Uyghurlargha béghishlap kiyim-kéchek körgezmisi achqan luyis shin xanim bilen söhbet

Muxbirimiz nur'iman
2021-09-03
Share
Uyghurlargha béghishlap kiyim-kéchek körgezmisi achqan luyis shin xanim bilen söhbet "Luyis shin xanim 31-awghust küni torgha qoyghan Uyghurlargha béghishlan'ghan kiyim-kéchek körgezmisi.
Luyis Shin xanim teminligen

"Luyis shin kiyim-kéchek layiheliri" ning 2021-yilliq kiyim-kéchek körgezmisi 31-awghust küni torgha resmiy qoyuldi. Shiwétsiyede chong bolghan 27 yashliq xitay qiz luyis shinning bir-biridin özgiche layiheliri we bu körgezme arqiliq dunyagha bergen uchuri tor dunyasining küchlük diqqitini tartti.

Körgezmini körgenler modéllarning uchisidiki her xil medeniyetlerni eks ettürgen rengdar, özgiche moda kiyimlerdin huzurlinishtin bashqa, körgezmining axirida modéllar qolida kötürüp mangghan plakatlargha yézilghan "Birla irq bar, u bolsimu insaniyet", "Men afghanistan bilen bir septe", "Bizning küchimiz birlishishte" dégen'ge oxshash xetlerge diqqet qilghan. Bolupmu eng axirida luyis shin öz qoli bilen otturida turghan ikki modélgha bergen uzun lozunkidiki "Uyghurlargha erkinlik", "Barliq irqiy qirghinchiliq toxtitilsun" dégen sho'arlar ijtima'iy taratqularda nahayiti keng tarqitildi.

Uyghurlargha béghishlap kiyim-kéchek körgezmisi achqan luyis shin xanim.

"Luyis shin kiyim-kéchek layiheliri" ning resmiy tor bétide yézilishiche, "Luyis shin kiyim-kéchek layiheliri" 2020-yili sitokholmda layiheligüchi we sen'etkar luyis shin teripidin bazargha sélin'ghan. Bu markidiki kiyim-kéchekler peqetla ijare bérilidighan kiyim-kéchek markisi iken. Layihelerning hemmisi peqet bir tallash bolup, dunyaning her qaysi jayliridiki, herxil medeniyetni eks ettüridighan alahide rextlerdin tikilidiken.

Ular özining qimmet qarishi heqqide mundaq dep yazghan: "Biz bu dunyagha yalingach kelduq, yene oxshash shekilde yalingach kétimiz. Bu dunyadiki héchnerse bizning emes. Biz peqet érishkenlirimizge memnun bolalaymiz we uni bir-birimiz bilen ortaqlishalaymiz, bu mushu dunyani izchil saqlap qilishtiki birdinbir yol".

Biz mushu munasiwet bilen "Luyis shin kiyim-kéchek layiheliri" ning yash layiheligüchisi luyis shin xanimni ziyaret qilduq.

Muxbir: özingiz heqqide qisqiche tonushturush berginingizdin kéyin, "Luyis shin layiheliri" heqqide bir chüshenche bergen bolsingiz?

Luyis shin xanim: méning isim luyis shin. Men xitayda tughulghanmen, shiwitsyede chong boldum. Kichikimdin bashlapla ijadchan idim. Da'im resim sizidighan, bir nersilerni yasaydighan ishlarni qilattim. Ikki yil ilgiri piradadiki xizmitimdin istipa bérip, öz aldimgha kiyim layiheleshke kirishtim. Aldinqi yili korona mezgilide yaponiyede alte ay turup qaldim. Bu jeryanda kallamgha nurghun nersiler keldi, bu jeryan men üchün bir oyghinish boldi désemmu bolidu. Hayatta nurghun nersilerni israp qiliwétidikenmiz. Bu bir shekilde hayatimizgha, yashawatqan dunyamizgha tesir qilidiken. Shunglashqa men peqetla ijarige bérish üchün kiyim layiheleshni qarar qildim. Men tor bétimde yazghinimdek, bu dunyagha kelginimizde héchnémimiz yoq idi, ketkendimu oxshash quruq qol kétimiz. Shunglashqa bu dunyada érishken nersilerni hembehirlep yashash kérek, dep qaraymen.

Muxbir: Uyghur mesilisini anglitishta qandaq bolup moda kiyim-kécheklerdin paydilinishni oylap qaldingiz?


Luyis shin xanim: méningche, bu dunyada insanlar keltürüp chiqarghan barliq mesililer "Biz" we "Ular" dep ayrighanliqimizdin kélip chiqqan, yeni biz afriqaliq, biz xitay, biz xristiyan, biz musulman, biz oxshimaymiz, dégendek. Kélip chiqiwatqan mesililer bizning insanlardiki peqet perqlerni körüp, oxshashliqlarni we bir gewde ikenlikimizni körmesliktin kélip chiqqan. Her birimiz özimiz yashawatqan mushu dunyaning téximu yaxshi bolushi üchün özimizning bir kishilik hessimizni qoshushimiz kérek dep qaraymen. Men tunji moda kiyim körgezmisini Uyghurlargha béghishlidim, chünki men özüm xitay. Shinjangda néme ish bolghanliqini bilginimde heqiqeten yürikim ézildi. Méning kichik waqtimdin bashlap bilgenlirimge zadila oxshimaydighan yat bir ishlar yüz bériwatqan bolghachqa, deslepte buninggha ishinelmidim. 2021-Yilda yashawatqan bizler qandaq qilip mushundaq qorqunchluq ishlarning yüz bérishige qarap turuwatqanliqimizni, uni toxtitish üchün téxiche küchimeywatqanliqimizni chüshinelmidim. Men siyasiy partiyeler, hökümet organliri we yardem teshkilatliri bilen alaqilashtim, emma köpinche "Yaq" dégen jawabqa érishtim. Men ömrümde ezeldin bundaq ümidsizlinip baqmighan we özümni bundaq ajiz hés qilip baqmighan. Men jiq oylandim, we axiri özümning usuli boyiche yéngiche uslubtiki layihelirim we kiyim-kécheklirim arqiliq yardem qilalaydighanliqimni hés qildim. Bu körgezme mana mushundaq meydan'gha keldi.

Muxbir: siz layiheligen kiyimler we modéllarning qolida kötürüwalghan pilakatliri ijtima'iy taratqularda küchlük tesir qozghidi, körgezmini bu xil shekilde orunlashturushta sizge ilham bolghan nerse néme?

Luyis shin xanim: men eslide shexsi hayatimda nahayiti qiyin künlerni bashtin kechüriwatattim. Andin men yardem qilishni oylawatqan kishilerning béshidin kechüriwatqini méning pütkül hayatimda bashtin kechürgen ishlardin nechche ming hesse éghirliqini oylidim. Ularning hetta özliri béshidin ötküzüwatqan zulumlarni anglitishqimu imkani yoq idi. Dunyada shunche éghir zulumni körüwatqanlar bar yerde méning bu derdim némiti, dep oylidim. Bu oy manga bu moda körgezmisini ötküzüshke bir heriketlendürgüch küch boldi. "Moda" men yillardin béri yaxshi körüp qiliwatqan ish idi, emma bu qétimqisi peqetla "Moda" emes, belki terbiyewi qimmiti bolghan bir éqim. Men bir dostumdin, "Uyghurlarning béshigha kéliwatqan bu irqiy qirghinchiliq 'yehudiy chong qirghinchiliqi' din kéyin yüz bergen eng chong tragédiye. Kishiler néme ishlarning boluwatqanliqini bilip turup némishqa anche köngül bölmeydu?" dep sorighinimda, u: "Hemme adem peqet özige munasiwetlik ishlarghila köngül bölidu," dédi. Uyghur mesilisi manga munasiwetlik, chünki men xitaydin kelgen. Shuning bilen men körgezmige kishilik hoquq mesilisige diqqet qiliwatqan oxshimighan arqa körünüshi bolghan modéllarni teklip qildim. Ular kötürüwalghan pilakattiki xetlerni asasen özliri yazghan. Men bu körgezmini Uyghurlarning awazini anglitish üchün ishlettim we körgezmige qatnashqan modéllarningmu özliri köngül bölidighan mesilide awazini anglitishini ümid qilghan idim.

Muxbir: gerche bir qisim kiyim-kéchek shirketliri kiyim-kéchek ishlepchiqirishta Uyghur mejburiy emgikige chétishliq ikenlikini bilsimu, xitay bilen soda qilishni dawamlashturushni tallidi. Siz bu mesilige qandaq qaraysiz?

Luyis shin xanim: men ularni chüshinimen. Hemmimiz tirikchilik qiliwatqan insan bolush süpitimiz bilen ularning nurghun nersilerni yoqitishni xalimighanliqni chüshinishke bolidu. Ghayet zor shirket, ghayet zor markaning arqisida qelbi we héssiyati bolghan janliq adem bar. U del men alaqilishiwatqan kishiler. Men özimizning yekke insan bolush süpitimiz bilen qanchilik küchlük ikenlikimizni we qorqushning hajiti yoqluqini chüshinishimizni ümid qilimen. Chünki kishiler ittipaqlashsa, dunyani özgertish üchün heqiqeten nurghun ishlarni qilalaydu. Shexslerning küchi herqandaq shirket yaki dölet we yaki bizge qarshi turidighan her qandaq nersidin küchlük. Ishinimenki, kishilerning qelbini ilitsingiz, bashqa hemme ishlar ongushluq bolidu. Eng chataq yéri shuki, eger siz ularni siz terepte turushqa maqul qilsingiz, ular ziyan tartishi mumkin. Shunga nurghun markilar sizni qollashtin qorqidu. Emma adimiylikingizni yoqitishtinmu qorqunchluq nerse barmu? méningche, biz qorqushning ornigha jasaretke kélip qorqunchimiz bilen yüzleshkinimiz yaxshi. Shundaq bolghanda, bizning kespimiz we jem'iyitimiz pütünley oxshimaydighan bashqiche kesip we jem'iyet bolidu, dep qaraymen.

Muxbir: Uyghur mesilisini anglitish üchün bashqa pilanliringiz barmu?

Luyis shin xanim: men téxi yéqinda muhajirettiki Uyghur baliliri üchün "I'ane toplash muraji'iti" chiqardim. Ularning köpinchisi hazir türkiyede. Méningche, eger siz bir ademge béliq bersingiz, ularning bir künlük yémekliki bolidu, emma ulargha béliq tutushni ögetsingiz, ular bir ömürlük yémeklikini tépip yéyeleydu. U yerde Uyghur balilirini terbiyeleydighan we ulargha a'ilige oxshash bixeter qoghdaydighan mektep bar iken, ulargha yardem qilishni pilanlawatimen. U balilarningmu bizge oxshash arzusi we ümidi bar. Men bu muraji'etname we bu kiyim-kéchek körgezmisi arqiliq ularning arzusini emelge ashurushini ümid qilimen.

Uningdin bashqa yene jewher ilham (ilham toxtining qizi) bilen Uyghur mejburiy emgek mesilisi, bu mesilining qanchilik muhimliqi we qandaq qilghanda shirketlerning küchidin paydilinip uni axirlashturghili bolidighanliqi heqqide söhbet uyushturmaqchi. Imkanqeder köprek kishining bu söhbetning mezmunidin xewerdar bolushini ümid qilimen.

Luyis shin xanim we jewher ilham 2-séntebir küni Uyghur mejburiy emgek mesilisi heqqide instégramda söhbet ötküzdi. Söhbetke neq meydandin nurghun kishiler qatnashti we Uyghur mesilisi heqqide nurghun muhim su'allarni sorashti. Jewher ilham su'allargha nahayiti etrapliq jawablarni berdi. Söhbette déyilgen mezmunlar heqqide kéyinki pirogrammimizda tepsiliy toxtilimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet