Ма шиңрүй мақалә елан қилип, уйғур районидики милләтләрни хитайлаштуруш сияситини тәрғиб қилған

Мухбиримиз җәвлан
2022.05.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ma-xingrui-islam-diniy-jemiyiti-instituti-1.jpg Уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари ма шиңруй ислам институтини зиярәт зиярәт қилди. 2022-Йили 25-март, үрүмчи.
wlmq.gov.cn

Уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари ма шиңрүй б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелетниң хитай зиярити һарписида хитайниң “дөләт органлири вә партийә қурулуши тәтқиқати” намлиқ айлиқ сиясий нәзәрийә журнилида мақалә елан қилип, уйғур районидики милләтләрни хитайдин ибарәт бир дөләт, бир милләт вә бир мәдәнийәткә қошуветишниң йеңи дәврини ечишни тәшәббус қилған.

Ма шиңрүй бу мақалисидә, ши җинпиңниң үч қетимлиқ “шинҗаң хизмити йиғини” да тәкитләнгән “муқимлиқ вә әбәдий әминликни қоғдаш” үчүн тәшвиқат вә идийә қурулушини күчәйтиш керәкликини, алди билән “хитай компартийәсиниң идеологийә саһәсидики йетәкчилик орнини күчәйтиш, һәр милләт кадирлири вә хәлқ аммисиниң хитайни сөйүш, партийәни сөйүш, сотсиялизмни һимайә қилиш қизғинлиқини ашуруш, җуңхуа милләтлири ортақ гәвдиси еңини давамлиқ мустәһкәмләш” керәкликини оттуриға қойған.

Ма шиңрүй мундақ дегән: “җуңхуа милләтлири ортақ гәвдиси еңини мустәһкәмләшни партийәниң йеңи дәврдики милләтләр хизмитиниң асасий йөнилиши қилип, һәр милләт кадирлири вә аммида тоғра болған дөләт қариши, тарих қариши, милләт қариши, мәдәнийәт қариши вә диний қараш тикләш һәм уни мустәһкәмләш керәк; шундақла уларниң улуғ вәтәнгә, җуңхуа милләтлиригә, җуңхуа мәдәнийитигә, хитай компартийәсигә, хитайчә алаһидиликкә игә сотсиялизмға тәвә болуш еңини давамлиқ күчәйтиш керәк”.

Җорҗ вашингтон университетиниң профессори, “уйғурларға қарши қилинған уруш” намлиқ китабниң аптори шан робертс зияритимизни қобул қилип, ма шиңрүйниң бу мақалиси һәққидә тохтилип мундақ деди: “омумән ейтқанда, у бу мақалисидә бихәтәрлик мәсилисини тилға алмиған. Хитай компартийәси һазир пүтүн күчини ишқа селип, уйғур аптоном районидики мәдәнийәтни өзгәртип, уни аҗизлаштурушқа урунмақта. Уларниң һазир әң көңүл бөлүватқини уйғур аптоном районидики милләтләрни хитай мәдәнийити билән чәмбәрчас бағлаш. Чүнки хитай компартийәсиниң һазирқи милләтләр сиясити барлиқ милләтләрниң пәрқини йоқитип, бирла хитай миллитигә айландуруш”.

Униң қаришичә, ма шиңрүй бу йәрдә хитай рәиси ши җинпиңниң “бүйүк хитай дөлити, бүйүк җуңхуа мәдәнийити” сәпсәтисини тәрғиб қилип, уйғур қатарлиқ милләтләрни “җуңхуа милләтлири ортақ гәвдиси” гә қошуветиш, йәни уларни хитайдин ибарәт бир дөләт, бир милләт, бир мәдәнийәткә сиңдүрүветиш, андин тамамән ассимилятсийә қилип йоқ қилиш сияситини җакарлиған.

Америкадики кор аналитик тәтқиқат мәркизиниң тәтқиқатчиси андерс кор әпәнди бу һәқтә радийомизға йоллиған инкасида мундақ дегән: “ма шиңрүйниң мақалисидә униң ши җинпиңға болған садақити, уйғур вә башқа мусулман түркий хәлқләргә елип бериватқан ирқий қирғинчилиққа рәһбәрлик қиливатқанлиқи көрүнүп туриду. Ши җинпиң өзиниң мустәбит һакимийитини мушундақ давам қилса, гәрчә уйғур районидики әмәлдарлирини алмаштурған тәқдирдиму, ирқий қирғинчилиқ җинайитини давамлаштуриду”.

Истратегийә мутәхәссиси, доктор әркин әкрәм әпәнди ма шиңрүйниң бу мақалисидә тәкитләнгән бир дөләт, бир милләт, бир мәдәнийәт идийәсиниң әмәлийәттә хитай җәмийәтшунаслири тәшәббус қиливатқан “түрдаш милләтләр җәмийити” (Homogenous society), йәни миллий пәрқләр асасән йоқалған бир пүтүн хитай җәмийити пәйда қилиш икәнликини оттуриға қойди.

Ма шиңрүй бу мақалисидә ши җинпиңниң “мәдәнийәт бир дөләт, бир милләтниң роһидур; мәдәнийәт гүлләнсә дөләт гүллиниду, мәдәнийәт күчләнсә милләт күчлиниду” дегән сөзини нәқил кәлтүрүп, уйғур районини “мәдәнийәт билән озуқландуруш” ниң наһайити муһим вә тәхирсиз вәзипә икәнликини, уйғур қатарлиқ милләтләрни “илғар җуңхуа мәдәнийити вә сотсиялизмлиқ қиммәт қараш бойичә тәрбийәләш, йетәкләш” керәкликини, буниң үчүн мәдәнийәт кәсиплирини тәрәққий қилдуруп, әдәбият-сәнәт, кино-телевизийә ишлирини раваҗландуруш, “муз тағқа кәлгән меһман”, “қуяш нуриға чөмгән мәкит” дегәндәк надир әсәрләрни яритиш лазимлиқини оттуриға қойған.

Шан робертс әпәндиниң билдүрүшичә, “мәдәнийәт қирғинчилиқи” дегән ибарә әслидинла ирқий қирғинчилиқни көрситиду. Ма шиңрүйниң бу йәрдә қандақтур “илғар җуңхуа мәдәнийити” ни башқа милләтләрниң мәдәнийити орниға дәссәтмәкчи болуши ирқий қирғинчилиқниң нәқ өзидур. Тарихтин бери мустәмликичи милләтләр өз мәдәнийитини йәрлик мәдәнийәттин үстүн көргән вә уни юқитишқа урунуп кәлгән. Хитайниң бүгүн қиливатқанлири натсистларниң йәһудийларни қирғинидәк ирқий қирғинчилиқ болупла қалмай, бәлки идеологийә саһәсидики һакиммутләқлиқ вә мәдәнийәт җәһәттики бузғунчилиқтур. У мундақ деди: “шу нәрсә ениқки, хитай һөкүмити хели бурунла уйғур, қазақ, қирғиз, өзбек қатарлиқ милләтләрни хитай мәдәнийити арқилиқ өзгәртип, уларни һәқиқий хитай пуқрасиға айландурушқа урунуп кәлди; 2014-йилдин башлап бу пилан қаттиқ васитиләр иҗра қилинди, кәң көләмлик лагерлар, қамақханилар, аталмиш қайта тәрбийәләш орунлири қурулди, булар уйғур райониниң мәдәнийәт қурулмисини пүтүнләй вәйран қилди. Хитай һөкүмитиниң бу қилмишлири башқа мустәмликичи һакимийәтләрниң мустәмликә районларни контрол қилиш үчүн елип барған һәрикәтлиригә тамамән охшайду”.

Әркин әкрәм әпәнди хитайниң башқа милләтләрни мәдәнийәт җәһәттин ассимилятсийә қилиш тарихиниң узун икәнликини, урушта бесивелинған милләтләр тарихта аман қалсиму, мәдәнийәттә бесивелинған милләтләрниң һалак болидиғанлиқини билдүрди.

Андерс кор әпәнди хитайниң ирқий қирғинчилиқ җинайитидә баш рол ойнаватқан шәхсниң йәнила ши җинпиң икәнликини тәкитләп мундақ дегән: “ши җинпиң һакимийәт йүргүзгән муддәткичә униң сияситидә чоң өзгириш болмайду, йәни хитай компартийәси уйғур вә башқа мусулман түркий милләтләрни мәҗбурий ассимилятсийә қилиш сиясити йүргүзиду, һәр қайси дин мәнсуплирини йоқ қилишқа уруниду. Шундақ болғанда, биз униң һакимийитини ирқий қирғинчилиқни давамлаштуриду дәп қарисақ болиду”.

Әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, ма шиңрүй бу мақалисидә хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқни бар күчи билән йошуруп, бу җинайәтниң ис-бусини чиқармаслиққа урунуватқан, бәлки көз боямчилиқ қилип, дуняға уни башқа шәкилдә көрситишкә күчәватқан болуп, сабиқ секретар чен чүәнгониң зулум сияситини нәзәрийә вә әмәлийәт җәһәттин техиму юқири сәвийәгә көтүрүшкә тиришмақта. Шундақ болғачқа, униң аталмиш “шинҗаң сиясити” ни яхши тәһлил қилип, униң сиясий ғәризиниң маһийәттә йәнила ирқий қирғинчилиқ икәнликини хәлқараға билдүрүш вә уни җазаға тартиш керәк икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт