Көзәткүчиләр: хитай лагерни инкар қилишқа үлгүрәлмигәнликини чандурмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-10-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди католик дунясиниң мәниви мәркизи болған ватиканда зумрәт давутниң лагер тоғрисидики гуваһлиқлирини мисалға елип уйғурлар вәзийитини чүшәндүрмәктә. 2019-Йили 2-өктәбир.
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди католик дунясиниң мәниви мәркизи болған ватиканда зумрәт давутниң лагер тоғрисидики гуваһлиқлирини мисалға елип уйғурлар вәзийитини чүшәндүрмәктә. 2019-Йили 2-өктәбир.
REUTERS

Хитайниң чәтәлләргә қарита тәшвиқат елип баридиған һөкүмәт таратқулиридин бири болған «йәр шари вақти гезити» 13-өктәбир мақалә елан қилди. Униңда уйғур дияридики лагердин қутулуп чиққан зумрәт давутниң акисиниң сиңлиси зумрәт вә америка ташқи ишлар министириға қарита ейтқан видийолуқ баянлири асас қилинип, лагер шаһити зумрәт давутниң хәлқаралиқ ахбарат васитилири вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатида ейтқан өзиниң илгири лагерға қамалғанлиқи, мәҗбурий туғмас оператсийәси қиливетилгәнлики һәққидики баянлири инкар қилинған. Мақалидә зумрәт давут ялғанчилиқ билән әйибләнгән болса, америка ташқи ишлар министириға «зумрәттин пайдилинип питнә-иғва тарқитиш, кишиләрниң хатирҗәмликини бузуш» дегәндәк әйибләш сөзлири билән ашкара һуҗум қилинған.

Бу, америка ташқи ишлар министири майк помпейониң тунҗи қетим биваситә шәхсий һуҗумға учриши әмәс. Америка ташқи ишлар министири майк помпейо өткән һәптә бәргән баянатлирида кәйни кәйнидин уйғурлар һәққидә тохталған иди. У шундақла америка һөкүмитиниң уйғур мәсилисини давамлиқ тәкитләйдиғанлиқини билдүргән. Хитайниң шинхуа агентлиқиму 9‏-өктәбир мақалә елан қилип, хитайниң һәрикитини ақлиған, америкиниң һәрикитини «хитайниң ички ишлириға арилашқанлиқ» дәп әйиблигәниди.

Америка ташқи ишлар министири майк помпейониң хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан нөвәттики сияситигә қарита, «хитай һөкүмитиниң хитайниң ғәрбидики уйғур қатарлиқ мусулманларға йүргүзүватқини ғайәт зор инсан һәқлири дәпсәндичиликидур» дегән сөзлиригә қарита хитай ташқи ишлар министирлиқи 9‏-сентәбир күни инкас қайтуруп, майк помпейони уйғурлар һәққидә «мәсулийәтсизлик билән сөзлиди» дәп әйиблигәниди.

Бу, хитай һөкүмитиниң «йәр шари вақти гезити» арқилиқ тунҗи қетим лагер шаһитлириниң баянлириға қарши инкас қайтурушиму әмәс иди. «Йәршари вақти гезити» бултур 28-ноябир тәһрират мақалиси елан қилип, лагер шаһити меһригүл турсунниң америкидики гуваһлиқ сөзлирини тилға елип, униң «пүтүнләй ялған бир һекайини тоқуп чиққанлиқи» ни илгири сүргәниди

«Йәр шари вақти гезити» шу чағда меһригүл турсунниң гуваһлиқ сөзлирини хәвәр қилған ғәрб ахбарат васитилириниму тәрәпбазлиқ қилиш билән әйиблигән. Арқидин хитай ташқи ишлар министирлиқи 21‏-январ баянат елан қилип, меһригүл турсунниң 2015‏-йили мисирда туғулған 3 кезәк бовиқи билән уйғур районидики уруқ-туғқанлирини йоқлап барғанда тутқун қилинғанлиқи вә түрмигә қамилип, еғир тән җазаси һәмдә хорлашқа учриғанлиқи, бир балисиниң җәситини бәргәнликидәк ечинишлиқ сәргүзәштлирини инкар қилғаниди.

Хитай, америка CNN телевизийә қанилиниң меһригүл турсун һәққидә ишлигән бир телевизийә программисиға қаттиқ инкас қайтуруш билән тәң меһригүлниң аилисини гөрүгә елип, униң аписини, меһригүлниң дегәнлирини инкар қилдуруп сөзләткәниди.

Көзәткүчиләр, лагер шаһити зумрәт давутниң акисиниң америка ташқи ишлар министири помпейо вә өзиниң сиңлиси зумрәт давутқа қарши сөзлишини хитай һөкүмитиниң мәхсус уюштурған йәнә бир қетимлиқ һуҗум қилдуруши дәп қаримақта. Уйғур көзәткүчиләрдин америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң лагер шаһитлириниң баянлирини дөләт таратқулиридин пайдилинип инкар қилишқа урунуши, лагер шаһитлириниң гуваһлиқиниң хитайниң ялғанлирини паш қилишта муһим рол ойнаватқанлиқини испатлиса, хитайниң лагер шаһитлириниң уруқ туғқанлири арқилиқ америка әмәлдарлириға һуҗум қилиши америкиниң уйғурларни қоллаш һәрикитидин қаттиқ биарам болуватқанлиқини көрситидикән. У: «хитайниң бу хил өч елиш характерлик инкаси, пәқәт өзиниң аҗизлиқини ашкарилап қоюватиду халас. Хитай һәр қанчә инкар қилсиму лагерларни йепишқа үлгүрәлмәй қалди» деди.

Илшат һәсәнниң қаришичә, бу, хитайниң америка сода министирлиқи уйғур аптоном районлуқ җ х назаритини өз ичигә алған райондики 20 дәк йәрлик җ х идарисигә вә улар билән һәмкарлашқан 8 хитай технологийә ширкитини қара тизимликкә алғанлиқини елан қилип арқидин йәнә америка ташқи ишлар министирлиқиниң уйғур елидики бастурушқа четилған хитай әмәлдарлириға виза имбаргоси елан қилғандин кейинки ғәйрий рәсмий шәкилдики наразилиқ инкаси һесаблиниду.

Мәркизи вашингтондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң хадими зубәйрә шәмшидин ханим хитайниң, чәтәлдики уйғурлар вә лагер шаһитлириниң вәтәндики уруқ-туғқанлирини гөрүгә елип уларға биваситә вә васитилик йүргүзүватқан тәһдитлири гәрчә хәлқаралиқ ахбаратларни алдашта ишқа яримисиму, лекин буниң бәзи уйғурларға психикилиқ зәрбә елип келиватқанлиқи вә бәзиләрниң өзлири һәмдә уруқ-туғқанлириниң һәқ-һоқуқлирини қоғдашқа һәрикәт қилиштин тосуп қоюватқанлиқини илгири сүрди. Зүбәйрә ханимниң билдүрүшичә, чәтәлләрдики уйғурларниң өзи вә яки өз аилиси учриған наһәқчиликләрни мунасивәтлик орунларға йәткүзүши хитайниң җинайи пакитлирини топлап архиплаштурушта интайин муһим рол ойнайдикән.

Илшат һәсән әпәнди: «хитай уйғурлар билән чәтәлдикиләрниң, уйғур дияри билән чәтәлләрниң алақисини пүтүнләй үзүп ташлап, барлиқ учур васитилирини қамал қилған бир пәйттә йәнә өзиниң чәтәл ахбаратидики уйғурлар һәққидики учурларни ялғанға чиқириш үчүн тәтүр тәшвиқат қилиши билән, дуня әһлиниң уйғурлар үчүн елип бериватқан һәрикәтлирини уйғурларға өзлири йәткүзүп қоюветипту, буниң ипадилирини тик-так қатарлиқлар арқилиқму, уйғурларниң тарқатқан ун-түнсиз азаблиқ нидалири ипадиләп бериватиду» дәйду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт