Хитайниң инсанпәрвәрлик ярдими хәлқараниң лагерларға болған диққитини бурашни мәқсәт қилғанлиқи агаһландурулди

Мухбиримиз әркин
2020-03-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Италийәгә ярдәм бериш үчүн кәлгән хитай дохтурлири айропортта хатирә сүрәттә. 2020-Йили 13-март.
Италийәгә ярдәм бериш үчүн кәлгән хитай дохтурлири айропортта хатирә сүрәттә. 2020-Йили 13-март.
AFP

21-Март күни хитайниң йиву шәһиридин йолға чиққан бир йүк пойизи үрүмчи арқилиқ явропаға йүрүп кәткән. Бу йүк пойизиниң ахирқи бекити испанийәниң мадрид шәһири болуп, у 110 миң данә оператсийә маскиси, 766 данә қоғдиниш халити қатарлиқ корона вирусиға қарши ««инсанпәрвәрлик ярдәм» буюмлирини өз ичигә алиду.

Лекин, хитайниң корона вирусиға қарши күрәш қиливатқан дөләтләргә «инсанпәрвәрлик» намида бәргән ярдими явропадики бәзи кишилик һоқуқ тәшкилатлирини биарам қилған. Уларниң қәйт қилишичә, хитай өзиниң юмшақ күчини ислитип, дуня тәртипигә хирис қилмақта шундақла хәлқараниң лагерлар һәм уйғур мәҗбурий әмгәк мәсилисигә болған диққитини бурашқа урунмақтикән.

«Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» намлиқ германийә кишилик һоқуқ тәшкилати 23-март күни елан қилған бу һәқтики баянатида, хитайниң «инсанпәрвәрлик ярдимигә мәркәзлишип, өзини вирусқа қарши башламчи қилип көрситишкә, бу арқилиқ диққәтни бурашқа урунуватқанлиқи» ни тәкитлигән. Мәзкур тәшкилатниң билдүрүшичә, буниң тәсиридә вухәндики апәт характерлик вәзийәтни дадиллиқ билән паш қилған пуқра журналистлар вә шинҗаңдики лагерларниң корона вирусиға қарши йетәрлик қоғдалмиғанлиқи анчә тилға елинмас болған.

«Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң директори улрих делиус 24-март зияритимизни қобул қилип, хитайниң бурун мүшүк ейиқ дипломатийәси, куңзи институтлирини вә тәрәққият программилирини ишқа селип кәлгән болса, мана әмди инсанпәрвәрлик ярдәм юмшақ күчини ишқа селиватқанлиқини билдүрди. Униң тәкитлишичә, бу һәрикити мәвҗут дуня тәртипигә хирис қилмақтикән.

Улрих делиус мундақ деди: «әгәр улар хитай өзиниң бу һәрикити арқилиқ африқа дөләтлирини өзигә тарталиса, йеңи бир дуня тәртипи бәрпа қилиш имканийитигә еришиду. Мана бу бизни әндишигә салмақта. Хитай һазирқи корона вируси кризисидиму бурунқидәк пурсәттин пайдилинишқа урунуватиду. У бу кризиста дуняниң дипломатик вә сиясий қоллишини сетивелишқа тиришмақта».

Фирансийәлик атақлиқ хитайшунас марийә холзман ханимниң қәйт қилишичә, германийә кишилик һоқуқ тәшкилатиниң әндишиси пүтүнләй орунлуқ икән. У 24-март зияритимизни қобул қилғанда, буниң нурғун сәвәблириниң билдүрди.

Марийә холзман мундақ дәйду: «әлвәттә, бу интайин қанунлуқ бир әндишә. Буниң нурғун сәвәби бар. Биринчиси, хитай һөкүмити оз пуқралириниң диққитини башқа ишларға буриди. Әлвәттә мутләқ көп қисим хитай хәлқи һөкүмәтниң корона вируси тарқалғанлиқини таки 1-айниң ахирлириға қәдәр өзлиригә ейтмиғанлиқидин хәвири йоқ иди. Һалбуки, юқум өткән йили 11-12-айлардин башлап тарқилип, нурғун киши униңға гириптар болған. Шу сәвәблик юқум пүтүн дуняға тарқалди. Бу садир қилинған тунҗи хаталиқ. Шуңа, буниңдин хитай хәлқила әмәс, пүтүн дуня әпсуслиниши керәк».

Марийә холзман ханимниң тәкитлишичә, нөвәттә нурғун дөләтләр корона вируси билән алдираш болуп кетип, уйғур мәсилиси җимҗит қалғандәк қилсиму, лекин бу пәқәт вақитлиқ әһвал икән. У, лекин хитайниң уйғур районидики қилмишиниң унтулуп қалмайдиғанлиқини билдүрди.

Марийә холзман мундақ дәйду: мениңчә бу пәқәт вақитлиқ әһвал. Әлвәттә һазир бизниң һөкүмитимиз вә хәлқимизниң вирусқа қарши турушқа бәнд болуп, техиму көп өлүм-йетимниң алдини елишқа киришип кәтти. Бизгә мәлум болғандәк һазир италийә, фирансийә, испанийәдә нурғун адәм өлди. Лекин биз йәнила нурғун кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң лагердики уйғурларни қоюп беришни, чүнки вирусниң бу орунларға тарқилип кетиши бәк еғир әһвалларни кәлтүрүп чиқиридиғанлиқини агаһландуруп келиватқанлиқиға шаһит болиду. Бәлким бу мәсилә һазир баш тема болмаслиқи мумкин. Лекин бу пәқәт вақитлиқ әһвал. Бу һәргиз унтулуп қалмайду».

«Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң баянатида йәнә, хитай һөкүмитиниң уйғурларни хитай завут-карханилирида мәҗбурий әмгәккә селиши, хитай ширкәтлиригә пайдилиқ риқабәт муһити яритип, ғәрб ширкәтлириниң адил риқабәт күчигә зиян салидиғанлиқини алаһидә тәкитлигән. Баянатта тәкитлишичә, хитай һөкүмити инсанпәрвәрлик ярдими арқилиқ башқа дөләтләрни хитай һөкүмити билән хитай карханилири арисидики бу хил һәмкарлиққа рази болушқа қистиши мумкин икән.

«Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң директори улрих делиус бу тоғрисида мундақ деди: «уйғурларниң хитайдики һәр қайси карханиларда мәҗбурий әмгәккә селиниши апәт характерлик һадисә. Бизниң бу мәсилини оттуриға қоюшимиздики сәвәб ширкәтләрниң мәҗбурий әмгәк күчлирини ишлитип, мәһсулат ишләпчиқириши зор адаләтсизлик. Чүнки, бу әһвалда сизниң ишлигән мәһсулатиңиз бәк әрзан тохтайду. явропадики һечқандақ бир кархана бу баһада улар билән риқабәт қилалмайду. Буниңда хитай һөкүмити билән хитай карханилириниң һәр иккиси мәнпәәтдар болмақта. Шу сәтчиликни унтуп қалмаслиқимиз керәк, бәлки хитай инсанпәрвәрлик ярдими, дәп әвәткән буюмлар шу карханиларда ишләнгән болуши мумкин».

Йивудин йолға чиққан хитай йүк пойизи 2 һәптидә испанийәгә йетип баридикән. Бу хитайниң вухәндә партлиған корона вирусиниң хитайда контрол қилинғанлиқини җакарлап, мәзкур вирусниң еғир тәсири астидики явропа әллиригә йүк пойизида әвәткән тунҗи түркүм теббий лавазимат ярдимидур.

Хитай таратқулириниң илгири сүрүшичә, явропа қатнайдиған йүк пойизи бурун һәптидә бир қатнайдикән. Һазир һәптидә икки қатнайдиғанға өзгәртилгән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт