Kuchadiki bir saqchi xadimi: "Men ishligen 'terbiyelesh merkizi' de ölgenler jiq emes, peqet 150 che kishi bar"

Muxbirimiz shöhret hoshur
2019-10-28
Élxet
Pikir
Share
Print
10 Nechche yillar ilgiri türkiyege tughqan yoqlap barghanliqi üchün bultur 7-ayda tutqun qilinip, 11‏-ayning axiri lagérda jan üzgen qaharjan qawul ependi a'ilisi bilen.
10 Nechche yillar ilgiri türkiyege tughqan yoqlap barghanliqi üchün bultur 7-ayda tutqun qilinip, 11‏-ayning axiri lagérda jan üzgen qaharjan qawul ependi a'ilisi bilen.
RFA/Shöhret Hoshur

Muxbirimizning Uyghur aptonom rayonidiki yighiwélish lagérlirida ölgenlerning sani heqqide élip barghan éniqlashliri dawamida kuchadiki bir saqchi xadimi özi ilgiri ishligen "Terbiyelesh merkizi" de 150 che kishining ölgenlikini ashkarilidi. Emma u 150 kishining özi wezipe ötigen 6 ay ichide yaki lagér qurulghandin buyan ölgenliki heqqide éniqlima bermidi. U peqet bu 150 che kishining el qatari yerlikke qoyulghanliqi, a'ile-tawabi'atlirigha étibar bériliwatqanliqi, bankidiki qerzlirining ösümining bikar qilin'ghanliqini tilgha aldi. Halbuki, u 150 che kishining qanchilikining biwaste qéyin-qistaq, qanchilikining késel sewebi bilen ölgenliki heqqide yuqiri organlardin melumat éilishimizni tewsiye qildi.

Yéqinda kuchaliq bir muhajir radiyomizgha uchur yollap, kuchaning ocha bazarliq saqchixana bashliqi hémit qarining bir sorunda ocha bazirining özidinla lagér qurulghan 3 yildin buyan 200 che kishining lagérda ölgenlikini échin'ghan teleppuzda tilgha alghanliqi we mushu sewebtin tutqun qilin'ghanliqini melum qilghan idi. Muxbirimizning ikki heptining aldida élip barghan éniqlashliri dawamida mezkur saqchixana bashliqining lagérda ölgenlerge héssidashliq qilghanliqi üchün tutulghanliqi delillen'gen bolsimu, emma ocha baziridin éniq halda qanchilik kishining lagérda ölgenliki aydinglashmighan idi. Muxbirimizning bu san heqqide izchil ehwal éniqlishi dawamida kuchadiki bir saqchi xadimi ochadin 200 kishining lagérda ölgenlikini ret qildi. Emma u özi ilgiri 6 ay wezipe ötigen 1‏-terbiyelesh merkizide pütün lagér boyiche "Aran 150 che kishi" ning lagérda ölgenlikini tilgha aldi.

So'al: siz bu saqchixanida qachandin buyan ishlewatisiz? 

Jawab: 2018‏-ning axiridin bashlap. 

S: burun nede, nime ish qilghan idingiz?

J: 1‏-terbiyelesh merkizide katipliq qilghan idim. 

S: kucha boyiche hazirghiche terbiyelesh merkezliride tügep ketken kishilerning omumi sani qanche? 

J: buni men tepsiliy bilip ketmeymen, bashliqimizdin sorang.

S: bizge ocha baziridin 200 che kishi terbiyeleshte öldi dégen bir uchur keldi, shunga ochadinla 200 che kishi öldi dések bolamdu? 

J: yaq, bolmaydu, bolmaydu. 

S: undaqta, siz wezipe ötigen "Terbiyelesh merkzide" ölgelerning sani qanche?

J: jiq emes, 150che chiqar. 

S: bu yüz ellikche kishining jesetliri ayrim bir yerge qoyuldimu yaki adettiki zeretkarliqqa qoyuldimu? 

J: normal zeretkarliqqa qoyuldi. 

S: jesetliri a'ilisige körsitildimu? 

J: körsitildi.

S: a'ililiridin bir naraziliq pikri chiqmidimu, "Adimimizni saq ekitip jesitini qayturup berding," dep? 

J: undaq bir ehwalni men anglimidim.

S: bularni yerlikke qoyush jeryanida ularning a'ile-tawabi'atlirini nazaret qilidighan ish boldimu ?

J: shundaq, bu ishlargha kentte ishlewatqan saqchilar mes'ul boldi.
S: bularning a'ile tawabi'atlirigha mexpiyetlikni saqlash heqqide agahlandurush bérildimu, néme dep bérildi? 

J: bu ishlarni kent saqchiliri üstige aldi, shular tepsiliy bilidu.

Emma bu xadim yoqiriqi 150 che kishining u lagérda wezipe ötigen 6 ay ichide ölgenler we yaki lagér qurulghan 3 yildin buyan ölgenler ikenliki heqqide énqilima bermidi. Biz bu heqte yenimu ilgiriligen halda uchur igilesh üchün ilgiri shu 1-terbiyelesh merkizide xizmet qilghan yene bir saqchi xadimidin melumat soriduq: 
S: siz ishligen shu terbiyelesh merkizide 150 che kishi hayatidin ayrildi dep uchur keldi, bu 6 ay ichide ölgelerning sanimu yaki bir yilning ichide ölgenlgrmu we yaki lagér qurulghandin buyan ölgenlermu? 

J: buni men dep bérelmeymen, bu ehwallarni uqmaqchi bolsingiz, bashliqlirimizdin sorang.

S: ölgenlerning ichide soraqqa berdashliq bérelmey ölgenler jiqmu yaki késel sewebi bilenmu? 

J: bunimu dep bérelmeymen, saqchi bashliqimizdin sorang. 

S: bu 150 kishi ichide ichide ayallarning sani qanche? 

J: bu uchurlarni j. X. Qomandanliq merkizidin sorang, men hergiz dep bérelmeymen. 

Kucha nahiyelik edliye idarisining bir xadimimu buning siyasiygha chétilidighan tima ikenlikini bayan qilip, so'alimizgha jawap bérishni ret qildi. 

S: "Birinchi terbiyelesh merkizi" de ölüp ketken 150 che kishining ichide dölet kadirlirining sani qanche? 

J: bundaq siyasiygha yatidighan so'allarni sorisingiz, jawap bérishke ajizliq qilimen. Chünki hazir nahiyening bu heqte bir orunlashturishi bar. Birsi, muxbirliq qiyapitige kiriwélip ehwal igilimekchi bolghanlargha, yene birsi, téléfonda qalaymiqan gep sorighanlargha hergiz jawap bermenglar dep. 

Lagérda ölgenlerning 150 che kishi ikenlikini bayan qilghan héliqi saqchi xadimi da'irilerning lagérda ölgenlerning a'ile-tawabi'atigha yaxshi qarawatqanliqini töwendikiche ilgiri sürdi. 

S: shu terbiyeleshte tügep ketken 150 che kishining a'ile tawabi'atlirigha qandaq mu'amile qiliwatisiler?

J: barawer mu'amile qiliwatimiz, kemsitish yoq 

S: balilirini qandaq orunlashturiwatisiler? 

J: baliliri oquwatidu, alahide köngül bölüniwatidu. 

S: bu 150 nechche a'ilining bankidiki qerzlirini qandaq bir terep qildinglar? 

J: ösümini bikar qiliwétip, dirini a'ilisidikilerge töletküziwatqan ehwal bar. 

S: bularning ichide tonulghan ziyalilardin, sen'etkarlardin yaki diniy zatlardin kimler bar? 

J: bek jiq gep sorap kettingiz, bularni dep bérelmeymen, bularni bashliqlirimizdin sorang. 
Hörmetlik radiyo anglighuchilar, beydu uchur ambiridiki matériyallarda körsitilishiche, kucha nahiyesining 2013‏-yilidiki omumiy nopusi 470 ming etrapididur. Ilgiriki éniqlashlirimiz dawamida kuchada az dégende 4 orunda lagér barliqi ashkarilan'ghan we bularning her biride az dégende 5 ming, köp bolghanda 10 nechche ming kishi barliqi ilgiri sürülgen idi. Yene éniqlashlirimiz dawamida bu 4 lagérdin 3 ining éniq orni ashkarilan'ghan idi. Melum bolushiche, bu üchi nahiye bazirining yéngi sheher rayoni tewelikide bolup, bulardin atalmish "Birinchi we ikkinchi terbiyilesh merkizi" ilgiriki qamaqxana we tutup turush merkizining ornigha tesis qilin'ghan we lagérning eng chongi bolghan "3-Terbiyilesh merkizi" eslidiki bir bosh orun'gha, yeni qatnash idarisi we partiye mektipi qatarliq orunlarning yénigha yéngidin sélin'ghan iken. Melum bolushiche, 150 che kishining lagérda ölgenlikini bayan qilghan mezkur saqchi xadimi yuqiriqi 3 lagérning kichikreki, yeni 1‏-terbiyelesh merkizide wezipe ötigen iken.

Toluq bet