi qurulghanliqining 100 yilliqi xatirilendi. Tentenilik murasim "Keng bulung" yézisining medeniyet oyide uyushturuldi. Bu yézida yashawatqan her bir millet wekilliri mezkur tentene pa'aliyiti üchün milliy chédir teyyarlap öz medeniyet bayliqini namayan qildi we qatnashquchilargha milliy ta'amlarni teqdim qildi.

Tarixiy melumatlargha asaslan'ghanda, keng bulung yézisining tunji ahalisi Uyghurlar idi. Ular asasliqi gürüch térish bilen shughullan'ghan. Yerlik ahalilerning eslimiliri boyiche deslepte "Keng bulung" yézisi "Qizil tu'u" ( qizil tugh) dep atalghanidi. Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan "Keng bulung" yézisining turghuni kerimjan qadirof ependi mezkur yézisining tarixi we qurulushi toghrisida sözlep ötti.

Qirghizistanda Uyghurlar birqeder köp olturaqlashqan chuy wilayitining
Qirghizistanda Uyghurlar birqeder köp olturaqlashqan chuy wilayitining "Keng bulung" yézisi qurulghanliqining 100 yilliqi xatirilesh pa'aliyitide xatire süret. 2021-Yili 16-öktebir.

1920-Yili sowétlar hökümiti atalmish "Basmichlar" herikitini basturghandin kéyin qirghizistanda yer-su islahati bashlan'ghanidi. Yer-su islahatining asasiy meqsiti térilghu yerlerni kéngeytish we déhqanlarning mehsulatlirini ashurushi idi. Bu seweblerdin 1921-yili ottura asiya döletliride "Qoshchi" déhqanlar ittipaqi qurulghan. Mezkur déhqanlar ittipaqi terkibidiki Uyghurlar aktip xizmet qilip "Keng bulung" yézisining qurulushida zor töhpilerni qoshqan. Ularning qatarida ömarof téyipaxun hajim uruq-tughqanliri bilen déhqanchiliq bilen shughullinip körsetken xizmiti üchün türlük teqdirnamilerge érishken.

Resmiy melumatlargha asaslan'ghanda bügünki künlerde "Keng bulung" yézisida ahale boyiche Uyghurlar tunggan we qirghizlardin qalsa üchinchi orunni igileydu. Emeliyette bolsa Uyghurlar özining sani bir hesse köp déyishmekte, sewebi stalinning basqunchiliq siyasiti tüpeylidin Uyghurlar özlirini qirghiz yaki özbék dep tizimlitishqa mejbur bolghanidi.

Bügünki künlerde Uyghurlar peqet "Keng bulung" yézisighila emes belki qirghizistan iqtisadi we tereqqiyatigha öz töhpilerni qoshup kelmekte. Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan "Keng bulung" nahiyelik kéngishining 6-qétimliq yighinning wekili gülnara supérgénowa mezkur yézining tereqqiyatigha Uyghurlarning qoshqan töhpiliri heqqide toxtaldi. U, mundaq dédi: "'keng bulung' yézisining tereqqiyatigha Uyghurlarning qoshqan töhpilirige kelsek, yézimizning eng kona ahaliliri Uyghurlardur, ular ulugh weten urushi bashlinishtin xéli burunla bu yézigha köchüp kélishken, ularning xéli köp qismi fashistlargha qarshi jengge qatnashti. Ularning isimliri 'keng bulung' yézisidiki medeniyet öyining aldidiki taxtayda yézilghan. Asasliqi Uyghurlar déhqanchiliq bilen shughullan'ghan. Bu yéza deslepte 'qizil tu'u' yézisi dep atalghan, kéyin 'dimitrof' we bashqa atalghular bilen atalghan. Lékin Uyghurlar her da'im özlirining méhnetkeshliki bilen yéza we nahiye tereqqiyatigha zor töhpilerni qoshup kelgen. Bolupmu abdullayéf aka-ukilarni gewdilendürmekchimen. Ular heqiqettin yézimizning iqtisadigha zor séliqlarni qoshup kelmekte".

Ötken esirning 60-yillirida "Keng bulung" yézisigha yene bir qisim Uyghurlar Uyghur diyaridin köchüp chiqip olturaqlashqan. Ular ili wilayitidin özliri élip kelgen Uyghur medeniyet bayliqini we en'enilirini, bolupmu meshrepni yézining turmushigha singdürgen. Bügünki künlerde "Keng bulung" yézisining jama'iti qirghizistan Uyghurliri ittipaq jem'iyitining pa'aliyetlirige aktipliq bilen qatniship, Uyghur milliy en'enilirini we tilini saqlap qélish üchün tirishchanliq körsetmekte.

Uyghurlar qirghizistanning chuy wilayitige shuningdek yene issiq köl wilayiti, osh we jalal-abad wilayetlirining yézilirighimu tarqalghan bolup, osh qatarliq jaylarda Uyghurlarning qedimi yéziliri hazirmu dawamlashmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet