Абдувәли аюп қатарлиқ уйғур зиялийлири ана тил еңини күчәйтишни тәкитлиди

Мухбиримиз меһрибан
2016.04.06
Abduweli-ayup-sozde-ana-til.jpg Дуня ана тил күни мунасивити билән өткүзүлгән уйғур ана тил илмий муһакимә йиғинида абдувәли аюп әпәнди сөздә. 2016-Йили 21-феврал, истанбул.
RFA/Arslan

Муһаҗирәттә яшаватқан уйғур зиялийлиридин ана тил маарипи тәшәббусчиси абдувәли аюп әпәнди вә илгири уйғур елидә оқутқучилиқ хизмитидә болған абдувәли турсун әпәндиләр, нөвәттә даириләр тәрипидин барғанчә етибарсизлаштурулуватқан уйғур тили вә әдәбиятиға қарита өз пикирлирини баян қилип, оқутқучи, оқуғучи, ата-анилар ортақ аваз қошқан һалда ана тил мәдәнийәт еңини күчәйтишни тәшәббус қилди.

Өткән ай радийомиз игилигән әһвалларда, оттура мәктәп әдәбият дәрсликидики уйғур классиклири вә һазирқи замандики тонулған уйғур язғучилириниң әсәрлириниң орниға хитай классиклири вә хитай язғучилириниң әсәрлири сәплиниши оқутқучи, оқуғучилар арисида наразилиқ қозғиғанлиқи мәлум болған иди. Мәзкур хәвәр берилгәндин кейин уйғур әвладлирини ана тил муһитида тәрбийиләш бошлуқи азийип кетиватқан шараитта, уйғурлар қандақ қилиши керәк дегән темилар иҗтимаий таратқуларда вә муһаҗирәттики уйғурлар арисида йәнә бир қетимлиқ муназирә темиси болди.

Муһаҗирәттә яшаватқан уйғур зиялийлиридин абдувәли аюп әпәнди вә абдувәли турсун әпәндиләр радийомиз арқилиқ өз қарашлирини оттуриға қоюп, оқутқучи, оқуғучи, ата-анилар арисида омумий хәлқ кәйпиятиға айланған ана тилни қоғдаш еңини күчәйтиш керәкликини тәкитлиди.

Илгири үрүмчи шәһәрлик 14-оттура мәктәптә әдәбият оқутқучиси болған нөвәттә германийәдә муһаҗирәттә яшаватқан абдувәли әпәнди, 3 йил илгири үрүмчидә оқутқучилиқ қиливатқанда өзи һес қилған әһвалларни баян қилип, даириләр қаттиқ қоллуқ билән йолға қоюватқан қош тиллиқ маарип намидики хитай тиллиқ оқутуш вә имтиһанлашқан маарип түзүми оқуғучиларни ана тил мәдәнийитидә тәрбийилиниш пурситидин мәһрум қилипла қалмастин, бәлки уларни балилиқтики тәсәввур вә мустәқил тәпәккурдин мәһрум қалдуруватқанлиқини, оқуғучилар арисида вәзипини орунлаш вә имтиһан үчүнла дәрс тәйярлайдиған кәйпият омумлашқанлиқини билдүрди.

Америкидики оқушини тамамлиғандин кейин, вәтәнгә қайтиш йолини таллап ана тил маарипини тәшәббус қилип, ана тил йәслиси қурғини үчүн, даириләр тәрипидин тутқун қилиниш, тәқиб астиға елиниш қисмәтлиригә йолуққан, түрмидин қоюп берилгәндин кейин түркийәгә келип муһаҗирәттә яшаватқан абдувәли аюп әпәндиму зияритимизни қобул қилип өз тәшәббусини оттуриға қойди.

Абдувәли аюп әпәнди нөвәттә уйғур елидә ана тил мәдәнийәт тәрбийиси бошлуқи техиму тарийиштәк вәзийәт шәкилләнгәнликини билдүрүп, уйғур зиялийлириниң ана тил маарипини қоғдаш тәшәббуси биләнла чәклинип қалмай, бәлки хитай қануний йол қойған қанун тәртипи вә маарип методи нуқтисида туруп, мунасивәтлик һөкүмәт органлириға уйғур миллий маарипини күчәйтиш тәлипини қоюшиниң толиму зөрүр вә тәхирсизликини билдүрди.

Тил-әдәбият дәрсиниң оқуғучиларда уйғур миллий мәдәнийәт тарихи вә миллий иптихарлиқ туйғусини йетилдүрүштә һәл қилғуч рол ойнайдиғанлиқини тәкитлигән абдувәли турсун әпәнди, оттура, башланғуч мәктәпләрдә уйғур тили вә уйғур әдәбияти дәрсиниң азайтилиши, текистләрниң өзгәртилиши қатарлиқ әһвалларға нисбәтән, оқутқучи, оқуғучилар, ата-анилар һәтта пүтүн уйғур җәмийитидә омумий хәлқ кәйпиятиға айланған ана тилни қоғдаш муһити бәрпа қилишниң уйғур миллий маарипини қоғдашта үнүми болидиғанлиқини билдүрүп, илгири йүз бәргән бәзи әмәлий мәсилиләрни мисалға алди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.