Jaza lagéri qurbanliri we ularning yéqinliri istanbulda axbarat élan qilish pa'aliyiti ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-07-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Istanbuldiki beyazit meydanida lagér shahitliri we jaza lagéri qurbanlirining yéqinliri teshkillinip ötküzgen birleshme axbarat élan qilish pa'aliyitidin körünüsh. 2020-Yili 27-iyul, türkiye.
Istanbuldiki beyazit meydanida lagér shahitliri we jaza lagéri qurbanlirining yéqinliri teshkillinip ötküzgen birleshme axbarat élan qilish pa'aliyitidin körünüsh. 2020-Yili 27-iyul, türkiye.
RFA/Azigh

27-Iyul küni istanbuldiki beyazit meydanida lagér shahitliri we jaza lagéri qurbanlirining yéqinliri teshkillinip, birleshme axbarat élan qilish pa'aliyiti ötküzdi. Pa'aliyetni xitay hökümiti teripidin jaza lagérlirigha we türmilerge solan'ghan kishilerning türkiyediki yéqinliri orunlashturghan bolup, pa'aliyetke türkiyediki yerlik axbarat wasitiliri we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri qatnashti.

Biz bu munasiwet bilen mezkur pa'aliyetning teshkilligüchiliridin biri bolghan jewlan shirmemetni ziyaret qilduq. Jewlan shirmemetning qorghas nahiyelik soda-sana'et birleshmiside 30 yil xizmet qilghan, bu yil 56 yashqa kirgen anisi süriye tursun xitay hökümiti teripidin "Dölet ma'aripini közge ilmasliq" bilen eyiblinip, 5 yil késiwétilgen iken. Jewlan shirmemet apisining heq-hoquqliri qoghdash üchün axirighiche küresh qilidighanliqini bildürdi. U yene bügünki pa'aliyet heqqide toxtitip, mundaq dédi: "Bügün biz türkiyening oxshimighan yerliride öyidikilirining dewasini qiliwatqan yash balilar birliship beyazit meydanida muxbirlarni kütüwélish yighini we namayish pa'aliyiti ilip barduq. Bizning derdimiz oxshash, hékayimiz perqliq. Türk xelqige xitayning zulumini biwasite anglattuq. Xitayning siyasiy teshwiqatlirining yalghan ikenlikini, zulumning barliqini, insanlarning étnik qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini biwasite yetküzduq. Pa'aliyitimiz intayin ehmiyetlik boldi."

Pa'aliyetke jaza lagéri qurbanlirimu qatnashqan bolup, pa'aliyet jeryanida gülbahar jililowa qatarliq lagér shahitliri xitay hökümitining "Terbiyelesh merkizi" namida yolgha qoyuwatqan jaza lagérliri siyasitining heqiqiy ehwalini türk xelqige biwasite anglatti. Shahitlar jaza lagérliridiki qiyin-qistaq, nachar mu'amile, ayallargha qaritilghan xorlash we mejburiy qisirlashturush qatarliq éghir kishilik hoquq depsendichiliklirini anglitip, xitay hökümitining Uyghurlargha étnik qirghinchiliq siyasiti yürgüzüwatqanliqini jakarlidi. Jaza lagérliri qurbanlirining yéqinliri bolsa xitay hökümitining étnik qirghinchiliq we jaza lagéri siyasetliri tüpeyli parchilan'ghan a'ililirini axbarat wasitilirige anglatti we xitay hökümitidin bigunah qérindashlirini qoyup bérishni telep qildi.

Biz pa'aliyetning meqsiti we közligen nishani heqqide etrapliq melumatqa érishish üchün pa'aliyet teshkilligüchiliridin, jaza lagéri qurbanlirining a'ile tawabi'atliridin mirzexmet ilyas ependimni ziyaret qilduq. Mirzexmet ilyas ependim bu heqte toxtilip, mundaq dédi: "Men qérindishim xalmemet, küyü'oghlimiz abduraxman we türkiyede magéstirliq oqup qaytqan 6 qérindishimiz üchün nechche waqtin biri torlarda guwahliq bériwatqan idim. Hemmimiz bir yerge kélip bille guwahliq bersek, téximu köp awaz chiqirip, u yerdiki wehimining éghirliqini kishilerning köz aldigha biwasite ilip kelsek téximu yaxshi ünümge érisheleymiz dégen meqsette teshkillenduq. Ikkinchidin 'qaysisi rast, qaysisi yalghan? Uyghurlargha heqiqeten zulum barmu?' dep ikkiliniwatqan xelqining we dölet mes'ullirining ikkilinishige xatime bérish meqsitide meydan'gha chiqtuq we bu namayishni élip barduq. Meqsitimiz xitay hakimiyitidin zulumini derhal toxtitip, lagérlarni taqap, türmilerdiki bigunah insanlarni derhal qoyup bérishni telep qilish. Meqsitimizge yetken'ge qeder dawayimizni dawamlashturimiz."

Mezkur namayishqa türkiyedin we chet'el axbarat wasitiliridin köpligen muxbirlar qatnashti. Uyghur herikiti we dunya Uyghur qurultiyining ezaliri we Uyghur mesilisige dawamliq köngül bölüp kéliwatqan türk ziyaliyliri qatniship, yashlarning a'ililiri üchün qiliwatqan dawasini her waqit qollaydighanliqini bildürdi. Pa'aliyet heqqide xewerler anadolo agéntliqi, "Milliyet" géziti we "Yéngi akt" qatarliq türkiyediki köpligen yerlik metbu'atlarda élan qilindi.

Uyghur akadémiyesi we Uyghur herikiti teshkilatining da'imiy hey'et ezasi memet ili ependim ziyaritimizni qobul qilip, pa'aliyetning ehmiyiti we tesiri heqqide tepsiliy toxtaldi we mundaq dédi: "Hazirgha qeder dunyaning héchbir yéride peqet lagér qurbanliri yéqinliridin teshkillen'gen namayish bolup baqmighan idi. Bügünki namayishning özgiche alahidiliki namayishchilarning köpinchisi kishilik hoquq teshkilatlirining doklatlirigha kirgen wekillik shexslerdin terkib tapti. 'bular a'ilem nede? bizning a'ililirimizni qoyup ber, ulargha tehdit sama' dégen sho'arlarni jarangliq awazda towlidi. Enqeredin ilyas doghan we denizlidin qadir akinjigha oxshash shexslermu kélip ilham berdi. Uyghur herikiti teshkilati axbarat wasitiliri bilen alaqe qilishta yardem qildi. Dunya Uyghur qurultiyi türkiyediki wekilini ewetip, her waqit yashlarning yénida ikenlikini, yashlarni her waqit qollap quwwetleydighanliqini bildürdi."

Xitay hökümiti 2016-yilidin étibaren Uyghur diyarida jaza lagéri tüzülmisini keng kölemde kéngeytken bolup, kishilik hoquq teshkilatliri we xelq'araliq közetküchiler bir milyondin üch milyon'ghiche Uyghurlarni asas qilghan yerlik étnik milletlerning jaza lagérlirigha qamalghanliqini ilgiri sürmekte. Mutexessisler we kishilik hoquq teshkilatlirining jaza lagérliri we xitay hökümitining Uyghur rayonidiki milliy siyasiti heqqidiki doklatliri xitay hökümitining Uyghurlargha qarita étnik qirghinchiliq siyasiti yürgüzüwatqanliqini delillimekte.

Toluq bet