Ослодики хитай әлчиханисиниң көзитиш камералирини көпәйтиши наразилиқ қозғиған

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-11-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Норвегийә пайтәхти ослодики хитай әлчиханисиниң әтрапиға орнитилған көзитиш камераси.
Норвегийә пайтәхти ослодики хитай әлчиханисиниң әтрапиға орнитилған көзитиш камераси.
RFA/Ekrem

Норвегийә пайтәхти ослодики хитай әлчиханисиниң йеңидин20 дин артуқ көзитиш камераси орнитиши таратқуларниң диққитини тартқан.

Ослодики хитай әлчиханиси йеқинда әлчихана даирисигә 20 дин артуқ көзитиш камерасини йеңидин орнатқан болуп, әтраптики аһалиләрниң наразилиқини қозғиған. Бу вәқә норвегийә ахбарат васитилиридә талаш-тартиш қилинип, норвегийә ташқи ишлар министирлиқиниң инкас билдүрүшигә сәвәб болған.

Норвегийәдики мәшһур «ABC хәвәрлири» торида елан қилинған «хитайниң ослодики назарити» намлиқ мақалида баян қилинишичә, хитай әлчиханисиниң әтраптики аһалиләрни хәвәрләндүрмәй турупла өз алдиға бундақ назарәт системиси бәрпа қилиши хата икән. Игилинишичә, хитай әлчиханиси әтрапидики бир йәрлик аһалә бу әһвални норвегийә ташқи ишлар министирлиқиға шикайәт қилған. Норвегийә ташқи ишлар министирлиқи буниңға инкас қайтуруп, бу мәсилини дипломатик йоллар арқилиқ һәл қилидиғанлиқини билдүргән.

Хәвәрдә хитай әлчиханиси йеңидин орнатқан бу камераларниң бир қисминиң аптоматик һалда арилиқ тәңшәш иқтидариға игә икәнлики, бәлким бу камераларниң йәнә чирай тонуш вә санлиқ мәлуматларни топлаш роли барлиқиму илгири сүрүлгән. Бундақ камераларниң хитай әлчиханисиниң төт әтрапиға орунлаштурулуши әтраптики аммиға бесим вә тәһдит пәйда қилидикән. Норвегийә ташқи ишлар министирлиқи бу мәсилини норвегийә дигитал назарәт идарисиниң тәкшүрүп чиқишиға сунидиғанлиқини билдүргән.

Хитай һакимийитиниң уйғур дияриниң һәммила йеридә юқири техникилиқ назарәт системисини йолға қоюп, типик бир «сақчи дөлити» пәйда қилғанлиқи хәлқара таратқуларниң сөз темиси болуватқан бир чағда хитайниң ослодики әлчиханисидиму бу хил назарәт системисиниң бәрпа қилиниши норвегийәдики уйғурларниңму қаттиқ наразилиқини қозғиған.

«Хитайниң ослодики назарити» намлиқ мақалида тәкитлинишичә, ослодики бир қисим уйғурлар бу һәқтә очуқ баянат елан қилип етираз билдүргән болуп, мухбирниң зияритини қобул қилған адилҗан вә абдуреһим қатарлиқ уйғур яшлири өзлириниң давамлиқ бу әлчихана алдида наразилиқ намайишлириға қатнишидиғанлиқини, хитай әлчиханисиниң бу қилмишиниң өзлиригә еғир тәһдит елип келидиғанлиқини шундақла пәрзәнтлириниң истиқбалидин вә вәтәндики уруқ-туғқанлириниң ақивитидин әнсирәйдиғанлиқини билдүргән.

Норвегийә уйғур комитетиниң рәиси, «уйғур әдлийә архипи амбири» ниң мәсули бәхтияр өмәр әпәндиниң билдүрүшичә, улар бу йил 10-айниң 1-күни хитай әлчиханиси алдида намайиш қилғанда әтрапта камераларниң көпәйтилгәнликини сезип, буни дәрһал норвегийәниң мунасивәтлик органлириға мәлум қилған икән.

Бәхтияр өмәр әпәндиниң әскәртишичә, хитай әлчиханисиға йеңидин орнитилған илғар типтики 2 данә камера дәл уйғурлар намайиш қилидиған орунға тоғриланған болуп, бу камераларниң чирай тонуш, санлиқ мәлумат учурлирини топлаш иқтидариға игә болуши мумкин икән.

Ослода яшайдиған д у қ иҗраийә комитетиниң муавин рәиси сәмәт абла әпәнди бу һәқтә тохталғанда башқа дөләтләрдики уйғурларму мушундақ әһвалларни байқиғанда дәрһал өзлири турушлуқ дөләтләрниң мунасивәтлик органлириға мәлум қилиши лазимлиқини тилға алди.

Хитайниң юқири техникилиқ назарәт системиси мәсилиси бүгүн америка, явропа иттипақи вә б д т да диққәт тартқан, хәлқара җамаәтчилик арисида муназирә қозғаватқан бир мәсилидур. Америка алдинқи айда хитайниң шәрқий түркистандики юқири техникилиқ камераларниң бәрпа қилинишиға һәссиләр қатқан «дахуа», «хиквизйон» қатарлиқ 8 ширкитини «қара тизимлик» кә алған иди. Бу мәсилә техи алдинқи һәптила сүргүндики тибәт һөкүмити тәрипидин җәнвәдә чақирилған «хитайниң юқири техникилиқ назарити вә диний етиқад әркинлики» намлиқ йиғинда нуқтилиқ музакирә қилинған.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, хитай дигитал назарәт системисини уйғур районида синақтин өткүзгәндин кейин уни ичкири хитай өлкилиридә йолға қоюшқа башлиған. Һазир җәмий 18 дөләт бу хил техникини хитайдин киргүзүп ишлитишкә башлиған болуп, бу хәлқара җамаәтчиликниң күчлүк тәнқидлиригә учрап кәлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт