Таш үстидә ечилған гүлләр-лагер шаһитлири билән сөһбәт (1)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2022.03.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Таш үстидә ечилған гүлләр-лагер шаһитлири билән сөһбәт (1) Уйғур ирқи қирғинчилиқини дуняға тонутқан лагер шаһитлири - меһригүл турсун(оңда) вә зумрәт давут.
Photo: RFA

Уйғур ирқи қирғинчилиқини дуняға тонутқан лагер шаһитлири-меһригүл турсун вә зумрәт давут билән сөһбәт

Мөһтәрәм радийо аңлиғучилар, март ейи кириши билән пүтүн дуняда аялларниң йерим дунялиқ орни вә ролиға мәдһийәләр сунулмақта. 8-Март дуня ханим қизлар байрими мунасивити билән дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурларму бу әһмийәтлик байрамда уйғурларға үмид бәхш әткән җасарәтлик пидакар уйғур лагер шаһитлириға тәшәккүрлирини, мәдһийәлирини яғдурмақта.

Уйғур ханим-қизлирини гүл десәк, уйғурлар бүгүнкидәк ирқий қирғинчилиқ дәврини баштин кәчүрүватқан пәйттә, өлүм лагеридин һаят қалған вә хитай һөкүмитиниң инсанийәткә қарши җинайәтлирини дуняға аңлитиватқан лагер шаһитлирини таш үстидә ечилған гүлләр дәп тәрипләшкә болидикән. Чүнки уйғур лагер шаһитлириниң тәһдит вә бесимлардин қорқмай, лагердики қабаһәтлик кәчмишлирини һөкүмәтләргә, дуня ахбаратиға, хәлқаралиқ органларға мәрданә һалда пакитлиқ җанлиқ аңлитиши, хитайниң җаза лагерлирида елип бериватқан инсаний қарши җинайәтлири, уйғурларға елип бериватқан қирғинчилиқиниң пакитлири сүпитидә хәлқараниң диққитини қозғишида ойниған түрткилик ролиға сәл қарашқа болмайду.

Шу қәйсәр лагер шаһитлиридин бири болған, уйғур дияриниң тәклимакан қумлуқи әтрапиға җайлашқан бостанлиқ чәрчән наһийәсидә туғулуп чоң болған меһригүл турсун бүгүнки күндә, дуня җамаәтчиликиниң хитайниң җинайәтлирини тонушида вә бу зулумини тохтитишқа әмәлий тәдбир қоллинишида бәлгилик рол ойниған бир қәһриман аял болуп тонулди.

3 Қетим, қайта-қайта лагерға қамалған меһригүлниң хитайдин мөҗизиләрчә қутулуп чиқишиға униң балилириниң мисир гираждани болғини сәвәб болған. Меһригүл қош кезәк балилири билән мисир әлчиханисиниң һимайисидә 2018-йили 4-айда аввал қаһирәгә, 9-айда америкиға сақ-саламәт елип келингән. У 2019-йили 28-ноябир күни америка дөләт мәҗлисидә қәйсәрлик билән оттуриға чиқип, хитайниң зулмәтлик камерлирида өз бешидин кәчүргән қорқунчлуқ кәчмишлирини бирмубир аңлатқаниди.

Меһригүл гуваһлиқида лагерлардики бешиға қара халта кийдүрүлүш, пут-қоллирини кишәнләш, кечә-күндүз юқири техника үскүнилири билән көзитиш, ач қоюш, қаттиқ җисманий вә психикилиқ қийин-қистаққа елиш, ач қоюш, өлүм қорқиси селиш қатарлиқ қорқунчлуқ тәрәплирини тәпсилий ашкарилиди.

Униң 3 балисиниң бири, у тутқундики вақтида өлүп кетиду. У, 3 ай җәрянида бир камерда 9 бигунаһ аялниң өлүмигә шаһит болиду. Меһригүлниң ечинишлиқ қисмити америка һөкүмитини дуня ахбаратини чөчүткән вә зор тәсир қозғиған иди.

Инсанниң һәқиқий кимлики, униң ичигә йошурунған ғурур вә җасарәт, у әң еғир таллашқа, тәһдиткә учриған пәйттә яки әң еғир күнләрдә намаян болидикән. Уни җасарәтлик қилип өстүргән ким? немә? бу һәқтә бүгүн меһригүлниң ейтқанлири ихласмәнлиримизни тәсирләндүргүси.

Бүгүнки сөһбитимизгә биз йәнә худди зулмәттә чақниған чолпан юлтузлардәк, уйғурлар ирқий қирғинчилиққа учраватқан һазирқидәк әң қараңғу дәвридә мәйданға чиққан лагер шаһитлириниң йәнә бири зумрәт давутниму тәклип қилдуқ.

Зумрәт хитай даирилири тәрипидин сәвәбсиз тутқун қилинип, 2018-йили 3 айға йеқин лагерға қамалған.

Җаза лагеридин пакистанлиқ ериниң тиришчанлиқи нәтиҗисидә 2019-йили қутулуп чиққан лагер шаһити зумрәт давут, пакистан арқилиқ америкиға кәлгәндин кейин 2019-йили сентәбирдә бирләшкән дөләтләр тәшкилатида гуваһлиқ берип, өзиниң мәңгүлүк туғмас қилинғанлиқини мәрданә һалда испатлиқ оттуриға чиқириши хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқанлириниң бир қирғинчилиқ икәнликини, бир милләтни системилиқ йоқитиштәк қәбиһ бир пилан икәнликини полаттәк испат билән тәмин әтти.

У бу җәрянида чәккән азаб вә хорлуқлири һәмдә у йәрдә көргән әһваллирини охшимиған ахбаратларға, мәйли қандақла тәһдит вә азабларға учримисун, мәйли қандақла бәдәл төлимисун қәйсәрлик билән актип һалда ашкарилап кәлмәктә. Пүтـүн дуняға уйғур аяллириниң һәммидин ваз кәчсиму адаләттин ваз кәчмәйдиған, ғурури һәм җасарити билән хитай һөкүмитигә баш әгмәй келиватқан бир милләт икәнликини намаян қилип кәлмәктә.

Униң уйғур аяллириниң мәҗбурий туғмас қилинидиғанлиқи һәққидики қиммәтлик пакитлири хәлқараниң диққәт нәзирини уйғурлар вәзийитигә мәркәзләштүрүштә вә шу сәвәблик хитайға қарши йетәрлик бесим пәйда қилишида ойниған ролиға сәл қариғили болмайду.

Хитай һөкүмитиниң уйғур қиз-аяллирини мәҗбурий вә сүний усулда туғмас қиливетишидәк қәбиһ қилмиш “етник қирғинчилиқ” ниң бир муһим түри сүпитидә һәр саһәдикиләрниң зор диққитини қозғашқа башлимақта. Һазирниң өзидиму зумрәтниң йәнә иҗтимаий таратқуларда уйғурларниң һазирқи әһваллирини ашкарилайдиған сүрәт вә видийоларни тарқитиш арқилиқму, дуня мәтбуатиға, тәшкилатларға уйғур елиниң һазирқи әһвали һәққидә учурларни тәмин етип кәлмәктә. Булардин униң өз хәлқи вә вәтининиң әркинлики вә адаләткә еришиши үчүн күришини давам қиливатқанлиқини көрәләймиз.

Бүгүнгичә мусибәтләрни йеңип, уйғур аяллириниң арзу арманлирини, әләмлирини дуняға аңлитиватқан зумрәт, бир вападар аял вә меһрибан ана болуш сүпити билән өзигә хас арманлири бар әлвәттә. Қени униң өзидин аңлайли.

Америка вә башқа дөләт һөкүмәтлирини хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан инсанийәткә қарши җинайәтлирини тохтитишқа һәрикәтләндүргүч ролини ойнаватқан лагер шаһитлири, өз җасарити, қәйсәрлики билән уйғур аяллириниң һәр қанчә еғир зулумға учрисиму һаяттин үмидини үзмәйдиған, инсанлиқ тәбиийитини ташـлимайдиған, тәһдит астидиму адаләт вә әркинликтин ваз кәчмәйдиған алийҗанаб тәрәплирини намаян қилмақта. Лагер шаһитлириниң тәсирлик һекайилирини кейинки сандики сөһбитимиздә давамлиқ аңлитимиз.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.