London kitab yermenkiside xitayning Uyghurlargha qarshi “Medeniyet qirghinchiliqi” muhakime qilindi

Washin'gtondin muxbirimiz uyghar teyyarlidi
2024.03.18
london-kitab-06-1024 2024-Yilliq london kitab yermenkiside, xelq'ara neshriyat jem'iyiti, en'gliye qelemkeshler jem'iyiti we xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti birlikte orunlashturghan “Neshriyat erkinliki: ipadilesh, neshr qilish we oqush” namidiki yighindin körünüsh. 2024-Yili mart, london
Eziz eysa elkün

2024-Yilliq london kitab yermenkisi (The London Book Fair) de Uyghurlarning pikir qilish erkinliki, neshr erkinliki we kitab oqush erkinlikige qarita künséri küchiyiwatqan xewp, jümlidin medeniyet qirghinchiliqi muhakime qilindi.

2024-Yili 3-ayning 14-küni xelq'ara neshriyat jem'iyiti, en'gliye qelemkeshler jem'iyiti we xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti qatarliq orunlar birlikte 2024-yilliq london kitab yermenkiside “Neshriyat erkinliki: ipadilesh, neshr qilish we oqush” namida alahide yighin ötküzgen bolup, Uyghurlar duch kéliwatqan mesililer mana shu yighinda otturigha qoyuldi.

Bu yighin dunyaning her qaysi jaylirida pikir erkinliki, neshr qilish erkinliki we kitab oqush erkinlikige qarita künséri küchiyiwatqan xewpini hel qilishni meqset qilghan. Bu tehditlerning kitab saheside keng tesirge ige bolup, aptorlar, neshriyatchilar, kitab satquchilar, kutupxanilar we oqurmenlerge chongqur tesir körsetkenliki bilinmekte.

London uniwérsitétining tetqiqatchisi, sha'ir eziz eysa elkün Uyghur sha'iri abduxaliq Uyghurning shé'irini tonushturuwatidu. 2024-Yili mart, london
London uniwérsitétining tetqiqatchisi, sha'ir eziz eysa elkün Uyghur sha'iri abduxaliq Uyghurning shé'irini tonushturuwatidu. 2024-Yili mart, london
Eziz eysa elkün

“Muhapizetchi géziti” (The Guardian) diki klayir armsitstéd (Claire Armitstead) riyasetchilik qilghan bu yighinida birqism mutexessisler we hörmetke sazawer shexsler nutuq sözligen. En'gliye yazghuchilar jem'iyitining ezasi, sha'ir eziz eysa elkünmu mezkur yighinda söz qilghan. U Uyghurlarning pikir erkinliki, neshr qilish erkinliki we kitab oqush erkinlikining xitay hökümiti teripidin tosqunluqqa uchrishi we künséri küchiyiwatqan xewpi heqqide tepsiliy uchur bergen.

Oxshash künde, xelq'ara qelemkeshler jem'iyitining teshkillishi bilen mezkur 2024-yilliq london kitab yermenkiside Uyghur shé'iriyiti we sha'irlar duch kelgen qismetler heqqidimu bir muhakime yighini échilghan. Buningda eysa elkünning terjime we tehrirlikide tüzülgen “Uyghur shé'irliri” namliq kitab tonushturulghan. Bu yighinda türmidiki köpligen yazghuchi we sha'irlarning ijadiyiti we béshigha kelgen éghir künler heqqide tepsiliy pikir we chüshenche bérilgen.

2024-Yilliq london kitab yermenkiside, xelq'ara neshriyat jem'iyiti, en'gliye qelemkeshler jem'iyiti we xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti birlikte orunlashturghan “Neshriyat erkinliki: ipadilesh, neshr qilish we oqush” namidiki yighindin körünüsh. 2024-Yili mart, london
2024-Yilliq london kitab yermenkiside, xelq'ara neshriyat jem'iyiti, en'gliye qelemkeshler jem'iyiti we xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti birlikte orunlashturghan “Neshriyat erkinliki: ipadilesh, neshr qilish we oqush” namidiki yighindin körünüsh. 2024-Yili mart, london
Eziz eysa elkün

Eziz eysa elkün ependi türme-lagérlargha tashlan'ghan Uyghur tarixi we medeniyiti sahesidiki töhpikar Uyghur ziyaliyliri, jümlidin yazghuchi-sha'irlar, tarixchilar, tilshunaslar, folklorshunaslarning ijadiyiti we béshigha kelgen éghir künler heqqide söz qilghan. Siyasiy pikir we ijadiyiti tüpeyli özining we a'ilisining béshigha kelgen éghir azab-oqubetlerni sözlesh arqiliq Uyghurlar uchrighan zulumni yorutup bergen.

Milletning teqdiri heqqide köpligen maqalilerni yazghan, Uyghur jem'iyitining pikir éqimigha tesir körsetken yalqun rozi, abduqadir jalalidin qatarliq ziyaliylardin bashqa yene tarixchi abliz orxun, folklorshunas rahile dawut, tarixiy romanliri bilen dang chiqarghan yasinjan sadiq choghlan, jem'iyetshunasliq doktori zulpiqar barat öz bash qatarliq köpligen tetqiqatchi we yazghuchilarning türme-lagérlargha tashlan'ghanliqi delillen'genidi. Eziz eysa ularning tetqiqati yeni pikir we chüshenchiliri sewebidin ziyankeshlikke uchrighanliqini tilgha alghan.

Bu yighinni teshkilligüchi xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti asiya tinch okyan rayonining bashliqi rus xoldér (Ross Holder) radiyomiz ziyaritini qobul qilip yighin heqqide bizge tepsiliy öchür berdi. U mundaq dédi.

“Uyghur shé'irliri” namliq kitabning muqawisi.
“Uyghur shé'irliri” namliq kitabning muqawisi.
Eziz eysa elkün

“Méningche bu pa'aliyet dunyaning diqqitini shinjangdiki yazghuchi, tetqiqatchi we sha'irlargha qaritishqa türtke bolidu. Biz türmige tashlan'ghan yazghuchi, tetqiqatchi we sha'irlargha dunyaning diqqitini jelp qilishni oylap bu pa'aliyetni orunlashturduq. Bu pa'aliyet ularning yéziqchiliqini gewdilendürüshning yaxshi usuli. Shundaqla biz pa'aliyet arqiliq edebiyatning küchini we kölemlik basturush we zulum astida yoqitiliwatqan nersilerni namayan qilmaqchi bolduq. Biz eziz eysa elkünning terjime we tehrirlikide tüzülgen ‛Uyghur shé'irliri‚ namliq kitabni tonushturduq. ‛Uyghur shé'irliri‚ namliq bu kitabning neshr qilinishi edebiyatqa Uyghurlarning qoshqan muhim töhpiliridin biri bolup hésablinidu. Bu kitabqa türmige tashlan'ghan köpligen yazghuchi we sha'irlarning shé'irliri kirgüzüldi. Bu kitab yazghuchi we sha'irlarning ijadiyiti heqqide yaxshi pikir we chüshenche béripla qalmastin, xitayning Uyghurlar üstidiki ziyankeshlikining qebih mahiyitini heqiqiy gewdilendürüp béridu.”

Eziz eysa elkün ependi bu yighinning Uyghur élide hélihem dawam qiliwatqan “Medeniyet qirghinchiliqi” ni tonutush we bildürüsh üchün nahayiti yaxshi purset bolghanliqini alahide tilghan aldi.

Bu yighin'gha qatnashqan Uyghur élide 18 yil yashighan tetqiqatchi we “Zimistan” (Bitter Winter) zhurnilining yazghuchisi rus in'gram (Ruth Ingram) radiyomiz ziyaritini qobul qildi. U Uyghurlar heqqide échilghan bu ikki yighin heqqide özining tesiratini sözlep mundaq d:

“U yighin'gha kelgen kishilerning hemmisi Uyghurlargha we xeter astidiki yazghuchilarni bilishke qiziqidighan kishilerdur. Bu pa'aliyetni xelq'ara yazghuchilar jem'iyiti teshkillidi. Bu yerge kelgen kishiler Uyghur edebiyati, yazghuchilar we Uyghurlarning ehwal toghruluq köp nerse ögendi. Andin yighin'gha qatnashqan kishiler éniqki bu yighin'gha munasiwetlik uchurlarni ijtima'iy alaqe torida hembehirleydu. Eziz eysamu ijtima'iy alaqe torida hembehirleydu. Bu heqiqeten tesirlik bir pa'aliyet boldi. Méningche nurghun kishiler hazirghiche Uyghur yazghuchilarning qanchilik derijide zulumgha uchrighanliqini téxi hés qilalmidi. Köp oqurmenler Uyghurlarning medeniyiti, tili we Uyghur yazghuchiliri heqqide köp nerse bilmeydu. Uyghurlargha séliniwatqan zulum heqiqeten köp. Gherb döletliri xitaydin mal sétiwalidu we xitay bilen dawamliq soda qiliwatidu. Bu, xitayni righbetlendüridu. Hemde oqurmenler xitaydin mal sétiwélish we xitay bilen dawamliq soda qilishning Uyghurlar bilen qandaq munasiwiti barliqini bilip ketmeydu. Buninggha Uyghurlarning qandaq qaraydighanliqni bilmeydu. Shunga bu pa'aliyet bu toghruluq angni ashurush, oqurmenlerge Uyghurlarning ehwalini bildürüshte muhim ehmiyetke ige.”

London kitab yermenkisi 1971-yilidin buyan her yili ötküzülidighan chong tiptiki kitab yermenkisi bolup, adette her yili martta en'gliyening london shehiride ötküzülidiken. Bu yermenke dunyadiki eng chong kitab yermenkiliridin biri hésablinidiken. Bu yilqi london kitab yermenkisi 2024-yili 3-ayning 12-küni bashlinip 3-ayning 14-küni axirlashqan. Bu yermenkige 160 artuq döletning neshriyat sahesidiki wekilliri qatnashqan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.