Әнглийә парламенти хитайниң уйғур диярдики җаза лагерлирини тәкшүрүшни қарар қилған

Мухбиримиз әркин
2020-09-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай ташқи ишлар министири ваң йиниң зияритигә қаршилиқ билдүрүп уйғурлар елип барған намайишта, бир уйғур балиниң "хитай, мениң момам қени" дегән лозункини тутуп турған көрүнүши. 2020-Йили 1-сентәбир, германийә.
Хитай ташқи ишлар министири ваң йиниң зияритигә қаршилиқ билдүрүп уйғурлар елип барған намайишта, бир уйғур балиниң "хитай, мениң момам қени" дегән лозункини тутуп турған көрүнүши. 2020-Йили 1-сентәбир, германийә.
REUTERS

Әнглийә парламенти авам палатасиниң ташқи ишлар комитети 16-сентәбир хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлирини тәкшүрүшни қарар қилғанлиқини елан қилди. Авам палатаси ташқи ишлар комитетиниң елан қилған уқтурушида тәкитлишичә, мәзкур комитет 10-айниң 30-күнигә қәдәр хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлириға аит дәлилләрни топлап көздин кәчүридикән, шундақла әнглийә ширкәтлириниң уйғур дияридики мәҗбурий әмгәктин пайдилинишиниң қандақ алдини елиш, чәтәлдики уйғурларға қандақ ярдәм қилиш, бу хил қәбиһликниң алдини елиш механизмини қандақ күчәйтиш қатарлиқ мәсилиләрни музакирә қилидикән.

Авам палатаси ташқи ишлар комитетиниң рәиси там тюгенхатниң тәкитлишичә, бу тәкшүрүш әңилийәниң немиләрни қилалайдиғанлиқи һәққидики соалларни мәркәз қилидикән. Там тюгенхат 16-сентәбир елан қилған бу һәқтики баянатида: «вәһаләнки, биздә һазир аталмиш ‹қайта-тәрбийәләш' лагерлирида бир милйондин артуқ кишиниң зиянкәшликкә учриғанлиқи тоғрисида ениқ, инкар қилғили болмайдиған пакитларлар бар,» дегән.

У йәнә «бу тәкшүрүш әңилийәниң өз тәсирини ишлитип немә ишларни

Қилалайдиғанлиқи, йеңи қурулған ‹ташқи ишлар, иңилиз милләтләр топи вә тәрәққият

Ишханиси' ниң дөлитимизни ‹актип, хәлқаралиқ мәсилиләрни һәл қилидиған вә йүкни тәң

Көтүрүдиған дөләт' қилиш нишанини әмәлгә ашуруши үчүн ташлайдиған

Қәдәмләр тоғрисидики һалқилиқ соалларни мәркәз қилиду,» дәп көрсәткән. Әнглийәлик

Паалийәтчиләр, парламентниң қарари әңилийәниң

Уйғур кризисини «ирқий қирғинчилиқ» дәп тонушиға түрткә болушини үмид қилидикән.

Әнглийә консерватиплар партийәси кишилик һоқуқ комитетиниң әзаси, «хәлқара

Парламентлар ара хитай иттипақи» ниң хадими лук де пурфорд 16-сентәбир зияритимизни

Қобул қилип мундақ деди: «һөкүмәтниң сиясити уйғур диярида қорқунчлуқ

Кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йүз бериватқанлиқини етирап қилиду. Улар буни

Шундақ, дәп келиватиду. Улар имканийәт болсила бу мәсилини оттуриға қоюп кәлди.

Әнглийә һөкүмитиниң бу мәсилини бдт да актип оттуриға қоюватқанлиқи раст.

Лекин хитайниң тәсири сәвәблик бу мәсилә бдт да қийинға чүшүватиду. Шуңа башқа бир йол тепиш керәк.»

Лук де пурфордниң тәкитлишичә, буниңда хитайниң уйғур дияридики қилмишиниң характерини бекитиш муһим икән. У парламентниң қарари буниңға түрткә болушини

Үмид қилидиғанлиқини билдүрүп: «бизниң ‹ирқий қирғинчилиқ әһдинамиси' дики

Мәҗбурийитимизгә әмәл қилиш мәсулийитимиз бар. Чүнки хәлқара қанунға асәсән

Биз ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш, җазалишимиз керәк. Буниң үчүн ирқий

Қиғинчилиқ йүз бериватқанлиқини җәзмләштүрүш лазим. Бу бир қануни сйоал. Әнглийә

Бу йолға қарап қәдәм елиши керәк, лекин у техи бу қәдәмни басмиди. Шуңа биз бу

Тәкшүрүшни қарши алимиз. Биз буниң техиму илгиригә қарап меңишини,

Мувапиқ қануний тәкшүрүш елип берилишини үмид қилимиз,» деди.

Лекин бәзи әнглийә парламент әзалириниң тәкитлишичә, әнглийә һөкүмити хитайға қарши

«Магнетиский қануни» ни дәрһал ишлитиши керәк икән. Әнглийә леберал демократлар

Партийәсидин болған авам палата әзаси ләйла моран 16-сентәбир радийомизға

Әвәткән язма баянатида: «уйғурларниң бастурулуши интайин ечинишлиқ» икәнлики, «әңилийәниң һәрикәткә өтүш мәҗбурийити барлиқи» ни тәкитлигән. Ләйла моран мундақ дегән: «доминик рааб чоқум урсула фон дер лейен вә явропа иттипақиға әгишиши керәк. ‹Магнетиский қануни'ни ишлитип, уйғурларға зулум қилған кишиләрни җавапҗкарлиққа тартишниң вақти кәлди.»

Әнглийә қанун саһәсидики бәзи әрбабларниң тәкитлишичә, әнглийә парламентиниң

Қарари бу йолдики тунҗи иҗабий қәдәм икән. Әнглийәлик адвокат майкел полак 16-сентәбир зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «әнглийә парламентиниң

(Уйғурларға) немә ишларниң болуватқанлиқини тәкшүрүши, буниңға

Қандақ инкас қайтурушни музакирә қилиши интайин муһим. Чүнки тәкшүрүш елип

Берилса, уйғурларға вә башқа түркий хәлқләргә қарита қандақ

Хәлқара җинайәт садир қилиниватқанлиқи ениқлиниду. Дунядики һәр қайси дөләт парламентлириниң бу мәсилини муназирә қилиштәк бундақ қәдәмләрни бесиши бәк муһим. Бу бир яхши қәдәм.»

Лекин майкел полакниң қаришичә, әнглийә һөкүмити вә өктичи партийәләрниң

Уйғур мәсилидики ипадиси йәнила йетәрлик әмәс икән. У әнглийә һөкүмитиниң техиму

Күчлүк инкас қайтуруши керәкликини билдүрди. Майкел полак мундақ дәйду: «әнглийә һөкүмити вә өктичи партийәләр уйғурларға қаритилған йеқинқи инсанлиққа қарши яки ирқий қирғинчилиқ җинайәтлиригә күчлүк инкас қайтуралмиди. Әмәлийәттә әнглийә парламентиниң икки тәкшүрүш қарари бар. Уйғурларға қаритилған инсанлиққа қарши яки ирқий қирғинчилиқ җинайити парламентларниң бдт вә һәр хил сәһниләрдә қаттиқ инкас қайтуруши үчүн күчлүк сәвәб болалайду.»

Лук де пурфордниң қаришичә, әнглийә һөкүмитиниң қолида хитайға инкас қайтуруши үчүн һәр хил мумкинчилик бар икән. У 16-сентәбир зияритимизни қобул қилғанда бу нуқтини тәкитләп, мундақ деди: «улар техиму көп ишларни қилалайду. Улар уйғурларға йүз бериватқан ишларда җавабкарлиқи бар әмәлдарларни җазалиши, улар бу қилмишниң қануний характерини бекитишкә қаттиқ һәрикәт қилиши, буниңдин пайдилиниватқан ширкәтләрни тепип чиқип, уларниң әнглийәдә сода қилишини чәклиши керәк. Әнглийә йәнә иттипақдашлири билән бирлишип, башқа хәлқара истиратегийәләрни ишқа селиши, хитайниң қилмишиниң қобул қилинмайдиғанлиқини көрситиши керәк.»

Әнглийә авам палатаси ташқи ишлар комитетиниң бу һәқтики уқтурушида, кишиләрниң өзлирини қайси хәлқара қанун вә келишимләр бу вәһшийликниң алдини үнүмлүк алалайдиғанлиқи, қандақ механизимлар ширкәтләрниң райондики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә шериклишишиниң алдини алайдиғанлиқи яки җавабкарлиққа тарталайдиғанлиқи, чәтәлдики уйғурларни қоллашниң әң яхши усулиниң немә икәнлики қатарлиқ мәсилиләрдә дәлил билән тәминлишини өтүңән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт