Абдувәли муәллим: ана тил шу ана вәтәнниң бир қисми икән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015.02.24
abduweli-tursun-305.jpg Узун йиллиқ әдәбият оқутқучиси абдувәли турсун әпәнди “уйғур миллий маарипи вә уйғурларниң кәлгүси” темисида доклат бәрди. 2011-Йили 18-июн.
RFA/Erkin Tarim


Муһаҗирәттики уйғурлар пәрзәнтлириниң яд әлләрдики башқа милләтләргә сиңип кетишиниң алдини елишта, уларниң өз тили вә милли кимликни сақлашта алди билән пәрзәнтлиригә уйғур ана тил тәрбийисини күчәйтишниң һәммидин зөрүрлүкини тонуп йетип, түрлүк шәкилләрдә ана тил тәрбийиси елип беришқа тиришмақта.

Әмма һазирғичә ечилған мәйли аилә ана тил мәктәплири вә яки ана тил курслири болсун түрлүк қийинчилиқлар сәвәблик оқутуш ишлирида асасән балиларниң саватини чиқириш биләнла чәклинип қалмақта. Муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң пәрзәнтлиригә елип бериватқан ана тил тәрбийисиниң үнүмини қандақ қилип юқири көтүрүш һәққидә, тәҗрибилик тил - әдәбият оқутқучиси, һазир германийидә яшаватқан абдувәли турсун әпәндиниң тәклип вә пикирлиригә қиззиқсиңиз, мухбиримиз гүлчеһрә билән ана тил сөһбитимизниң давамиға иштирак қилиң.

Абдувәли турсун әпәнди ана тил сөһбитимиз давамида, өзиниң чәтәлгә чиққандин кейин өз тилида сөзләштинму артуқ бәхт болмайдиғанлиқини һәқиқий һес қилғанлиқини “вәтәндин айрилип, ана тил муһитидин айрилип чәтәлгә чиққандин кейин билдуқки ана тил, ана вәтән билән юғурулуп кәткән икән. Ана тил шу вәтәнниң бир қисми икән” дегән сөзләр билән ипадилиди.

Абдувәли әпәнди һәр қайси әлләрдә яшаватқан уйғурлар өз тиришчанлиқи билән ечиватқан ана тил мәктәплириниң, шараит чәклимилири сәвәблик балиларниң ана тилдин елипбә саватини чиқириш биләнла чәклинип қелиштәк әһвалиға хатимә бериш үчүн, уйғур зиялийлириниң күчни бир йәргә топлап тор мәктипи қуруш тәк бир тәклипни көрсәтти. У йәнә, “бу арқилиқ уйғурлар мәйли қайси әлдә қайси хил тил муһитида яшимисун, макан заман чәклимилирини йеңип пәрзәнтләрни техиму кәң даиридә өз ана тили билән учришиш пурсәтлиригә игә қилалайду, оқуғучиларға тил қоралидин үнүмлүк, илмий пайдилинишниң қаидә - қанунийәтлирини вә принсиплирини өгитип, уларниң аңлаш, сөзләш, оқуш, йезиқчилиқ вә тәпәккур қилиштәк омумйүзлүк қабилийитини өстүрүштәк көп хил унум һасил қилғили болиду” дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қойди.

Уйғур зиялийлири бирдәк “башқа тилларға һәрқанчә пишшиқ болуп кәткән тәқдирдиму, йәнила өз тилимизни унтумаслиқимиз, уни һәрқандақ саһәдә омумлаштуруп күчимизниң йетишичә қоғдап қелишимиз керәк” дегән қарашта. Уйғур тилиниң тәрәққияти вә мәвҗудлуқиға көңүл болуш вә униңға саһиб чиқиш, һәр бир өзини мән уйғур дәп һесаблайдиған кишиниң бурчи вә шәрипи. Нөвәттә уйғурларда, болупму уйғур тор дунясида уйғур тилиниң ролиға болған тонуш, көңүл болуш йеңи бир басқучқа қарап қәдәм қойди бу уйғурларниң бу саһәдики тиришчанлиқлири давамлашмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.