Түркийәдә мәрһум мәмәт қасим җантүркни хатирләш паалийити өткүзүлди

Ихтияри мухбиримиз әркин тарим
2018-03-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәдә өткүзүлгән мәмәт қасимниң вапатини хатириләш мурасимидин бир көрүнүш
Түркийәдә өткүзүлгән мәмәт қасимниң вапатини хатириләш мурасимидин бир көрүнүш
RFA/Erkin Tarim

Уйғур миллй дәвасиниң түркийәдики пешқәдәм күрәшчилиридин мәрһум мәмәт қазим җантүрк вапатиниң 3-йиллиқи мунасивити билән қәйсәридә хатирләш паалийити өткүзүлди. Хатирләш паалийитигә қәйсәри вилайәтлик мәдәнийәт вә саяһәт идарисиниң башлиқи исмәт танқуш әпәнди, сабиқ парламент әзаси сәйфи шаһин әпәнди, қәйсәридики түрк аммивий тәшкилатлириниң мәсуллири, қәйсәридики әрҗийәс университетиниң оқутқучилири, дуня уйғур қурултийиниң бир қисим рәһбәрлири, түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммивий тәшкилатлириниң мәсуллири вә истанбул, әнқәрә, қәйсәридики уйғурлардин болуп, җәмий 300 әтрапида киши қатнашти.

Хатириләш паалийити «шәрқий түркистан истиқлал марши» билән башланди. Арқидин мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәнди вә уйғур шеһитлириниң руһиға атап қуран тилавити һәмдә дуалар оқулди. Арқидин түркийә шәһәрчилик министири мәмәт өзһасәки, парламент әзаси йүсүп халачоғлу қатарлиқ сиясийонларниң бу қетимлиқ хатирләш йиғинини тәбрикләп әвәткән телегрмлири оқуп өтүлди. Арқидин мәзкур хатирләш паалийитини уюштурған қәйсәри вилайәтлик мәдәнийәт вә саяһәт идарисиниң башлиқи исмәт танқуш әпәнди, қәйсәри мәдәнийәт вә саяһәт җәмийитиниң рәиси мәмәт чайирдағ әпәнди вә дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң рәиси өмәр қанат әпәндиләр ечилиш нутқи сөзлиди.

Исмәт танқуш әпәнди ечилиш нутқини мундақ башлиди:  «қиммәтлик йиғин әһли, шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз, ханимлар вә әпәндиләр, бу мәнилик паалийәттә бизни ялғуз ташлап қоймиғанлиқиңлар үчүн рәһмәт ейтимән. Шәрқий түркистан мәсилиси түрк дунясиниң қаниған яриси. Биз хатирлаватқан мәмәт қасим җантүрк акимизму хитайниң зулми түпәйли юртидин афғанистанға, у йәрдин 1965-йили түркийәгә көчүп кәлгән киши. У уйғурларниң түркийәгә келип олтурақлишишида муһим рол ойниған, өмриниң ахириғичә шәрқий түркистан дәвасини елип барған бир шәхс. Мәрһум әрәп вә фарс тилини яхши билгәчә тәпсир тәтқиқати билән шуғулланған шундақла шәрқий түркистан тоғрисида  көплигән мақалиларни елан қилған иди. Бүгүн мәрһумни һөрмәт билән билән хатирлаватимиз. Миллити вә вәтинигә хизмәт қилған кишиләрни хатириләш бизниң миллий бурчимиздур.»

Бу паалийәтни уюштурған қәйсәри мәдәнийәт вә саяһәт җәмийитиниң рәиси мәмәт чайирдағ әпәнди қәйсәридә қәдимдин тартип уйғурлар яшап кәлгән бир җай икәнликини, шуңа мәмәт қасим җантүркниң қәйсәри хәлқиниң қәлбидә алаһидә орни барлиқини, уйғур дәвасини қәйсәри хәлқигә тонутушта зор төһпә қошқанлиқини баян қилип, мундақ деди:  «мәмәт қасим җантүрк акимиз пүтүн өмрини вәтининиң әркинликигә атиған күрәшчи иди. У, уйғурларниң бүйүк лидири әйса йүсүп алптекин билән бирликтә шәрқий түркистанда күрәш елип барғандин кейин қәйсәригә келишкә мәҗбур қалған. Қәйсәри тарихида һәр даим уйғурлар яшап кәлгән. Мәсилән, илханли сулалиси мәзгилидә бунянда чоң мәсчит салдурған вали заһирәттин мәхмут уйғур иди. 13-Әсирдә қәйсәридә қурулған әратна дөлитиниң қурғучиси алаиддин әратна уйғур иди.  Қәйсәридә улар ясатқан көп санда тарихий қурулушлар бар. Мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәндиму тарихта уйғурлар яшиған бу йәргә келип өз дәвасини давамлаштурди.»

Дуня уйғур қурултийиға вакалитән нутуқ сөзлигән өмәрқанат әпәнди  бу паалийәткә саһипханлиқ қилған кишиләргә рәһмәт ейитти. У, уйғурлар еғир күнләрни бешидин өткүзүватқан бүгүнки күндә уйғур дәваси үчүн зор төһпиләрни қошқан мәрһум мәмәт қасим җантүркни хатирләшниң зор әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди.

Йиғинда җәмий 9 киши сөз қилди. 50 Йилға йеқин мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәнди билән биллә яшиған, дуня уйғур қурултийи ички ишлар комитетиниң мудири һамидхан гөктүрк әпәндиниң доклати кишиләрниң диққини тартти. У, доклатини түркчә бәрди. Доклати ахирлашқандин кейин, мәмәт қасим җантүрк һәққидики әслимилирини уйғурчә сөзләп беришни тәләп қилдуқ. У, мәмәт қасим җантүркниң 1925-йили туғулғанлиқини, яшлиқ йиллирини шәрқий түркистанда өткүзгәнлики баян қилди.

Һамидхан гөктүрк әпәни, мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәндиниң қәйсәри вилайитидә шәрқий түркистанниң тонулишиға зор төһпә қошқанлиқини, әрәпчә-парисчини яхши билидиған диний илимләр мутәхәссиси икәнликини баян қилди.

Мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәндини хатирләш паалийитигә дуня уйғур қурултийи алаһидә әһмийәт бәрди. Өмәр қанат әпәнди түркийәдә уйғур мәсилисини аңлитиш әң қейин бир мәзгилдә мәмәт қасим җантүрк әпәндиниң қейинчилиқларға қаримастин һармай-талмай шәрқий түркистан дәвасини аңлатқан муһим бир шәхис икәнликини баян қилди.

Қәйсәри вилайәтлик мәдәнийәт вә саяһәт идарисиниң залида өткүзүлгән мәрһум мәмәт қасим җантүрк әпәндини хатирләш йиғинида бәзи мутәхәссисләр уйғурларниң тарихи вә һазирқи еғир вәзийити тоғрисидиму доклат бәрди. Булардин сирт, залниң киришидә мәрһум мәмәт қасим җантүркниң һаяти тонуштурулған рәсим көргәзмисиму ечилған болуп, көргәзмигә униң һаяти вә паалийәтлири әкис әттүрүлгән 150 парчидәк рәсим қоюлған. Йиғин җәрянида уйғур сәнәтчи абдуллаһ көсән уйғурларниң тарихий нахшилиридин өрнәкләр орунлиди. Муҗаһит қәшқәрли шеир декламатсийә қилди. Әң ахирида мәрһум мәмәт қасим җантүркниң оғли қуләһмәт җантүрк җамаәткә тәшәккүр нутқи сөзлиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт