Ma shingrüy maqale élan qilip, Uyghur rayonidiki milletlerni xitaylashturush siyasitini terghib qilghan

Muxbirimiz jewlan
2022.05.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ma-xingrui-islam-diniy-jemiyiti-instituti-1.jpg Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari ma shingruy islam institutini ziyaret ziyaret qildi. 2022-Yili 25-mart, ürümchi.
wlmq.gov.cn

Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari ma shingrüy b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachélétning xitay ziyariti harpisida xitayning “Dölet organliri we partiye qurulushi tetqiqati” namliq ayliq siyasiy nezeriye zhurnilida maqale élan qilip, Uyghur rayonidiki milletlerni xitaydin ibaret bir dölet, bir millet we bir medeniyetke qoshuwétishning yéngi dewrini échishni teshebbus qilghan.

Ma shingrüy bu maqaliside, shi jinpingning üch qétimliq “Shinjang xizmiti yighini” da tekitlen'gen “Muqimliq we ebediy eminlikni qoghdash” üchün teshwiqat we idiye qurulushini kücheytish kéreklikini, aldi bilen “Xitay kompartiyesining idé'ologiye sahesidiki yétekchilik ornini kücheytish, her millet kadirliri we xelq ammisining xitayni söyüsh, partiyeni söyüsh, sotsiyalizmni himaye qilish qizghinliqini ashurush, jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini dawamliq mustehkemlesh” kéreklikini otturigha qoyghan.

Ma shingrüy mundaq dégen: “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini mustehkemleshni partiyening yéngi dewrdiki milletler xizmitining asasiy yönilishi qilip, her millet kadirliri we ammida toghra bolghan dölet qarishi, tarix qarishi, millet qarishi, medeniyet qarishi we diniy qarash tiklesh hem uni mustehkemlesh kérek؛ shundaqla ularning ulugh weten'ge, jungxu'a milletlirige, jungxu'a medeniyitige, xitay kompartiyesige, xitayche alahidilikke ige sotsiyalizmgha tewe bolush éngini dawamliq kücheytish kérek”.

Jorj washin'gton uniwérsitétining proféssori, “Uyghurlargha qarshi qilin'ghan urush” namliq kitabning aptori shan robérts ziyaritimizni qobul qilip, ma shingrüyning bu maqalisi heqqide toxtilip mundaq dédi: “Omumen éytqanda, u bu maqaliside bixeterlik mesilisini tilgha almighan. Xitay kompartiyesi hazir pütün küchini ishqa sélip, Uyghur aptonom rayonidiki medeniyetni özgertip, uni ajizlashturushqa urunmaqta. Ularning hazir eng köngül bölüwatqini Uyghur aptonom rayonidiki milletlerni xitay medeniyiti bilen chemberchas baghlash. Chünki xitay kompartiyesining hazirqi milletler siyasiti barliq milletlerning perqini yoqitip, birla xitay millitige aylandurush”.

Uning qarishiche, ma shingrüy bu yerde xitay re'isi shi jinpingning “Büyük xitay döliti, büyük jungxu'a medeniyiti” sepsetisini terghib qilip, Uyghur qatarliq milletlerni “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi” ge qoshuwétish, yeni ularni xitaydin ibaret bir dölet, bir millet, bir medeniyetke singdürüwétish, andin tamamen assimilyatsiye qilip yoq qilish siyasitini jakarlighan.

Amérikadiki kor analitik tetqiqat merkizining tetqiqatchisi andérs kor ependi bu heqte radiyomizgha yollighan inkasida mundaq dégen: “Ma shingrüyning maqaliside uning shi jinpinggha bolghan sadaqiti, Uyghur we bashqa musulman türkiy xelqlerge élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqqa rehberlik qiliwatqanliqi körünüp turidu. Shi jinping özining mustebit hakimiyitini mushundaq dawam qilsa, gerche Uyghur rayonidiki emeldarlirini almashturghan teqdirdimu, irqiy qirghinchiliq jinayitini dawamlashturidu”.

Istratégiye mutexessisi, doktor erkin ekrem ependi ma shingrüyning bu maqaliside tekitlen'gen bir dölet, bir millet, bir medeniyet idiyesining emeliyette xitay jem'iyetshunasliri teshebbus qiliwatqan “Türdash milletler jem'iyiti” (Homogenous society), yeni milliy perqler asasen yoqalghan bir pütün xitay jem'iyiti peyda qilish ikenlikini otturigha qoydi.

Ma shingrüy bu maqaliside shi jinpingning “Medeniyet bir dölet, bir milletning rohidur؛ medeniyet güllense dölet güllinidu, medeniyet küchlense millet küchlinidu” dégen sözini neqil keltürüp, Uyghur rayonini “Medeniyet bilen ozuqlandurush” ning nahayiti muhim we texirsiz wezipe ikenlikini, Uyghur qatarliq milletlerni “Ilghar jungxu'a medeniyiti we sotsiyalizmliq qimmet qarash boyiche terbiyelesh, yéteklesh” kéreklikini, buning üchün medeniyet kesiplirini tereqqiy qildurup, edebiyat-sen'et, kino-téléwiziye ishlirini rawajlandurush, “Muz taghqa kelgen méhman”, “Quyash nurigha chömgen mekit” dégendek nadir eserlerni yaritish lazimliqini otturigha qoyghan.

Shan robérts ependining bildürüshiche, “Medeniyet qirghinchiliqi” dégen ibare eslidinla irqiy qirghinchiliqni körsitidu. Ma shingrüyning bu yerde qandaqtur “Ilghar jungxu'a medeniyiti” ni bashqa milletlerning medeniyiti ornigha dessetmekchi bolushi irqiy qirghinchiliqning neq özidur. Tarixtin béri mustemlikichi milletler öz medeniyitini yerlik medeniyettin üstün körgen we uni yuqitishqa urunup kelgen. Xitayning bügün qiliwatqanliri natsistlarning yehudiylarni qirghinidek irqiy qirghinchiliq bolupla qalmay, belki idé'ologiye sahesidiki hakimmutleqliq we medeniyet jehettiki buzghunchiliqtur. U mundaq dédi: “Shu nerse éniqki, xitay hökümiti xéli burunla Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék qatarliq milletlerni xitay medeniyiti arqiliq özgertip, ularni heqiqiy xitay puqrasigha aylandurushqa urunup keldi؛ 2014-yildin bashlap bu pilan qattiq wasitiler ijra qilindi, keng kölemlik lagérlar, qamaqxanilar, atalmish qayta terbiyelesh orunliri quruldi, bular Uyghur rayonining medeniyet qurulmisini pütünley weyran qildi. Xitay hökümitining bu qilmishliri bashqa mustemlikichi hakimiyetlerning mustemlike rayonlarni kontrol qilish üchün élip barghan heriketlirige tamamen oxshaydu”.

Erkin ekrem ependi xitayning bashqa milletlerni medeniyet jehettin assimilyatsiye qilish tarixining uzun ikenlikini, urushta bésiwélin'ghan milletler tarixta aman qalsimu, medeniyette bésiwélin'ghan milletlerning halak bolidighanliqini bildürdi.

Andérs kor ependi xitayning irqiy qirghinchiliq jinayitide bash rol oynawatqan shexsning yenila shi jinping ikenlikini tekitlep mundaq dégen: “Shi jinping hakimiyet yürgüzgen muddetkiche uning siyasitide chong özgirish bolmaydu, yeni xitay kompartiyesi Uyghur we bashqa musulman türkiy milletlerni mejburiy assimilyatsiye qilish siyasiti yürgüzidu, her qaysi din mensuplirini yoq qilishqa urunidu. Shundaq bolghanda, biz uning hakimiyitini irqiy qirghinchiliqni dawamlashturidu dep qarisaq bolidu”.

Erkin ekrem ependining qarishiche, ma shingrüy bu maqaliside xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqni bar küchi bilen yoshurup, bu jinayetning is-busini chiqarmasliqqa urunuwatqan, belki köz boyamchiliq qilip, dunyagha uni bashqa shekilde körsitishke küchewatqan bolup, sabiq sékrétar chén chüen'goning zulum siyasitini nezeriye we emeliyet jehettin téximu yuqiri sewiyege kötürüshke tirishmaqta. Shundaq bolghachqa, uning atalmish “Shinjang siyasiti” ni yaxshi tehlil qilip, uning siyasiy gherizining mahiyette yenila irqiy qirghinchiliq ikenlikini xelq'aragha bildürüsh we uni jazagha tartish kérek iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet