Уйғур маарипи мәсилиси америкидики дрексел университетида муһакимә қилиниду

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-09-27
Share
uyghur-akadimi-yighini.jpg 4-Нөвәтлик уйғур магистир вә доктор оқуғучилар илмий муһакимә йиғинидин көрүнүш. 2013-Йили 29-декабир, истанбул.
RFA/Arslan

Мәркизи түркийәниң истанбул шәһиригә җайлашқан уйғур академийәси чәтәлдә, йәни америкида тунҗи қетим илмий паалийәт өткүзмәкчи. Мәзкур академийә 8-өктәбир күни америка қошма штатлириниң пенсилванийә штатидики дрексел университети билән ортақ "муһаҗирәттики уйғурлар вә уларниң маарипи" мавзулуқ илмий муһакимә йиғини чақирмақчи.

Мәзкур йиғинни уюштурған уйғур академийәси рәиси аблимит қарахан әпәнди америкада чақирилмақчи болған илмий муһакимә йиғининиң түркийә сиртида өткүзүлгән тунҗи йиғин икәнликини, мәзкур йиғинни чақириштики мәқсәтниң муһаҗирәттики уйғурлар нөвәттә маарипта дучар болуватқан мәсилиләрни күн тәртипкә елип келиш икәнликини баян қилип мундақ деди: "бу йиғин уйғур академийисиниң чәтәлдә елип барған тунҗи илмий паалийити һесаблиниду. Бу йиғинни америкада уюштуруштики асасий мәқсәт болса, муһаҗирәттики уйғурлар чәтәлләрдә хели көпәйди. Уларниң мәсилилириму буниңға қарап көпийиватиду. Муһаҗирәттики уйғурларниң маарипиму җиддий бир мәсилигә айланди. Шу мунасивәт билән муһаҗирәттики уйғурларниң мәсилилирини америкида муһаҗирәттики уйғурлар арисида күн тәртипкә елип келиш үчүн бу йиғинни уюштурдуқ. Мәзкур йиғин бу йил 8-өктәбир күни, америкадики дрексел университетида өткүзүлмәкчи."

Аблимит қарахан әпәнди мәзкур илмий муһакимә йиғинида уйғур дияридин йеңи чиққан уйғур доппа байриминиң тәшәббусчилиридин таһир имин қатарлиқ он нәччә уйғур зиялийсиниң илмий доклат беридиғанлиқини баян қилип мундақ деди: "бу йиғинға иштирак қилидиған зиялийларниң көпи асаслиқи америкадин болуп, тонулған уйғур тәтқиқатчилиримиз бу йиғинға қатнишиду вә улар уйғур маарипи вә ана тили тоғрисида илмий доклат бәрмәкчи."

Мәзкур илмий муһакимә йиғиниға саһибханилиқ қилидиған дрексел университети оқутқучиси профессор ребәкка клотй ханим хитай тилиниму яхши билидиған мутәхәссис болуп, у бизниң йиғин һәққидики соаллиримизға хитай тилида җаваб бәрди. У бу йиғинда һәрқайси дөләтләрдин кәлгән мутәхәссисләрниң өзара тонушуш пурситигә игә болидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: "университетимизда бундақ бир илмий муһакимә йиғини ечиш пурситигә игә болғанлиқимиз үчүн биз интайин хурсән. Бу йиғинға америка, түркийә австралийә қатарлиқ дөләтләрдин кәлгән мутәхәссисләр қатнишиду, бу йиғин җәрянида өзара тонушуш, өзара пикир алмаштуруш пурситигә игә болиду." 

Уйғур академийисиниң америкадики вәкили теббий пәнләр тәтқиқатчиси мәмәт имин әпәнди тәйярлиқ хизмәтлириниң пүтүп қалғанлиқини, мәзкур илмий муһакимә йиғининиң уйғур академийәси билән америкадики университетлар вә тәтқиқат орунлири оттурисида алақә орнитиш мәқсити билән уюштурулғанлиқини баян қилип мундақ деди: "уйғур академийисиниң бу қетимқи йиғини, түркийә сиртида тунҗи қетим өткүзүлгән хәлқаралиқ илмий йиғин болуп, буниң америкада өткүзүлүшиниң асаси мәқсити уйғур академийәси билән америкидики илмий тәтқиқат орунлири вә университетлар оттурисида мунасивәт орнитиш үчүн пурсәт яритиш. Йиғинға иштирак қилғучиларға нөвәттә уйғурлар дучар болуватқан тил вә мәдәнийәт җәһәттики чәкләшләр тоғрисида илмий доклат бериш һәм чәтәлдики уйғурлар дучар болуватқан тил-мәдәнийәт җәһәттики мәсилиләр тоғрисида, тил вә мәдәнийитимизгә көңүл бөлгүчи вә қизиққучилар билән ортақ издиниш елип бериштин ибарәт." 

Мәмәт имин әпәнди, 8-өктәбир күни америка қошма штатлириниң пенсилванийә штатиға җайлашқан дрексел университети билән уйғур академийәси ортақ өткүзидиған "муһаҗирәттики уйғурлар вә уларниң маарипи" мавзулуқ илмий муһакимә йиғиниға америкадики уйғурларни, болупму американиң шәрқидики уйғурларни қатнишишқа чақирип мундақ деди: "бу қетимқи йиғин кишиләргә очуқ бир йиғин болуп, асасән американиң шәрқи қисмидики бәзи уйғур зиялийлириниң маддий вә мәниви җәһәттин қоллиши билән ечилмақчи. Йиғинда сөз қилғучилар алаһидә тәклип қилинғанлардин башқа һечқандақ алаһидә тәләп вә шәрт йоқ. Шуңа бу йиғинға уйғурларниң тили, маарипи вә мәдәнийитигә қизиқидиған һәр қандақ киши қатнишалайду. Шуңа имкани яр бәргән пүтүн уйғурларниң қатнишип беришини тәләп қилимән."

Мәркизи түркийәниң истанбул шәһиридики уйғур академийәси 2009-йили 9-айниң 9-күни қурулған. Бу академийә өткән 8 йил ичидә түркийәдә 24 қетим илмий муһакимә йиғини, 13 қетим доклат бериш йиғини чақирған болуп, 8-өктәбир күни америкада чақирилидиған "муһаҗирәттики уйғурлар вә уларниң маарипи" намлиқ илмий муһакимә йиғини униң чәтәлдә чақиридиған тунҗи йиғини икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт