Лагер қурбанлириниң аилә йеқинлири: «биз мустәқил тәкшүргүчиләр билән биллә беришқа һәр вақит тәйяр»

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-09-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң йиғивелиш лагерлирида ғайиб болған қурбанларниң түркийәдики аилә йеқинлири. 2020-Йили сентәбир, истанбул.
Хитайниң йиғивелиш лагерлирида ғайиб болған қурбанларниң түркийәдики аилә йеқинлири. 2020-Йили сентәбир, истанбул.
RFA/Azigh

Хитайниң йиғивелиш лагерлирида ғайиб болған қурбанларниң түркийәдики аилә йеқинлири видийолуқ баянат елан қилип, явропа иттипақиниң уйғур райониға әвәтмәкчи болған мустәқил тәкшүргүчиләр өмики билән биллә беришқа һәр вақит тәйяр икәнликини ейтти.

14-Сентәбир өткүзүлгән хитай-явропа иттипақи башлиқлири сөһбитидә явропа иттипақи бейҗиңниң кишилик һоқуққа һөрмәт қилишини, кишилик һоқуқниң явропа иттипақи-хитай мунасивәтлиридики түп тәләпләрниң бири икәнликини тәкитлигән. Йиғинда явропа рәһбәрлири хитай баш секретари ши җинпиңдин хәлқара мустәқил тәкшүргүчиләрниң уйғур диярида тәкшүрүш елип беришиға йол қоюшини йүзтуранә тәләп қилған.

15-Сентәбир өткүзүлгән мухбирларни күтүвелиш йиғинида хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси ваң венбин фирансийә хәвәр агентлиқи мухбириниң соалиға җаваб берип, явропа иттипақиниң районда мустәқил тәкшүрүш тәлипигә қошулғанлиқини билдүргән.

Көзәткүчләрниң қаришичә, хәлқара җәмийәттә хитайниң уйғур районида қуруп чиққан йиғивелиш лагерлири түзүлмиси вә ассимилятсийә сияситиниң характерини етник қирғинчилиқ дәп бекитиш чақириқлири күчийиватқан бүгүнкидәк күндә, районға мустәқил тәкшүргүчиләр өмикиниң әвәтилиши муһим әһмийәткә игә икән.

Хитай һөкүмити уйғур диярида йиғивелиш лагерлири түзүлмисини кәң көләмдә омумлаштуруш һәрикитини башлиғандин буян, вәтән ичидә қалған туғқанлири билән алақиси пүтүнләй үзүлгән муһаҗирәттики уйғурлар йиллардин буян йиғивелиш лагерлири вә түрмиләргә соланған аилә әзалири үчүн дуняға авазини аңлитишқа тиришип кәлмәктә. Түркийәдики йиғивелиш лагерлири қурбанлириниң аилә әзалири 16-сентәбир йиғилип видиолуқ баянат елан қилған болуп, баянатта өзлириниң явропа иттипақиниң хитай һөкүмитигә әвәтмәкчи болған мустәқил тәкшүргүчиләр өмики билән биллә беришқа тәйяр икәнлики тәкитләнгән.

Хитай һөкүмити тәрипидин түрмигә ташланған анисини қутулдуруш үчүн, йиллардин буян авазини аңлитишқа тиришиватқан җәвлан ширмәмәт, явропа иттипақиниң уйғур райониға әвәтмәкчи болған мустәқил тәкшүргүчиләр һәйити һәққидә зияритимизни қобул қилип мундақ дәйду: «биз хитайниң җаза лагерлириға қамиливатқан, бигунаһ түрмиләргә ташлинип қийин-қистаққа елиниватқан кишиләрниң уруқ-туғқанлири вә аилә әзалири. Биз узун вақиттин буян буниң гуваһлиқини берип келиватимиз. явропа иттипақиниң бизниң һаяти бихәтәрликимизни капаләткә игә қилған асаста бизниму шу өмәк билән биллә илип беришини үмид қилимиз. Биз биваситә хитайниң зулуми вә зиянкәшликигә учриған инсанлар, мән икки йерим йилдин буян аиләмниң авазини аңлап бақмидим. Апамниң авазини аңлап бақмидим. Апам һазир түрмидә, дадам, укам вә башқа уруқ-туғқанлиримниңму әһвалини билмәймән. Мән биллә беришқа тәйяр, башқа достлиримму беришқа тәйяр. Биз хитайниң зулумиға дуч кәлгән инсанлар, биз зулумниң һәқиқий шаһитлири. явропа иттипақи мақул болса, биз явропа иттипақи билән биллә беришқа һәр вақит тәйяр.»

Лагерларға вә түрмиләргә ташланған аилә әзалири үчүн тохтимай паалийәт қиливатқан лагер қурбанлириниң йеқинлири түркийә ички ишлар министирлиқиға мәктуп әвәтишкә һазирлиниватқан болуп, лагер қурбанлири йеқинлиридин шәмсийә ели зияритимизни қобул қилип мәктуп һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

Аилә йеқинлири хитайниң йиғивелиш лагерлири вә түрмилиригә соланған түркийәдики уйғурларниң кишилик һоқуқни мәзмун қилған паалийәтлири түркийәдә бәзи тосқунлуқларға учраватқан болуп, йиғивелиш лагерлири қурбанлириниң йеқинлири түркийә һөкүмитидин хитайға қарши паалийәтләргә тосалғу болуватқан бюрократ вә аманлиқ күчлириниң позитсийәсини тәкшүрүш тәлипидә болмақта.

Зияритимизни қобул қилған җаза лагери қурбанлириниң аилә тавабиатлиридин мирзаәхмәт иляс әпәндим түркийә һөкүмитигә болған тәләплирини оттуриға қоюп мундақ дәйду: «бизниң мәқситимиз түркийә вә хитай оттурисидики мунасивәтни бузуш әмәс, уйғурларниң үстидә бир миллий қирғинчилиқ бар. Миллий қирғинчилиқ хитайниң ички иши болуп туралмайду. Биз түркийә һөкүмитидин түркийәдики бизгә охшаш аилә әзалириниң из-дерикини қиливатқан шәрқий түркистанлиқларниң, райондики қирғинчилиқни паш қилиш үчүн илип бериватқан барлиқ паалийәтлиригә йол қоюшини вә шараит һазирлап беришини тәләп қилимиз. Етник қирғинчилиқ болуватқан пәйттә түркийә һөкүмити биз дуч келиватқан вәзийәтни түрк қериндашларға чүшәндүрүш вә билдүрүштә бизгә тосалғу болмаслиқи керәк. Түркийә һөкүмитиниң юқиридин төвәнгә йолйоруқ чүшүрүп бизгә охшаш ата-анисини издәватқан, зулумни паш қиливатқанларға паалийәт илип бериши үчүн шараит һазирлап беришини үмид қилимиз.»

7-Авғуст чүштин кийин, истанбулниң таксим мәйданида сүрәткә чүшкәнлики үчүн аилә әзалириниң рәсими бесилған майкиси тәтүр кийдүрүлгән вә сақчиларниң паракәндичиликигә учриған лагер қурбанлириниң йеқинлири, 6-сентәбир күни әнқәрәниң кириш еғизида 50 тәк сақчи тәрипидин тосувелинип, истанбулға қайтуруветилгән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт