Лагерда кесиветилгәнләрниң бир қисмиға «күчәйтип тәрбийәләш» дәп нам берилгән

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-04-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тез сүрәттә көпийиватқан «йепиқ тәрбийәләш лагери» йәни хитайниң җаза лагеридин бириниң көрүнүши. 2018-Йили 3-декабир, атуш.
Тез сүрәттә көпийиватқан «йепиқ тәрбийәләш лагери» йәни хитайниң җаза лагеридин бириниң көрүнүши. 2018-Йили 3-декабир, атуш.
AP

Лагердикиләрниң 3 йилдин кейинки ақивити һәққидә учур вә қарашлар (4)

Илавә:

Уйғур районида лагерлар тәсис қилинған 3 йилдин буян уйғур районида қанун саһәсидә йиллардин бери давам қилип келиватқан ғәлитә иҗраат вә ғәлитә аталғуларниң қатариға йәнә бир қисим йеңилири қетилған. Мәсилән, җаза муддитиниң төвән чеки 5 йил 6 ай болуш; сақчилар алдин тәйярланған җаза һөкүм қәғизини сомкисида көтүрүп йүрүш; лагердин түрмигә йөткәшни «җазасини еғирлитиш» дейишниң орниға «күчәйтип тәрбийәләш» дәп пәрдазләш. Мана бу ғәлитә иҗраатлар һәққидики мәлуматларни «лагерлардикиләрниң 3 йилдин кейинки ақивити һәққидә учур вә қарашлар» намлиқ чатма хәвиримизниң 4‏-қисмидин аңлайсиләр.


Ашкарилинишичә, даириләр лагердикиләрни түрмигә йөткәштә хотәндә җаза муддитиниң әң төвән чекини 5 йил 6 ай дәп бекиткән. Қарақашниң қарисай вә хотән шәһириниң илчи йезилирида җаза муддитиниң төвән чекиниң 5 йил 6 ай болғанлиқи кәнт кадирлири тәрипидин дәлилләнгән иди. Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтиқиқатчиси зубәйрә шәмшидин ханим бу мәһкумларниң хитай дегәндәк аталмиш «җинайәт өткүзгән» яки «җинайәт өткүзүш еһтимали болған» кишиләр әмәс, пәқәт вә пәқәт мәвҗут вәзийәткә қарита наразилиқ кәйпияти байқалған яки нарази болуш еһтималлиқи бар дәп қаралған кишиләр икәнликини илгири сүриду.

Ениқлашлиримиз давамида гума наһийәсиниң пиялима вә ява йезисидиму җаза муддитиниң төвән чекиниң бәш йил алтә ай болғанлиқи ашкариланған иди. Норвегийәдики паалийәтчи, сабиқ адвокат бәхтияр өмәр әпәнди бу делоларда бигунаһ пуқраларниң миллий кимлики сәвәпликла «җинайи ишлар җинайәтчилири» қатарида бир тәрәп қилинғанлиқини әскәртиду.

Йәнә ашкарилинишичә, қәшқәр пәйзиватта лагерларға адәм топлаш җәрянида тутулғанларниң бир қисмини, йәни аталмиш гәвдилик бир җинайити байқалғанларни лагерға апармастинла қолиға җаза һөкүмнамиси тутқузуп удулла түрмиләргә йоллиған. Йеза яки наһийәлик сиясий-қанун ишханилири алдин тәйярлиған бу һөкүмнамиләрни сақчилар сомкисида көтүрүп йүргән. Пәйзиватниң шаптул йезилиқ сақчи хадими өзиниң йенида 13 кишилик җаза һүкүмнамиси барлиқи, һөкүмнамигә исим-фамилисини толдурсила күчкә игә болидиғанлиқини ашкарилиған иди.

Бәхтияр өмәр әпәндиниң қаришичә, лагердикиләрниң сани пәвқуладдә көп болғанлиқи үчүн һәм пиландики түрмигә ташлимақчи болған кишиләрниң нисбити юқури болғанлиқи үчүн хитай даирилири һәр бир кишигә айрим йил кесими бекитишкә вә сот ечишқа үлгүрмигән.

Хотәндә лагерларда кесилип түрмиләргә йөткилишкә «күчәйтип тәрбийәләш» дәп нам бәргән вә аһалиләр бу җазани «күчәйтип тәрбийәләш» дәп аташқа вә башқичә атимаслиққа буйрулған. Қарақашта бостанкүл «тәрбийәләш мәркизи» дә күчәйтип тәрбийәләш нами астида 14 йиллиқ кесиветилгән банихан дегән аял түрмидә һаятидин айрилған. Гума наһийәсиниң зава йезисидики бир тутқунму «күчәйтип тәрбийәләш» нами астида лагердин түрмигә йөткәлгән.

Әслидә еғирлийтип җазалаш маһийитидики бу иҗраатниң «күчәйтип тәрбийәләш» дәп атилишини көзәткүчи илшат һәсән әпәнди мәһкум аилә-тавабиатлириға җазани силиқ шәкилдә йәткүзүш, йәни алдаш үчүн болса, йәнә бир тәрәптин йәнила лагерниң әсли маһийитини хәлқара җамаәт пикридин йошуруш икәнликини илгири сүриду.

Қазақистандики лагер шаһити бақиталиниң ашкарилишичә, у чапчалда лагерда ятқан мәзгилидә «күчәйтип тәрбийәләш» дегән бу аталғуни аңлимиған, әмма лагердин чиққандин кейин алтайда бир түркүм қазақ тутқунларниң «күчәйтип тәрбийәләш» нами астида 15 йиллиқтин кесилгәнликидин хәвәр тапқан.

Канадада яшаватқан паалийәтчи мәмәт тохти әпәнди бу ғәлитә иҗраатларни ирқий қирғинчилиқтин башқа аталғу билән ипадиләшниң мумкинсизликини тәкитләйду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт