Tash üstide échilghan güller-lagér shahitliri bilen söhbet (1)

Muxbirimiz gülchéhre
2022-03-07
Share
Tash üstide échilghan güller-lagér shahitliri bilen söhbet (1) Uyghur irqi qirghinchiliqini dunyagha tonutqan lagér shahitliri - méhrigül tursun(ongda) we zumret dawut.
Photo: RFA

Uyghur irqi qirghinchiliqini dunyagha tonutqan lagér shahitliri-méhrigül tursun we zumret dawut bilen söhbet

Möhterem radiyo anglighuchilar, mart éyi kirishi bilen pütün dunyada ayallarning yérim dunyaliq orni we roligha medhiyeler sunulmaqta. 8-Mart dunya xanim qizlar bayrimi munasiwiti bilen dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghurlarmu bu ehmiyetlik bayramda Uyghurlargha ümid bexsh etken jasaretlik pidakar Uyghur lagér shahitlirigha teshekkürlirini, medhiyelirini yaghdurmaqta.

Uyghur xanim-qizlirini gül dések, Uyghurlar bügünkidek irqiy qirghinchiliq dewrini bashtin kechürüwatqan peytte, ölüm lagéridin hayat qalghan we xitay hökümitining insaniyetke qarshi jinayetlirini dunyagha anglitiwatqan lagér shahitlirini tash üstide échilghan güller dep teripleshke bolidiken. Chünki Uyghur lagér shahitlirining tehdit we bésimlardin qorqmay, lagérdiki qabahetlik kechmishlirini hökümetlerge, dunya axbaratigha, xelq'araliq organlargha merdane halda pakitliq janliq anglitishi, xitayning jaza lagérlirida élip bériwatqan insaniy qarshi jinayetliri, Uyghurlargha élip bériwatqan qirghinchiliqining pakitliri süpitide xelq'araning diqqitini qozghishida oynighan türtkilik roligha sel qarashqa bolmaydu.

Shu qeyser lagér shahitliridin biri bolghan, Uyghur diyarining teklimakan qumluqi etrapigha jaylashqan bostanliq cherchen nahiyeside tughulup chong bolghan méhrigül tursun bügünki künde, dunya jama'etchilikining xitayning jinayetlirini tonushida we bu zulumini toxtitishqa emeliy tedbir qollinishida belgilik rol oynighan bir qehriman ayal bolup tonuldi.

3 Qétim, qayta-qayta lagérgha qamalghan méhrigülning xitaydin möjizilerche qutulup chiqishigha uning balilirining misir girazhdani bolghini seweb bolghan. Méhrigül qosh kézek baliliri bilen misir elchixanisining himayiside 2018-yili 4-ayda awwal qahirege, 9-ayda amérikigha saq-salamet élip kélin'gen. U 2019-yili 28-noyabir küni amérika dölet mejliside qeyserlik bilen otturigha chiqip, xitayning zulmetlik kamérlirida öz béshidin kechürgen qorqunchluq kechmishlirini birmubir anglatqanidi.

Méhrigül guwahliqida lagérlardiki béshigha qara xalta kiydürülüsh, put-qollirini kishenlesh, kéche-kündüz yuqiri téxnika üsküniliri bilen közitish, ach qoyush, qattiq jismaniy we psixikiliq qiyin-qistaqqa élish, ach qoyush, ölüm qorqisi sélish qatarliq qorqunchluq tereplirini tepsiliy ashkarilidi.

Uning 3 balisining biri, u tutqundiki waqtida ölüp kétidu. U, 3 ay jeryanida bir kamérda 9 bigunah ayalning ölümige shahit bolidu. Méhrigülning échinishliq qismiti amérika hökümitini dunya axbaratini chöchütken we zor tesir qozghighan idi.

Insanning heqiqiy kimliki, uning ichige yoshurun'ghan ghurur we jasaret, u eng éghir tallashqa, tehditke uchrighan peytte yaki eng éghir künlerde namayan bolidiken. Uni jasaretlik qilip östürgen kim? néme? bu heqte bügün méhrigülning éytqanliri ixlasmenlirimizni tesirlendürgüsi.

Bügünki söhbitimizge biz yene xuddi zulmette chaqnighan cholpan yultuzlardek, Uyghurlar irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan hazirqidek eng qarangghu dewride meydan'gha chiqqan lagér shahitlirining yene biri zumret dawutnimu teklip qilduq.

Zumret xitay da'iriliri teripidin sewebsiz tutqun qilinip, 2018-yili 3 aygha yéqin lagérgha qamalghan.

Jaza lagéridin pakistanliq érining tirishchanliqi netijiside 2019-yili qutulup chiqqan lagér shahiti zumret dawut, pakistan arqiliq amérikigha kelgendin kéyin 2019-yili séntebirde birleshken döletler teshkilatida guwahliq bérip, özining menggülük tughmas qilin'ghanliqini merdane halda ispatliq otturigha chiqirishi xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqanlirining bir qirghinchiliq ikenlikini, bir milletni sistémiliq yoqitishtek qebih bir pilan ikenlikini polattek ispat bilen temin etti.

U bu jeryanida chekken azab we xorluqliri hemde u yerde körgen ehwallirini oxshimighan axbaratlargha, meyli qandaqla tehdit we azablargha uchrimisun, meyli qandaqla bedel tölimisun qeyserlik bilen aktip halda ashkarilap kelmekte. Pütـün dunyagha Uyghur ayallirining hemmidin waz kechsimu adalettin waz kechmeydighan, ghururi hem jasariti bilen xitay hökümitige bash egmey kéliwatqan bir millet ikenlikini namayan qilip kelmekte.

Uning Uyghur ayallirining mejburiy tughmas qilinidighanliqi heqqidiki qimmetlik pakitliri xelq'araning diqqet nezirini Uyghurlar weziyitige merkezleshtürüshte we shu seweblik xitaygha qarshi yéterlik bésim peyda qilishida oynighan roligha sel qarighili bolmaydu.

Xitay hökümitining Uyghur qiz-ayallirini mejburiy we sün'iy usulda tughmas qiliwétishidek qebih qilmish “Étnik qirghinchiliq” ning bir muhim türi süpitide her sahedikilerning zor diqqitini qozghashqa bashlimaqta. Hazirning özidimu zumretning yene ijtima'iy taratqularda Uyghurlarning hazirqi ehwallirini ashkarilaydighan süret we widiyolarni tarqitish arqiliqmu, dunya metbu'atigha, teshkilatlargha Uyghur élining hazirqi ehwali heqqide uchurlarni temin étip kelmekte. Bulardin uning öz xelqi we wetinining erkinliki we adaletke érishishi üchün kürishini dawam qiliwatqanliqini köreleymiz.

Bügün'giche musibetlerni yéngip, Uyghur ayallirining arzu armanlirini, elemlirini dunyagha anglitiwatqan zumret, bir wapadar ayal we méhriban ana bolush süpiti bilen özige xas armanliri bar elwette. Qéni uning özidin anglayli.

Amérika we bashqa dölet hökümetlirini xitayning Uyghurlar üstidin élip bériwatqan insaniyetke qarshi jinayetlirini toxtitishqa heriketlendürgüch rolini oynawatqan lagér shahitliri, öz jasariti, qeyserliki bilen Uyghur ayallirining her qanche éghir zulumgha uchrisimu hayattin ümidini üzmeydighan, insanliq tebi'iyitini tashـlimaydighan, tehdit astidimu adalet we erkinliktin waz kechmeydighan aliyjanab tereplirini namayan qilmaqta. Lagér shahitlirining tesirlik hékayilirini kéyinki sandiki söhbitimizde dawamliq anglitimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet