Кучадики бир сақчи хадими: «мән ишлигән ‹тәрбийәләш мәркизи' дә өлгәнләр җиқ әмәс, пәқәт 150 чә киши бар»

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2019-10-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
10 Нәччә йиллар илгири түркийәгә туғқан йоқлап барғанлиқи үчүн бултур 7-айда тутқун қилинип, 11‏-айниң ахири лагерда җан үзгән қаһарҗан қавул әпәнди аилиси билән.
10 Нәччә йиллар илгири түркийәгә туғқан йоқлап барғанлиқи үчүн бултур 7-айда тутқун қилинип, 11‏-айниң ахири лагерда җан үзгән қаһарҗан қавул әпәнди аилиси билән.
RFA/Shöhret Hoshur

Мухбиримизниң уйғур аптоном районидики йиғивелиш лагерлирида өлгәнләрниң сани һәққидә елип барған ениқлашлири давамида кучадики бир сақчи хадими өзи илгири ишлигән «тәрбийәләш мәркизи» дә 150 чә кишиниң өлгәнликини ашкарилиди. Әмма у 150 кишиниң өзи вәзипә өтигән 6 ай ичидә яки лагер қурулғандин буян өлгәнлики һәққидә ениқлима бәрмиди. У пәқәт бу 150 чә кишиниң әл қатари йәрликкә қоюлғанлиқи, аилә-тавабиатлириға етибар бериливатқанлиқи, банкидики қәрзлириниң өсүминиң бикар қилинғанлиқини тилға алди. Һалбуки, у 150 чә кишиниң қанчиликиниң бивастә қейин-қистақ, қанчиликиниң кесәл сәвәби билән өлгәнлики һәққидә юқири органлардин мәлумат еилишимизни тәвсийә қилди.

Йеқинда кучалиқ бир муһаҗир радийомизға учур йоллап, кучаниң оча базарлиқ сақчихана башлиқи һемит қариниң бир сорунда оча базириниң өзидинла лагер қурулған 3 йилдин буян 200 чә кишиниң лагерда өлгәнликини ечинған тәләппузда тилға алғанлиқи вә мушу сәвәбтин тутқун қилинғанлиқини мәлум қилған иди. Мухбиримизниң икки һәптиниң алдида елип барған ениқлашлири давамида мәзкур сақчихана башлиқиниң лагерда өлгәнләргә һессидашлиқ қилғанлиқи үчүн тутулғанлиқи дәлилләнгән болсиму, әмма оча базиридин ениқ һалда қанчилик кишиниң лагерда өлгәнлики айдиңлашмиған иди. Мухбиримизниң бу сан һәққидә изчил әһвал ениқлиши давамида кучадики бир сақчи хадими очадин 200 кишиниң лагерда өлгәнликини рәт қилди. Әмма у өзи илгири 6 ай вәзипә өтигән 1‏-тәрбийәләш мәркизидә пүтүн лагер бойичә «аран 150 чә киши» ниң лагерда өлгәнликини тилға алди.

Соал: сиз бу сақчиханида қачандин буян ишләватисиз? 

Җаваб: 2018‏-ниң ахиридин башлап. 

С: бурун нәдә, нимә иш қилған идиңиз?

Җ: 1‏-тәрбийәләш мәркизидә катиплиқ қилған идим. 

С: куча бойичә һазирғичә тәрбийәләш мәркәзлиридә түгәп кәткән кишиләрниң омуми сани қанчә? 

Җ: буни мән тәпсилий билип кәтмәймән, башлиқимиздин сораң.

С: бизгә оча базиридин 200 чә киши тәрбийәләштә өлди дегән бир учур кәлди, шуңа очадинла 200 чә киши өлди десәк боламду? 

Җ: яқ, болмайду, болмайду. 

С: ундақта, сиз вәзипә өтигән «тәрбийәләш мәркзидә» өлгәләрниң сани қанчә?

Җ: җиқ әмәс, 150чә чиқар. 

С: бу йүз әлликчә кишиниң җәсәтлири айрим бир йәргә қоюлдиму яки адәттики зәрәткарлиққа қоюлдиму? 

Җ: нормал зәрәткарлиққа қоюлди. 

С: җәсәтлири аилисигә көрситилдиму? 

Җ: көрситилди.

С: аилилиридин бир наразилиқ пикри чиқмидиму, «адимимизни сақ әкитип җәситини қайтуруп бәрдиң,» дәп? 

Җ: ундақ бир әһвални мән аңлимидим.

С: буларни йәрликкә қоюш җәрянида уларниң аилә-тавабиатлирини назарәт қилидиған иш болдиму ?

Җ: шундақ, бу ишларға кәнттә ишләватқан сақчилар мәсул болди.
С: буларниң аилә тавабиатлириға мәхпийәтликни сақлаш һәққидә агаһландуруш берилдиму, немә дәп берилди? 

Җ: бу ишларни кәнт сақчилири үстигә алди, шулар тәпсилий билиду.

Әмма бу хадим йоқириқи 150 чә кишиниң у лагерда вәзипә өтигән 6 ай ичидә өлгәнләр вә яки лагер қурулған 3 йилдин буян өлгәнләр икәнлики һәққидә енқилима бәрмиди. Биз бу һәқтә йәниму илгирилигән һалда учур игиләш үчүн илгири шу 1-тәрбийәләш мәркизидә хизмәт қилған йәнә бир сақчи хадимидин мәлумат соридуқ: 
С: сиз ишлигән шу тәрбийәләш мәркизидә 150 чә киши һаятидин айрилди дәп учур кәлди, бу 6 ай ичидә өлгәләрниң саниму яки бир йилниң ичидә өлгәнлгрму вә яки лагер қурулғандин буян өлгәнләрму? 

Җ: буни мән дәп берәлмәймән, бу әһвалларни уқмақчи болсиңиз, башлиқлиримиздин сораң.

С: өлгәнләрниң ичидә сораққа бәрдашлиқ берәлмәй өлгәнләр җиқму яки кесәл сәвәби биләнму? 

Җ: буниму дәп берәлмәймән, сақчи башлиқимиздин сораң. 

С: бу 150 киши ичидә ичидә аялларниң сани қанчә? 

Җ: бу учурларни җ. Х. Қоманданлиқ мәркизидин сораң, мән һәргиз дәп берәлмәймән. 

Куча наһийәлик әдлийә идарисиниң бир хадимиму буниң сиясийға четилидиған тима икәнликини баян қилип, соалимизға җавап беришни рәт қилди. 

С: «биринчи тәрбийәләш мәркизи» дә өлүп кәткән 150 чә кишиниң ичидә дөләт кадирлириниң сани қанчә? 

Җ: бундақ сиясийға ятидиған соалларни сорисиңиз, җавап беришкә аҗизлиқ қилимән. Чүнки һазир наһийәниң бу һәқтә бир орунлаштуриши бар. Бирси, мухбирлиқ қияпитигә киривелип әһвал игилимәкчи болғанларға, йәнә бирси, телефонда қалаймиқан гәп сориғанларға һәргиз җавап бәрмәңлар дәп. 

Лагерда өлгәнләрниң 150 чә киши икәнликини баян қилған һелиқи сақчи хадими даириләрниң лагерда өлгәнләрниң аилә-тавабиатиға яхши қараватқанлиқини төвәндикичә илгири сүрди. 

С: шу тәрбийәләштә түгәп кәткән 150 чә кишиниң аилә тавабиатлириға қандақ муамилә қиливатисиләр?

Җ: баравәр муамилә қиливатимиз, кәмситиш йоқ 

С: балилирини қандақ орунлаштуриватисиләр? 

Җ: балилири оқуватиду, алаһидә көңүл бөлүниватиду. 

С: бу 150 нәччә аилиниң банкидики қәрзлирини қандақ бир тәрәп қилдиңлар? 

Җ: өсүмини бикар қиливетип, дирини аилисидикиләргә төләткүзиватқан әһвал бар. 

С: буларниң ичидә тонулған зиялилардин, сәнәткарлардин яки диний затлардин кимләр бар? 

Җ: бәк җиқ гәп сорап кәттиңиз, буларни дәп берәлмәймән, буларни башлиқлиримиздин сораң. 
Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, бәйду учур амбиридики материялларда көрситилишичә, куча наһийәсиниң 2013‏-йилидики омумий нопуси 470 миң әтрапидидур. Илгирики ениқлашлиримиз давамида кучада аз дегәндә 4 орунда лагер барлиқи ашкариланған вә буларниң һәр биридә аз дегәндә 5 миң, көп болғанда 10 нәччә миң киши барлиқи илгири сүрүлгән иди. Йәнә ениқлашлиримиз давамида бу 4 лагердин 3 иниң ениқ орни ашкариланған иди. Мәлум болушичә, бу үчи наһийә базириниң йеңи шәһәр райони тәвәликидә болуп, булардин аталмиш «биринчи вә иккинчи тәрбийиләш мәркизи» илгирики қамақхана вә тутуп туруш мәркизиниң орниға тәсис қилинған вә лагерниң әң чоңи болған «3-тәрбийиләш мәркизи» әслидики бир бош орунға, йәни қатнаш идариси вә партийә мәктипи қатарлиқ орунларниң йениға йеңидин селинған икән. Мәлум болушичә, 150 чә кишиниң лагерда өлгәнликини баян қилған мәзкур сақчи хадими юқириқи 3 лагерниң кичикрәки, йәни 1‏-тәрбийәләш мәркизидә вәзипә өтигән икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт