Әр-аял қазақ шаһит: “биз қазақ болғинимиз үчүн хитайдин қутулуп чиқалидуқ, уйғурларға мумкин әмәс”

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019.12.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Baxteli-Nur-Shahit.jpg Лагерда 1 йил 8 ай йетип чиққан бахтәли нур әпәндим қазақистанда лагер һәққидә гуваһлиқ бәрмәктә.
Social Media

Илиниң чапчал наһийәсидики лагерда 1 йил 8 ай туруш җәрянида, саламәтлики еғир дәриҗидә начарлашқандин кейин қоюп берилгән бахтәли нур, йерим җан һалда бу йил-8 айда бир қизи билән қазақстанға кәлгән, 3 айдин кейин униң чапчалда қалған аяли гулнар икки балисини елип аман-исән қазақистанда җәм болған. 30-Декабир алмутидин телефон зияритимизни қобул қилған бу әр-аял өзлириниң хитайниң уйғур вә қазақ, туңган қатарлиқ мусуманларға елип бериватқан зулумлирини аңлатти. Улар йәнә әң еғир зулум көрүватқанларниң болса уйғурлар икәнликини тәкитләп: “биз қазақ болуп қалғинимиз үчүн хитайдин қутулуп чиқалидуқ, уйғурларға мумкин әмәс” дәйду. Тәпсилатини, мухбиримиз гүлчеһрәниң, ғулҗида уйғурлар арисида чоң болған бу икки қазақ шаһит билән елип барған сөһбитин аңлайли.

50 яшниң қарисини алған бахтәли нур 3 балиниң атиси болуп, у или областиниң чапчал наһийәсидә уйғурлар арисида чоң болған. У әсли деһқан болуп, 2015-йилидин башлап қазақистандики туғқанлириниң ярдими билән көктат вә деһқанчилиқ мәһсулатлирини қазақистанға топ өткүзүп чегра содисини башлиған, әмма у, 2017-йили 10-айниң 29-күни қорғас чеграсида икки күнлүк содисини түгитип қайтқинида хитай дөләт бихәтәрлик тармақлири тәрипидин тутқун қилинип, бир күн кечә күндүз қаттиқ сорақ қилинғандин кейин чапчалдики тәрбийәләпөзгәртиш мәркизи дәп лозунка есилған лагерға қоллири кишәнлик һалда елип келингән.

У өзиниң бу лагерға киргәндин кейинла андин у җайниң илгирики чапчал наһийә кона 3-оттура мәктәп икәнликини тонуған. Бахтәли нурниң чүшәндүрүшичә қариғанда, бу 3-оттура мәктәп лагер қилип өзгәртишниң алдида йәни, 2015-йили кәспий тәрбийәләш мәктипи қилинған болуп, 2017-йилидин башлап 7-8метирлиқ егиз тамлар қопурулуп, камералар бекитилип әтрапини қораллиқ әскәрләр чарлайдиған бир түрмә шәклигә кәлгәникән. Бу лагерда 10 бина бар болуп, һәр бирси алтә қәвәтлик биналар икән. Бахтәли 1-номурлуқ бинаниң 6-қәвитидики 11-камерға соланған болуп, у бу қәвәтниң өзидила 160 киши барлиқи, уларниң асасән өзигә охшаш гунаһсиз уйғур, қазақ, вә туңганлар икәнликини, өзиниң уйғурлар билән биллә соланғанлиқини ейтти. 

11-Номурлуқ камерға қамалған күндин башлап күндә 18 саәт қаттиқ орундуқта олтуруш, 4 саәтла ухлаш, ач қоюлуш, меңә ююш тәрбийәлири дегәндәк роһий вә җисманий қийнашларға 8 ай бәрдашлиқ берәлигән бахтәли, саламәтлики пүтүнләй кардин чиққандин кейин 2018-йили, 6-айда дохтурханиға йөткәлгән. Униң дейишичә, бу аталмиш дохтурхана әслидики наһийәлик юқумлуқ кесәлләрниң алдини елиш мәркизи болуп, охшашла егиз тамлар билән қоршилип вә камера орнитилип, өзгәртилгән мәхсус кесәл тутқунларни солайдсиған “кесәлләр лагери” икән. У, өзиниң лагерға сақ-саламәт кирип маңалмас, йерим җан һалға келишидә чоқум өзигә лагерда “зукамниң алдини алимиз” дәп икки нөвәт урулған намәлум окулниңму тәсири болиши мумкин дәп гуман қилидиғанлиқини билдүрди.

Бахтәли нур дохтурханидиму яхши болалмиған, өпкә, бөрәк вә башқа ички әзалиридиму охшимиған кесәллик көрүлүп тени еғир аҗизлашқандин кейин даириләр уни 2018-йили, 11-айниң 16-күни аилисигә қоюп бәргән. Саламәтликидин, хизмәт қилиш иқтидаридин айрилған бахтәли, һөкүмәттин өзиниң қазақистандики қерндашлириниң йениға кетишни, берип йүттүргән пуллирини тепип келип аилисини қамдашни қайта-қайта тәләп қилған, даириләр ахири униң аяли вә икки балисини гөрүгә елип, униң чоң қизини елип қазақистанға чиқип пат арида қайтип келишигә рухсәт қилғаникән. 

Даириләр бахтәлиниң аяли гулнарни, униң ери лагерға елип кетилгәндин кейин ғулҗидики өйидин балилири билән чапчал наһийәсигә көчүп келишкә мәҗбурлап, униму ери қоюп берилгәнгә қәдәр, мәһәллә көмитетида күндә 10 саәт өгинишкә қатнаштурған. Даириләр униң өйигә хитай кадир орунлаштурған.

Гулнар өзиниң, ери вә балилири лагерға елип кетилгән уйғур қиз-чоканлар билән биллә өгинишкә қатнашқанлиқини, уларниң иқтисадий, роһий қатарлиқ һәр җәһәттин келиватқан зулумларға бәрдашлиқ бәргүдәк күчи қалмайватқанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, хитай дирилири өгинишләрдә ашкара һалда уларға: “бу өгиниш мәңгү давам қилидиғанлиқини, таки уларниң һәммиси йүз пирсәнт хитайчә сөзләп, сиясәтләрни яхши өгинип, пүтүнләй партийә һөкүмәткә маслашқидәк өзгәргәнгә қәдәр давам қилидиғанлиқи” ни тәкрарлайдикән. 

Гулнар ериниң қазақистанға кәлгәндин кейинму саламәтликиниң яхши болмақта йоқ, техиму еғирлап һәтта дохтурханида қан қусқанлиқидәк әһваллиридин хәвәр тапқандин кейин, чидап туралмиған. У балилирини елип тохтимай әрз қилиш арқилиқ ахири 11-айда қазақистанға келивалған.

Зияритимизни қобул қилған бу әр-аял қазақ шаһитлар өзлириниң хитайниң уйғур диярида мусулман милләтләргә елип бериватқан бу вәһший зулумлиридин қутулуп қелишида өзлириниң қазақ болуп қалғанлиқиниң асаслиқ рол ойниғанлиқини билдүрүп: “бизгә панаһлинидиған қазақситан болғини үчүн, биз қазақ болуп қалғинимиз үчүн хитайниң бу рәһимсиз зулумлиридин қутулуп чиқалидуқ, әмма әң еғир зулум көрүватқан уйғур қерндашлиримизниң қутулуп чиқиши әсла мумкин әмәс, биз һеч болмиса улар үчүн сөзләймиз” деди.

Бахтәли вә гулнарниң ғулҗида уйғурлар көрүватқан зулумлар һәққидики шаһитлиқини келәрки сөһбитимиздин аңлиғайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.