Abduweli mu'ellim: ana til shu ana wetenning bir qismi iken

Muxbirimiz gülchéhre
2015-02-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Uzun yilliq edebiyat oqutquchisi abduweli tursun ependi "Uyghur milliy ma'aripi we Uyghurlarning kelgüsi" témisida doklat berdi. 2011-Yili 18-iyun.
Uzun yilliq edebiyat oqutquchisi abduweli tursun ependi "Uyghur milliy ma'aripi we Uyghurlarning kelgüsi" témisida doklat berdi. 2011-Yili 18-iyun.
RFA/Erkin Tarim


Muhajirettiki Uyghurlar perzentlirining yad ellerdiki bashqa milletlerge singip kétishining aldini élishta, ularning öz tili we milli kimlikni saqlashta aldi bilen perzentlirige Uyghur ana til terbiyisini kücheytishning hemmidin zörürlükini tonup yétip, türlük shekillerde ana til terbiyisi élip bérishqa tirishmaqta.

Emma hazirghiche échilghan meyli a'ile ana til mektepliri we yaki ana til kursliri bolsun türlük qiyinchiliqlar seweblik oqutush ishlirida asasen balilarning sawatini chiqirish bilenla cheklinip qalmaqta. Muhajirette yashawatqan Uyghurlarning perzentlirige élip bériwatqan ana til terbiyisining ünümini qandaq qilip yuqiri kötürüsh heqqide, tejribilik til - edebiyat oqutquchisi, hazir gérmaniyide yashawatqan abduweli tursun ependining teklip we pikirlirige qizziqsingiz, muxbirimiz gülchéhre bilen ana til söhbitimizning dawamigha ishtirak qiling.

Abduweli tursun ependi ana til söhbitimiz dawamida, özining chet'elge chiqqandin kéyin öz tilida sözleshtinmu artuq bext bolmaydighanliqini heqiqiy hés qilghanliqini "Wetendin ayrilip, ana til muhitidin ayrilip chet'elge chiqqandin kéyin bilduqki ana til, ana weten bilen yughurulup ketken iken. Ana til shu wetenning bir qismi iken" dégen sözler bilen ipadilidi.

Abduweli ependi her qaysi ellerde yashawatqan Uyghurlar öz tirishchanliqi bilen échiwatqan ana til mekteplirining, shara'it cheklimiliri seweblik balilarning ana tildin élipbe sawatini chiqirish bilenla cheklinip qélishtek ehwaligha xatime bérish üchün, Uyghur ziyaliylirining küchni bir yerge toplap tor mektipi qurush tek bir teklipni körsetti. U yene, "Bu arqiliq Uyghurlar meyli qaysi elde qaysi xil til muhitida yashimisun, makan zaman cheklimilirini yéngip perzentlerni téximu keng da'iride öz ana tili bilen uchrishish pursetlirige ige qilalaydu, oqughuchilargha til qoralidin ünümlük, ilmiy paydilinishning qa'ide - qanuniyetlirini we prinsiplirini ögitip, ularning anglash, sözlesh, oqush, yéziqchiliq we tepekkur qilishtek omumyüzlük qabiliyitini östürüshtek köp xil unum hasil qilghili bolidu" dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Uyghur ziyaliyliri birdek "Bashqa tillargha herqanche pishshiq bolup ketken teqdirdimu, yenila öz tilimizni untumasliqimiz, uni herqandaq sahede omumlashturup küchimizning yétishiche qoghdap qélishimiz kérek" dégen qarashta. Uyghur tilining tereqqiyati we mewjudluqigha köngül bolush we uninggha sahib chiqish, her bir özini men Uyghur dep hésablaydighan kishining burchi we sheripi. Nöwette Uyghurlarda, bolupmu Uyghur tor dunyasida Uyghur tilining roligha bolghan tonush, köngül bolush yéngi bir basquchqa qarap qedem qoydi bu Uyghurlarning bu sahediki tirishchanliqliri dawamlashmaqta.

Toluq bet