Közetküchiler: xitay lagérni inkar qilishqa ülgürelmigenlikini chandurmaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2019-10-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi katolik dunyasining meniwi merkizi bolghan watikanda zumret dawutning lagér toghrisidiki guwahliqlirini misalgha élip Uyghurlar weziyitini chüshendürmekte. 2019-Yili 2-öktebir.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi katolik dunyasining meniwi merkizi bolghan watikanda zumret dawutning lagér toghrisidiki guwahliqlirini misalgha élip Uyghurlar weziyitini chüshendürmekte. 2019-Yili 2-öktebir.
REUTERS

Xitayning chet'ellerge qarita teshwiqat élip baridighan hökümet taratquliridin biri bolghan "Yer shari waqti géziti" 13-öktebir maqale élan qildi. Uningda Uyghur diyaridiki lagérdin qutulup chiqqan zumret dawutning akisining singlisi zumret we amérika tashqi ishlar ministirigha qarita éytqan widiyoluq bayanliri asas qilinip, lagér shahiti zumret dawutning xelq'araliq axbarat wasitiliri we birleshken döletler teshkilatida éytqan özining ilgiri lagérgha qamalghanliqi, mejburiy tughmas opératsiyesi qiliwétilgenliki heqqidiki bayanliri inkar qilin'ghan. Maqalide zumret dawut yalghanchiliq bilen eyiblen'gen bolsa, amérika tashqi ishlar ministirigha "Zumrettin paydilinip pitne-ighwa tarqitish, kishilerning xatirjemlikini buzush" dégendek eyiblesh sözliri bilen ashkara hujum qilin'ghan.

Bu, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning tunji qétim biwasite shexsiy hujumgha uchrishi emes. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ötken hepte bergen bayanatlirida keyni keynidin Uyghurlar heqqide toxtalghan idi. U shundaqla amérika hökümitining Uyghur mesilisini dawamliq tekitleydighanliqini bildürgen. Xitayning shinxu'a agéntliqimu 9‏-öktebir maqale élan qilip, xitayning herikitini aqlighan, amérikining herikitini "Xitayning ichki ishlirigha arilashqanliq" dep eyibligenidi.

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning xitayning Uyghurlargha qarita élip bériwatqan nöwettiki siyasitige qarita, "Xitay hökümitining xitayning gherbidiki Uyghur qatarliq musulmanlargha yürgüzüwatqini ghayet zor insan heqliri depsendichilikidur" dégen sözlirige qarita xitay tashqi ishlar ministirliqi 9‏-séntebir küni inkas qayturup, mayk pompéyoni Uyghurlar heqqide "Mes'uliyetsizlik bilen sözlidi" dep eyibligenidi.

Bu, xitay hökümitining "Yer shari waqti géziti" arqiliq tunji qétim lagér shahitlirining bayanlirigha qarshi inkas qayturushimu emes idi. "Yershari waqti géziti" bultur 28-noyabir tehrirat maqalisi élan qilip, lagér shahiti méhrigül tursunning amérikidiki guwahliq sözlirini tilgha élip, uning "Pütünley yalghan bir hékayini toqup chiqqanliqi" ni ilgiri sürgenidi

"Yer shari waqti géziti" shu chaghda méhrigül tursunning guwahliq sözlirini xewer qilghan gherb axbarat wasitilirinimu terepbazliq qilish bilen eyibligen. Arqidin xitay tashqi ishlar ministirliqi 21‏-yanwar bayanat élan qilip, méhrigül tursunning 2015‏-yili misirda tughulghan 3 kézek bowiqi bilen Uyghur rayonidiki uruq-tughqanlirini yoqlap barghanda tutqun qilin'ghanliqi we türmige qamilip, éghir ten jazasi hemde xorlashqa uchrighanliqi, bir balisining jesitini bergenlikidek échinishliq sergüzeshtlirini inkar qilghanidi.

Xitay, amérika CNN téléwiziye qanilining méhrigül tursun heqqide ishligen bir téléwiziye programmisigha qattiq inkas qayturush bilen teng méhrigülning a'ilisini görüge élip, uning apisini, méhrigülning dégenlirini inkar qildurup sözletkenidi.

Közetküchiler, lagér shahiti zumret dawutning akisining amérika tashqi ishlar ministiri pompéyo we özining singlisi zumret dawutqa qarshi sözlishini xitay hökümitining mexsus uyushturghan yene bir qétimliq hujum qildurushi dep qarimaqta. Uyghur közetküchilerdin amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependining qarishiche, xitay hökümitining lagér shahitlirining bayanlirini dölet taratquliridin paydilinip inkar qilishqa urunushi, lagér shahitlirining guwahliqining xitayning yalghanlirini pash qilishta muhim rol oynawatqanliqini ispatlisa, xitayning lagér shahitlirining uruq tughqanliri arqiliq amérika emeldarlirigha hujum qilishi amérikining Uyghurlarni qollash herikitidin qattiq bi'aram boluwatqanliqini körsitidiken. U: "Xitayning bu xil öch élish xaraktérlik inkasi, peqet özining ajizliqini ashkarilap qoyuwatidu xalas. Xitay her qanche inkar qilsimu lagérlarni yépishqa ülgürelmey qaldi" dédi.

Ilshat hesenning qarishiche, bu, xitayning amérika soda ministirliqi Uyghur aptonom rayonluq j x nazaritini öz ichige alghan rayondiki 20 dek yerlik j x idarisige we ular bilen hemkarlashqan 8 xitay téxnologiye shirkitini qara tizimlikke alghanliqini élan qilip arqidin yene amérika tashqi ishlar ministirliqining Uyghur élidiki basturushqa chétilghan xitay emeldarlirigha wiza imbargosi élan qilghandin kéyinki gheyriy resmiy shekildiki naraziliq inkasi hésablinidu.

Merkizi washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining xadimi zubeyre shemshidin xanim xitayning, chet'eldiki Uyghurlar we lagér shahitlirining wetendiki uruq-tughqanlirini görüge élip ulargha biwasite we wasitilik yürgüzüwatqan tehditliri gerche xelq'araliq axbaratlarni aldashta ishqa yarimisimu, lékin buning bezi Uyghurlargha psixikiliq zerbe élip kéliwatqanliqi we bezilerning özliri hemde uruq-tughqanlirining heq-hoquqlirini qoghdashqa heriket qilishtin tosup qoyuwatqanliqini ilgiri sürdi. Zübeyre xanimning bildürüshiche, chet'ellerdiki Uyghurlarning özi we yaki öz a'ilisi uchrighan naheqchiliklerni munasiwetlik orunlargha yetküzüshi xitayning jinayi pakitlirini toplap arxiplashturushta intayin muhim rol oynaydiken.

Ilshat hesen ependi: "Xitay Uyghurlar bilen chet'eldikilerning, Uyghur diyari bilen chet'ellerning alaqisini pütünley üzüp tashlap, barliq uchur wasitilirini qamal qilghan bir peytte yene özining chet'el axbaratidiki Uyghurlar heqqidiki uchurlarni yalghan'gha chiqirish üchün tetür teshwiqat qilishi bilen, dunya ehlining Uyghurlar üchün élip bériwatqan heriketlirini Uyghurlargha özliri yetküzüp qoyuwétiptu, buning ipadilirini tik-tak qatarliqlar arqiliqmu, Uyghurlarning tarqatqan un-tünsiz azabliq nidaliri ipadilep bériwatidu" deydu.

Toluq bet