Көзәткүчиләр: "хитайниң аталмиш ‹шинҗаң ахбарат йиғини' униң ‹уйғур ирқий қирғинчилиқи' дики җинайи җавабкарлиқини ечип бәрди"

Мухбиримиз гөлчеһрә
2021-06-11
Share
Көзәткүчиләр: "уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ испат аңлаш йиғинида лагер шаһити меһригүл турсун ханим гуваһлиқ бәрмәктә. 2021-Йили 6-июн.
Photo: RFA

Лондонда 4-ийондин 7-июнғичә давам қилған "уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ испат аңлаш йиғинида, гуваһчиларниң бәргән күчлүк испатлири һәрхил тиллардики хәлқаралиқ ахбарат васитилиридә баш бәттин орун алди. Бу қетимқи мустәқил аммивий сотта 30 дин артуқ гуваһчи вә мутәхәссисләр язма вә ағзаки шәкилдә гуваһлиқ бәрди.

Хитайниң дөләтлик ахбарат қаналлири "уйғур сот коллегийәси" ниң бу қетимлиқ испат аңлаш йиғиниға, болупму нәқ мәйданда гуваһлиқ бәргән гуваһчилар вә мутәхәссисләргә қаратқан һуҗумлирини тохтатмиди. Хитай даирилири 9-июн мәхсус ахбарат елан қилиш йиғини ечип, "уйғур сот коллегийәси" ниң испат аңлаш йиғинини "бир мәйдан тиятер" десә, хитайниң лагер системиси үстидин гуваһлиқ бәргән гуваһчиларни "артис" лар дәп һақарәт қилди.

Әмәлийәттә "уйғур сот коллегийиси" хитай һөкүмитиниму лондондики испат аңлаш йиғиниға қатнишип өзини ақлашқа, өзини қоғдайдиған һәрқандақ дәлил-испатлири болса нәқ мәйданда көрситишкә дәвәт қилған иди. Һалбуки, хитай тәрәптин һечқандақ бир җаваб кәлмигән. Әксинчә хитай һөкүмити асассиз һалда бу сотни қарилап, мәзкур сотта гуваһлиқ бәргүчиләрниң уруқ-туғқанлирини мәҗбурий сөзлитип, уларниң гуваһлиқлирини ялғанға чиқирған. Һәтта уларниң шәхсийитигә һуҗум қилған. Хитайниң бу хил қилмишлири нөвәттә хәлқараниң күчлүк диққитини қозғимақта.

Хитай һуҗум нишани қилған лагер шаһидлиридин турсунай зиявудун билән меһригүл турсун қатарлиқлар зияритимизни қобул қилип, хитайниң бу қилмишлириға инкас қайтурди. Улар өзлиригә қарши сөзлитилгән вә гөрүгә елинған уруқ-туғқанлириниң мәҗбурий һалда хитай һөкүмити тоқуп чиқип тәйярлиған ялған һекайиләрни оқуп беришкә зорланғанлиқини паш қилди.

Хитай һөкүмитиниң лондондики "уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ испат аңлаш йиғиниға қарши хели бурунла тәйярлиқ көргәнлики мәлум. Лондондики сотта хитайниң райондики "ирқий қирғинчилиқи" вә "инсанийәткә қарши җинайәтлири" үстидин пакитлиқ испатларни бәргән сайрагүл савутбай, турсунай зиявудун, меһригүл турсун қатарлиқларниң биваситә уруқ-туғқанлирини, шундақла зумрәт давутниң 5-акиси абдухелил давутни зорлап қайтидин сәһнигә чиқарған.

Зумрәт акисиниң хитай тәрипидин қайта-қайта бу хил ялған гуваһлиққа мәҗбурлиниватқанлиқидин интайин көңли йерим болсиму, у бу һәқтә қайта тохтилишниң әһмийити йоқлиқини билдүрди. У лондондики аммивий сотниң хитайниң җинайитини ечишқа йетәрлик испат билән тәминлигәнликини вә сотниң үнүмлүк бир қарар чиқиришиға үмид билән қарайдиғанлиқини билдүрди.

Хитай йоқириқи лагер шаһидлириниң уруқ-туғқанлиридин башқа йәнә сотта хитайниң түрмиләрдики қийин-қистақлири үстидин гуваһлиқ бәргән мәхмут тәвәккүл, хитайниң нопус қирғинчилиқи җинайитии һәққидә испат бәргән шәмшинур абдуғопурларниңму уруқ-туғқанлирини уларға қарши сөзләткән.

Хитай бу нөвәтлик "мухбирларни күтивелиш йиғини" намидики бу сәһнигә қанчилик тәйярлиқ қилған болмисун, әмма уларниң бу "тәшвиқат оюни" ниң арқисидики ялғанчилиқи чәт әл мухбирлириниң көзидин қечип қутулалмиған.

Әнгилийә ITV хәвәрлириниң асия хәвәрлири мухбири деби едвард хитайниң сәһниләштүрүлгән ахбарат елан қилиш йиғиниға баһа берип: "әйибләшни башқа усул биләнму оттуриға қоюшқа болатти. Әмма хитай бүгүн әтигәндә елип барған бу ахбарат елан қилиш йиғини тиятер шәклидә алдин репитис қилинған бир синарийәдин башқа нәрсә әмәс," дегән.

Нөвәттә иҗтимаий тартқуларда хитайниң бу ахбарат йиғинида мәҗбурий сөзләткән уйғурларниң кәйпиятидики бинормаллиқлар, уларниң тәбиий болмиған һалити, титригән авазлири вә маслашмиған интунатсийәлири һәққидә түрлүк анализлар давам қилмақта.

Дуня уйғур қуртултийиниң муавин рәиси пәрһат юруңқаш әпәнди зияритимизни қобул қилип, хитайниң бу аталмиш "ахбарат елан қилиш йиғини" да устилиқ билән "оюн" ойнимақчи болуп чандуруп қойғанлиқини, хитайниң сахтилиқлириниң дуняниң көзидин қечип қутулалмиғанлиқини тәкитләп өтти.

Пәрһат әпәнди "хитайниң бундақ бир оюнни ойнашқа мәҗбур болушиниң өзи, униң лондондики мустәқил сотта өзиниң җинайи җавабкарлиққа тартилғучи салаһийитини етирап қилғанлиқи билән охшаштур," дәйду.

"уйғур сот коллегийиси" 9-айда иккинчи қетимлиқ испат аңлаш йиғини өткүзүдиғанлиқи мәлум. Мәзкур сот ахириқи доклатини бу йил 12-айда елан қилишни пиланлимақтикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт