Истанбулда “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” намлиқ ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021.12.10
Истанбулда “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” намлиқ ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди “хәлқара кишилик һоқуқ күни” мунасивити билән истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” темидики ахбарат елан қилиш йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 10-декабир, түркийә.
RFA/Arslan

10‏-Декабир “хәлқара кишилик һоқуқ күни” мунасивети билән истанбулда “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” дегән темида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди. Йиғинда хитайниң шәрқий түркистан хәлқи үстидин йүргүзиватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә ирқий қирғинчилиқ сияситигә хатимә берилиши үчүн дуня җамаитини һәрикәткә өтүшкә чақириқ қилинди.

Бу йиғинни хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики, дуня уйғур қурултийи вәхпи вә уйғур академийәси вәхпи тәшкилатлар бирликтә уюштурди. Бу йиғинға анадолу агентлиқи, ройтерс агентлиқи вә әл-җәзирә телевизийә қанили қатарлиқ чоң ахбаратларниң мухбирлириму қатнашти.

“хәлқара кишилик һоқуқ күни” мунасивити билән истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” темидики ахбарат елан қилиш йиғинида мухбирлар. 2021-Йили 10-декабир, түркийә.
“хәлқара кишилик һоқуқ күни” мунасивити билән истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ” темидики ахбарат елан қилиш йиғинида мухбирлар. 2021-Йили 10-декабир, түркийә.

Йиғинда алди билән хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликигә вакаләтән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң баш катипи абдуләһәд абдурахман кишилик һоқуқ дәпсәндичиликләргә алақидар тәйярлиған баянатни оқуп өтти. Кейин дуня уйғур қурултийи вәхпиниң рәси абдурешит абдулһәмит, уйғур академийәси вәхпиниң баш катипи доктур шәвкәт насир, шәрқий түркистан өлималар бирликиниң рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам қатарлиқлар сөз қилип, хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири вә ирқий қирғинчилиқи тоғрисида тохталди.

Абдуләһәд абдурахман әпәнди мундақ деди: “биз шәрқий түркистан иҗтимаий тәшкилатлири болүш сүпитимиз билән ишғалчи хитайниң шәрқий түркистан хәлқигә қарши 72 йилдин буян йүргүзиватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә қарши күрәш қиливатимиз. Хитай коммунист партийәси һакимийәтни қолға алған күндин буян, омумий җәһәттин хитай пуқралириға, болупму шәрқий түркистан, тибәт вә ичкий муңғулийәгә охшаш ишғал қиливалған районларниң хәлқлиригә охшимиған шәкилдә қанунсиз усуллар билән һуҗум қилип кишилик һоқуқлирини дәпсәндә қиливатиду. Хитай ишғалчи һакимийити йүргүзиватқан қийин-қистақ, зиянкәшлик, ирқий қирғинчилиқ вә асимилатсийә сиясити ‛б д т кишилик һоқуқ хитабнамиси‚ ниң маддилириға хилаптур.”

Абдуләһәд абдурахман йәнә “уйғур сот коллегийәси” тәрипидин “хитай һөкүмити уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ қилмақта” дегән һөкүмниң чиқирилғанлиқини тәбрикилиди. У мундақ деди: “9‏-декабир ‛уйғур сот коллегийәси‚ хитайниң шәрқий түркистанда ирқий қирғинчилиқ җинайити садир қиливатқанлиқини дәлил-испатлар билән испатлап чиқти. Хитайниң бу җинайи қилмишниң ‛хәлқара ирқий қирғинчлиқниң алдини елиш әһдинамиси‚ ниң маддилирида көрситилгән җинайәтләргә мас келидиғанлиқини елан қилди. Шуниң билән шәрқий түркистанда давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ хәлқара қанун даириси ичидә испатланди. Биз бу тоғра қарарни алған ‛уйғур сот коллегийәси‚ ни тәбрикләймиз. Бу мунасивәт билән биз әң дәсләп түркийә җумһурийитини, шундақла дунядики башқа дөләтләрни хитайниң бу ирқий қирғинчилиқиға қарши керәклик қәдәмләрни бесишқа чақриқ қилимиз.”

Дуня уйғур қурултийи вәхпиниң рәиси абдурешит абдулһәмит әпәнди зияритимизни қобул қиләип, “б д т кишилик һоқуқ хитабнамиси” дә бәлгиләнгән һәқ-һоқуқлардин бүгүн шәрқий түркистан хәлқиниң һеч қандақ бәһриман болалмайватқанлиқини, бу һәқ-һоқуқларниң коммунист хитай һакимийити тәрипидин дәпсәндә қилинватқанлиқини илгири сүрди. У шәрқий түркистан хәлқи елип бериватқан күрәшләрниң кишилик һәқ-һоқуқи, тупрақ һәқ-һоқуқи вә игилик һәқ-һоқуқи әң негизлик һоқуқлар тоғрисида болуватқанлиқини тәкитлиди.

Абдурешит абдулһәмит әпәнди, “уйғур сот коллегийәси” ниң “хитай һөкүмити уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ елип бериватиду” дегән һөкүминиң шәрқий түркистан хәлқи үчүн дәвр бөлгүч әһмийәткә игә бир тарихий қарар болғанлиқини илгири сүрди. Бу қарарниң елинишида дуня уйғур қурултийи вә муһаҗирәттики башқа шәрқий түркистан тәшкилатлириниң ортақ тиришчанлиқиниң муһим рол ойниғанлиқини әскәртип өтти

Доктур шәвкәт насир әпәнди, “уйғур сот коллегийәси” тәрипидин чиқирилған “ирқий қирғинчилиқ” һөкүминиң уйғур даваси үчүн 70 йилдин буян хәлқарада қолға кәлгән чоң бир нәтиҗәикәнликини билдүрди.

Доктур шәвкәт насир ахирида дуня җамаитини уйғурларни қоллашқа чақриқ қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.