Muhajirettiki Uyghur balilirigha ana til ögitishte resim, ussul we aghzaki sen'et

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2017-12-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Nurnisa xanim gérmaniyede ötküzülgen chöchek éytish bayrimida oqughuchiliri bilen. 2017-Yili 4-dékabir. Gérmaniye.
Nurnisa xanim gérmaniyede ötküzülgen chöchek éytish bayrimida oqughuchiliri bilen. 2017-Yili 4-dékabir. Gérmaniye.
RFA/Abduweli Ayup

Awstraliye, shiwétsiye, gérmaniye we norwégiyediki Uyghurlarning ana til kursliri heqqide qilin'ghan ziyaret dawamida resim, usul we Uyghur aghzaki sen'itining oqughuchilarni ana tilgha jelp qilishta muhim rol oynighanliqi otturigha chiqti.

Yawropada shiwétsiyediki ressam yarqin ependi ders bériwatqan ana til kursi, gérmaniyede xalise abdulla achqan Uyghur ussul kursi, merwayit hapiz achqan resim kursi, gérmaniye Uyghur ayallar komitétining re'isi nurnisa isma'il achqan chöchek-qoshaqlar arqiliq ana til ögitish kursi izchil dawam qilip kelmekte iken.

Xalise abdulla achqan Uyghur ussul kursi on nechche yildin béri Uyghur balilargha ana tilini, Uyghur medeniyitini ögitipla qalmay ulargha ömlük, jama'etchilik we Uyghurluq rohini singdürüshte muhim rol oynap kelgen. Dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi perhat yurungqash ependining qarishiche, xalise xanim achqan bu Uyghur ussul kursi gérmaniyede medeniyetlik bir Uyghur obrazining shekillinishide, Uyghur medeniyitining tonulushida we Uyghur dawasining étirap qilinishida muhim rol oynighan.

Gérmaniyede yashaydighan yazghuchi abral ependi, ussul kursining üzülüp qalmay dawam qilishida muhim amillardin oqughuchining qizghinliqi, oqutquchining kespi sapasi bolghandin bashqa heqliq bolushiningmu tesiri barliqini otturigha qoydi.

Shiwétsiyede yashawatqan ressam yarqin ependi, resim ata qilghan ipadilesh erkinliki, tesewwur dunyasi we güzellikning oqughuchilarni qiziqturup kelgenlikini éytti. Uningche, muhajirettiki balilar yat tilda singgen, yat til hökümranliq qilidighan ré'alliqni ata-anilirigha ana tilda bayan qilalmaydighan bolghachqa ular bilen resim arqiliq héssiyat we pikir almashturush ularni ana til dunyasigha bashlashning muqeddimisi hésablinidiken. 

Gérmaniye Uyghur ayallar komitétining re'isi nurnisa isma'il xanim gérmaniyediki Uyghur balilarning ana til oqutushida nuqsanning oqutush usuli, oqutquchi mesilisidin bashqa ata-ana we oqutquchilargha ortaq mesilining balilarni chüshenmeslik ikenlikini otturigha qoydi. Uningche, balilarning bezliri Uyghurchini peqetla bilmeydiken. Shunga qilinidighan ish ana til ögitish emes, belki ana til tirildürüsh, hetta ana tilni ikkinchi bir til süpitide ögitish mesilisi iken. Uning qarishiche, aram élish künidiki ana til oqutushini mektep, kurs démey bir oyun, bir pa'aliyet yaki bir köngül échish süpitide balilargha chüshendürüsh bekrek muwapiq iken. 

Nurnisa xanim 2014-yildin bashlap myunxén sheherlik hökümetke qarashliq jem'iyet memuriyitining yardimi bilen ana til oqutushi bilen shughullinip kelgen bolup, 2018-yildin bashlap köchmenler mejlisining besh yilliq yardimige érishken. 

Muhajirettiki ana til oqutushida resim, ussul we Uyghur aghzaki sen'itidin paydilinishning gérmaniye, shiwétsiye we awstraliyediki muweppeqiyiti bu usulning muhimliqini ispat qilmaqta iken.

Bundin bashqa muhajirettiki Uyghur balilarning ana tildin sawatsiz emes, belki bixewer qalghanliqi, perzentlerge ana tilni yuqiriqidek ussul, resim we türlük aghzaki sen'et arqiliq ögetmeymu amalning yoqluqini ashkarilimaqta iken. Norwégiye, kanada, en'gliye qatarliq ellerdiki ana til kursliridin igiligen ehwallargha qarighanda, Uyghurche tili chiqmighan balilarning sani xélila köp bolup oqutquchilargha qiyinchiliq tughduruwatqanliqi melum boldi. Bu yil séntebirdin bashlap kanadadiki ana til kursigha 40 tin artuq oqughuchi yighilghan bolup, bir qismining peqetla Uyghurche bilmeydighanliqi oqutquchi yétishmeslik mesilisini peyda qilip ata-anilarning béshini qaturuwatqan iken. Bu mesilini hel qilish üchün kanada we en'gliyediki ata anilar we ana til ixlasmenliri ana tilgha da'ir kitablarning Uyghurchila emes, Uyghurche in'glizche ikki tilliq chiqishi lazimliqini telep qilishmaqta iken.

Toluq bet