Йотуб ториниң «күмүш кунупка» намиға еришкән қирғизистанлиқ уйғур русийәдә уйғурлар вәзийитини тонуштурмақта

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2020-07-15
Share
abduleziz-salawat-kumuch-kunopkisi.jpg Ютоб ториниң «күмүч кунопкиси» намиға еришкән, 450 миңдин артуқ әгәшкүчиси бар абдуләзиз салават әпәнди.
RFA/Féruze

Ютоб ториниң «күмүч кунопкиси» абонетлири йүз миңдин ашидиған қаналларға берилиду. Бүгүнки күнләрдә «абдуләзиз салават» намлиқ қаналниң әргәшгүчилири 450 миңдин артуқ болуп, у тарқатқан син программилириниң омумий көрүлүш қетим сани 56 милйондин ашқан.

Абдуләзиз ата-бовилиридин тартип ашпәзлик кәспи билән шуғулланған бир уйғур аилисидә туғулуп өскән. У өзи вә униң бир туғқан қериндашлири аилисиниң кәспигә варислиқ қилип, һелиһәм ашпәзлик билән шуғулланмақта. Улар руссийәниң москва, сочи, новосибирск, челябинск қатарлиқ шәһәрлиридики уйғур рестуранлирида тәмлик уйғур таамлирини етип, уйғур йемәк-ичмәк мәдәнийитини тонуштурмақта.

Даңлиқ ашпәз абдуләзиз салават өзиниң йотуб қанилида уйғур таамлирини тәшвиқ қилип, өз абонентлириға уйғур таам мәдәнийитини тонуштуруп кәлмәктә. Тешиму муһими шуки, абдуләзиз таам намлирини уйғурчә аталғулар билән атап, буниңға өз әгәшгүчилирини көндүрмәктә.

Радийомиз зияритини қобул қилған абдуләзиз салават өзиниң қирғизистанда туғулуп өскәнликини, қирғизистан җумһурийитиниң москва шәһиридә турушлуқ әлчиханисиниң өзини хизмәткә тәклип қилинғанлиқини, русийә пуқралириниң уйғур таамлирини бәк сөйииғнлиқини баян қилип өтти.

У мундақ деди: «әссаламуәләйкум, әпсус, мән уйғур тилни анчә яхши билмәймән, лекин мән әлһәммдулиллаһ ана тилимни өгинишкә башлидим. Мән русийәдә хизмәт қилишқа қирғизистандин тәклип қилиндим. Қирғизистанниң русийәдә турушлуқ әлчиханисиға ашпәз лазим болған кән, мән таллаштин өтүп москва шәһиридә ишләшкә тәклип қилиндим. Уйғур таамлириға кәлсәк, мән ойләймәнки руссийәдә шундақла башқа һәммә дөләтләрдә уйғур ләғмини херидарлар әң яқтуридиған таам. Шундақ болсиму русийәдә сабиқ совет иттипақиниң тәсири билән уйғур ләғминини бәзиләр йәнила ‹өзбәк ләғмини' дәйду. Лекин йилдин йилға русийәдикиләрму уйғур таамлирини тонуп қалди. Мән сәпдашлирим билән русийә пайтәхти москва шәһиридә «тянем потянем» намлиқ бир ләғмәнхана ачқан идим, шу ләғмәнханида бәш-алтәтүрлүк уйғур ләғмини чиқарған идуқ. Ашханимизға киргән көплигән меманлиримизға уйғур ләғмининиң өзигә хас пәрқлирини чүшәндүрүп, уйғурларниң кимликини уларниң таам мәдәнийити билән тонуштурдуқ. Әпсуски, карантин түпәйлидин биз ләғмәнханимизни тақашқа мәҗбур болдуқ.»

Абдуләзиз салаватй ютоб қанилиндин сирт йәнә инстаграм сәһиписидә уйғур таамлири, уйғур мәдәнийити вә бүгүнки уйғур хәлқиниң вәзийити тоғрисида нурғун мәлуматлар берип, көплигән видео вә сүрәтләрни әгәшкүчилириниң һузуриға сунмақта.

Абдуләзиз әпәнди бу һәқтә мундақ деди: «һә, раст, мән инстаграм сәһипәмдә уйғур мәсилисигә аит сүрәт вә видеоларни елан қилимән, чүнки русийәдә вә оттура асия дөләтлиридә пәқәт хитайға яқидиған хәвәрләр елан қилиниду. Уйғурлар мусулман болғачқа хитай һөкүмити уларға ‹террорист' вә ‹бөлгүнчи' дегәндәк қалпақларни кирйдүргән. Шуңлашқа мән өзүмниң сәһипәмдә бу мәсилини оттуриға қойғанмән. Әгәшкүчилиримгә хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқ сиясити тоғрисида аңлитип келиватимән, уйғурлар вәтинидә һечқандақ террорлуқ яки әсәбийликниң йоқлуқини, буниң пәқәтла хитайниң оюни вә райондики қирғинчилиқи икәнликини чүшәндүримән.»

Абдуләзиз салаватниң инстаграм сәһиписигә 12 миңдин көпрәк киши йезилған. Улар асаслиқи русийә, украина вә белорусиядикиләр, аз қисми оттура асидики дөләтләрдин екән. Сөһбитимиз давамида абдуләзиз әпәнди хитай һөкүмитиниң сияситини һечқандақ бир мумкичилик билән селиштурғили болмайду дәп тәкитлиди. У өз сәһиписидә фото сүрәт вә видео арқилиқ инсанларниң аң сезимини өзгәртишкә тиришиватқанлиқини ейтти.

У мундақ деди: «мениң пикримчә, хитай һөкүмитиниң йүргүзүватқан сиясити бирәр мумкичилик билән селиштурғили болмайду. Мән йәнә бир қетим тәкитләймән, бәлки тарихта қайси бир дөләт мушундақ сиясәт йүргүзгән болсиму, лекин һазирғичә униң толуқ дәлил-пакитлири йоқ, әмма хитай даирилириниң һәрикити чәктин ашти. Әң қәбиһ йери шуки, улар мушундақ рәзил қилмишларни қилип туруп, ташқи дуняда өзлирини ахлаш үчүн урунуватиду. Уйғурлар вә башқа мусулманларни ‹террорист' дәп көрситиватиду. Шуниң үчүн мән өз сәһипимдә бу һәқтә чүшәнчә беришкә тиришиватимән, мениң әгәшгүчилирим асаслиқи русийә вә белорусийәдикиләр, мән уларға һәр даим уйғурлар мәсилисини аңлитишқа тиришиватимән, бу пәқәт хитайға керәклик сиясәт, дин вә мәдәнийәт билән һечқандақ алақиси йоқ. Хитай уйғурларни дуня йүзидин өчүрүшкә тиришиватиду. Бу сүрәт вә видеоларниң пайдиси немә десиңиз, буларни адәмләр көрүп өзлириниң қарашлирини өзгәтиши мумкин. Улар пәқәт телевизординла әмәс, бәлки башқа тәрәптин бу мәсилигә қариса болиду. Һазир русийә вә белорусийәдики бир қисим мустәқил ахбаратчилар уйғур диярини зиярәт қилип, лагерлар тоғрисида һәқиқәтни өз сәһипилиридә елан қилмақта, хитайға қарши наразилиқини билдүрмәктә.»

Абдуләзиз салават өзиниң ашпәзлик саһәсидики маһирлиқи билән русийәдә әң көрүнәрлик ашпәзләрдин болуп тонулушқа башлиған. Униңға русийә пайтәхти москава шәһиридики бир нәшрият мураҗиәт қилип, уйғур миллий таамлири бойичә бир китаб йезишни тәвсийә қилған. 2019-Йили абдуләзиз салаватниң «даңлиқ шәрқ тамақлири: манта, самса вә чебөрәк» дегән китаби нәшр қилинған. Мәзкур китабта уйғур вә башқа милләтләр тамақлириниң ретсеплири йезилған.

У өзиниң бу китаби тоғрилиқ мунуларни баян қилди: «мән русийәниң сочи шәһиридә ишливатқан мәзгиллиримдә, маңа москвадики биз нәшрият мураҗиәт қилди, улар мениң ютуб қанилимдикитамақ ретсеплирини рәтләп, бир китаб йезишимни тәвсийә қилишти. Мән бу китабмни узақ муддәттә яздим, әлһәмдулилла, китабим нәшр қилинип алқишқа еришти.»

Бүгүнки күнләрдә русийәдә карантин вә җиддий һаләт тохтитилип, абдуләзиз бир топ достлири билән москва шәһиридә «тренд» дегән һалал тез тамақхана ачқан.

Москва шәһиридики уйғур җәмийитииниң муавин рәиси ясинҗан розийеф радийомиз зиярини қобул қилип, русийәниң һәр қайси җайлирида уйғур таамлиридин манта, ләңмән вә самсиларниң кәң тонулушқа башлиғанлиқини, москва вә новосибирск қатарлиқ чоң шәһәрләрдә уйғур дияридин чиққан ашпәзләр уйғур таамлири ашханилирини ечип кишиләрниң алқишиға еришкәнликини билдүрди.

У мундақ деди: «уйғур миллий тамақлириға обйектип баһа бериш толиму мүшкүл. Чүнки русийәниң һәр хил вилайәтлиридә өз өзгичиликлири билән тәрәққий қилмақта. Мәсилән, русийәниң мәркизий вилайәтлирида оттура асиячә ресторанлар пәйда болуши биләнла манта, самса вә ләңмән кәң тонулмақта. Лекин өзбек ашханилири җқрақ, русларниң көпчилики бу таамларни ‹өзбек миллий таамлири' дәп тонуйду. Бу ашханиларда ләңмән майлиқ шорпа билән етилиду. Әмма бәзи җайларда, москва шәһиридә яки новосибирскта вәтәндин кәлгән ашпәзләр һәқиқий уйғур таамлирини өз тәми билән тәйярлап, кишиләрниң алқишиға еришмәктә.»

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.