Лагер қурбанлири йеқинлириниң хитай әлчиханисиниң алдидики намайиши өктичи партийәниң қоллишиға еришти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.05.25
Лагер қурбанлири йеқинлириниң хитай әлчиханисиниң алдидики намайиши өктичи партийәниң қоллишиға еришти 2020-Йили 12-айниң 18-күнидин етибарән паалийәт башлиған лагер қурбанлири йеқинлири хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң алдида өткүзгән намайишини түркийә ийи партийәсиниң рәһбәрлири қоллиди. 2022-Йили 23-май, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Хитай һөкүмитидин йиғивелиш лагерлириға соланған аилилири һәққидә изаһат беришни тәләп қилип, 2020-йили 12-айниң 18-күнидин етибарән паалийәт башлиған лагер қурбанлири йеқинлири бүгүн, йәни 24-май күни хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң алдида йәнә бир қетим наразилиқ намайиш өткүзди. Намайишта 23-май күни бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ комитетиниң алий комиссари мишел бачелетниң хитай зиярити рәсмий башланғанлиқини, бир һәптилик зиярәт давамида мишел бачелет башчилиқидики б д т зиярәт өмикиниң уйғур райониға саяһәт зиярити елип бармастин уйғур ели зияритиниң ‛кишилик һоқуқи дәпсәндичиликини тәкшүрүш‚ болуши керәкликини тәкитләшти. Улар баянатида түркийә президенти рәҗәп таййп әрдоған һөкүмитини уйғур қериндашлириға игә чиқишқа чақирди. Улар түркийә сақчилириниң тосалғусиға учриған болсиму “яхши” партийәси рәһбәрлириниң қоллишиға еришти.

2020-Йили 12-айниң 18-күнидин етибарән паалийәт башлиған лагер қурбанлири йеқинлири хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң алдида өткүзгән намайишидин көрүнүш. 2022-Йили 23-май, әнқәрә.

Истанбулдин әнқәрәдики хитай әлчиханисиниң алдиға кәлгән 8 әтрапида лагер қурбани яшлар 24-май күни түркийә сақчилириниң барлиқ тосалғулириға қаримастин, җаза лагерлириға қамалған ата-ана, уруқ-туғқанлириниң рәсимлирини қолида көтүргән һалда, шоар товлишип баянат бәрди. Лагер қурбанлири намида баянат бәргән мирзаһмәт илясоғли мундақ деди: “һөрмәтлик мишел бачелет ханим сиз баянатиңизда дегәндәк кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәкшүрүш үчүн әмәс, хитай рәһбәрлири билән учришиш үчүн барған болсиңиз шәрқий түркистанға бармаң. У йәрдә хитай ирқий қирғинчилиқ елип бериватиду, ханим-қизларға басқунчилиқ қиливатиду, балилиримизни мәҗбурий ассимилятсийә қиливатиду. Әгәр сиз б д т кишилик һоқуқ комиссари болуш сүпитиңиз билән буларни көрмәсликкә салсиңиз, б д дә кишилик һоқуқи хизмити йоқ дегәнлик болиду. Сиз инсанийәтниң виҗданиға қулақ селиң. Биз бу йәрдә хитайниң дуняға аңлитиватқан ялған тәшвиқатлирини қолимиздики рәсимләр билән көрситиватимиз. Бизниң 70 яштики ата-анилиримиз лагерда өлтүрүлди, уруқ-туғқанлиримиз техичә җаза лагерлирида сиз буларни хитайдин сораң”.

2020-Йили 12-айниң 18-күнидин етибарән паалийәт башлиған лагер қурбанлири йеқинлири хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң алдида өткүзгән намайишидин көрүнүш. 2022-Йили 23-май, әнқәрә.

Мирзәхмәт илясоғли хитай әлчиханисиниң алдида бәргән баянатида пүтүн дуня дөләтлириниң рәһбәрлирини, болупму түркийә президентини уйғурларға игә чиқишқа чақирип мундақ деди: “һәй дунядики һәр қайси дөләтләр2017-йилидин етибарән хитай һөкүмити милйонлиған кишини җаза лагерлириға солап ирқий қирғинчилиқ елип бериватса техигичә сүкүттә туруватисиләр. Әгәр дуняда кишилик һоқуқи, инсанлиқ бар десәңлар сүкүттә турмаңлар. Һөрмәтлик түркийә президенти рәҗәп таййп әрдоған, ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлу әпәнди силәр б т д дә, ислам дөләтлири тәшкилатиниң йиғинлирида бизниң мәсилимизни оттуриға қойғанда барлиқ уйғурлар хушал болғаниди. Биз хитай әлчиханиси алдиға тинчлиқ йоллар билән хитайға болған наразилиқимизни билдүргили кәлдуқ? немә үчүн түрк сақчилири бизни тосиду? уйғур қериндашлиримиз җаза лагерлирида турса, ата-анилиримиздин хәвәр алалмайватсақ вәтинимиздә ирқий қирғинчилиқ елип бериватса, б д т кишилик һоқуқ һәйити у йәргә барған турса, қандақму авазимизни чиқармай өйимиздә олтуралаймиз? түркийә һөкүмити қериндашлириңға игә чиқ”.

Хитай һөкүмитидин йиғивелиш лагерлириға соланған аилилири һәққидә изаһат беришни тәләп қилип, 2020-йили 12-айниң 18-күнидин етибарән нөвәттә туруш паалийитини башлиған лагер қурбанлири 2021-йили 2-айниң 3-күни әнқәрәдики хитай әлчиханиси алдида намайиш қилғандиму тосалғуға учриғаниди. Бу уйғур яшлар бир йерим йилдин буян хитайниң истанбулдики консулханиси йеқинида наразилиқ намайиши өткүзгән болсиму йеқинлириниң ақивити тоғрисида мәлумат алалмиған. Уйғур оқуғучи мәғпирәт имин намайишни тосуватқан сақчиларға мундақ деди: “биз истанбулдики хитай консулханиси алдида 2 йилдин буян аилилиримиз һәққидә хәвәр елишқа тиришиватимиз. Бизниң башқа ишимиз йоқму? биз пәқәтла йеқинлиримиз һаяттиму? өлдиму? лагердиму? улар қәйәрдә? буларни хитайдин сориғили кәлдуқ. Бизгә рухсәт қилиңлар”.

Хитай әлчиханисиниң ишики алдида наразилиқ намайиши башлиған уйғур яшлар түрк сақчилири тәрипидин хитай әлчиханисдин 100метир узақлиққа йөткиветилди.

Бу баянат ахирлашқандин кейин түркийә “яхши” партийәсиниң муавин рәиси ридван уз әпәнди, парламент әзаси шәнол сунат ханим вә парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәндиләр башта көп санда партийә рәһбәрлири хитай әлчиханисиниң алдиға берип уйғурларниң дәвасини қоллайдиғанлиқини билдүрүп баянат бәрди. Ридван уз әпәнди баянатида мундақ деди: “мәлум болғинидәк хитайниң шәрқий түркистандики қериндашлиримизға қарита елип бериватқан еғир бесим сиясити инсанийәткә қарши җинайәт дәп бекитилди. Биз түркийә һөкүмитиниң хәлқарада бу мәсилигә игә чиқишини күтүватимиз. Шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизму түркийә һөкүмитиниң бу мәсилини б д т дә оттуриға қоюшини тәләп қилмақта. Биз ‛яхши‚ партийә рәһбәрлири, парламент әзалиримиз шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң һәқлиқ дәвасини қоллашни давамлаштуримиз”.

Биз намайиш җәрянида бурундин тартип изчил һалда уйғурларни қоллап келиватқан парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәндигә микрофонимизни узаттуқ. У, лагер қурбанлириниң йеқинлирини бурундин тартип қоллаватқанлиқини баян қилип мундақ деди: “биз яхши партийәси шәрқий түркистан хәлқи әркинликкә еришкичә 3 милйон уйғур лагердин қоюп берилгүчә уйғурлар үчүн күрәш қилишни давам қилимиз. Шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарита сүкүттә туруватқанлар бу җинайәткә шерик болған болиду”.

Ахбарат васитилиридики хәвәрләрдә көрситилишичә, мишел бачелет 23-майдин 28-майғичә елип баридиған зиярити җәрянида, гуаңҗу университетида нутуқ сөзләйдикән. Уйғур райониниң қәшқәр вә үрүмчи шәһирини зиярәт қилидикән вә шәнбә күни мухбирларни күтүвелиш йиғини чақирип, бу қетимлиқ зияритини ахирлаштуридикән.

Уйғурлар вә уйғур тәшкилатлири бачелетниң бу зияритигә алаһидә диққәт қилмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.