Nöwetchilik tüzümi - ma'aripning chékinishidiki yene bir seweb

Muxbirimiz gülchéhre
2016.02.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tetil-siyasiy-uginish-ramizan-ramzan-305.jpg Tetil mezgilide siyasiy öginishke yighiwélin'ghan lengger bashlan'ghuch mektep oqughuchiliri. 2012-Yili 20-iyul.
http://ui.xjsfedu.com

Hazir Uyghur élidiki mekteplerde oqutquchilargha omumyüzlük muqimliq, bixeterlik üchün nöwetchilik qilish wezipisi yüklen'gen. Inkaslardin melumki, nöwetlik wezipisini béjirelmigen her qandaq oqutquchi maddiy we memuriy jazagha tartilidu. Mekteplerdiki omumiy éqimgha aylan'ghan bu tüzüm, oqutquchilarning naraziliqini qozghap, ularning xizmet aktipliqigha tesir yetküzmektiken. Mezkür mesilige diqqet qilghan Uyghur ziyaliylar “Oqutquchilarning kéchilik nöwetchilikke qoyulushigha oxshash ma'ariptiki xata tedbirler yéqinqi yillarda Uyghur milliy ma'arip süpitining töwenlep kétishidiki nurghun seweblerning biri” dep mulahize qilmaqta.

Inkaslargha qarighanda, “Muqimliq” bahaniside her sahe, her organ, her jayda élip bériliwatqan 24 sa'etlik nöwetchilikte turush tüzümidin oqutquchilarmu qéchip qutulmighan. Nechche yildin béri da'iriler mektep amanliqini qoghdash we kücheytish meqsitide, oqutquchilarni kéchilik we kündüzlük nöwetchilikke orunlashturushni tüzümleshtürüp kelmekte.

Adettiki waqitlarda mekteplerde kéchilik nöwetchilikte amanliq xadimidin bashqa oqutquchilarningmu masliship nöwetchilikte turushi telep qilinsa, hazirqidek chaghan we alahide bixeterlik tedbirliri élinidighan jiddiy weziyette mektepning kéchilik we kündüzlük nöwetchiliki asasen oqutquchilarning zimmisige yüklinip qalidiken. Bir ottura mektepning hazirqi chaghanliq kéchilik nöwetchilikide turuwatqan ayal oqutquchisi, özining uzun yillardin béri adettiki waqittin bashqa bayram we tetil waqitliridimu oxshashla bu xil nöwetchilikte turushqa mejbur bolup kéliwatqanliqini éytti.

Bu oqutquchining chüshendürüshiche, bu xil wezipe siyasiy tüs alghan bolup, kimki kélelmise maddiy we memuriy jehettin tégishlik jazagha tartilmaqta iken.

Hazir bu xil ehwal Uyghur rayonidiki mekteplerde omumiy éqimgha aylan'ghan bolup, oqutquchilarning idiyesidin ötmigen ish naraziliq qozghap, ularning xizmet aktipliqigha tesir yetküzmekte iken.

Uyghur aptonom rayonidiki her qaysi bashlan'ghuch we ottura mekteplerdin igilishimizge qarighanda, bezi mektepler oqutquchilar bilen mexsus tetil mezgilidiki bixeterlik, muqimliq mes'uliyetnamilirini imzalighan. Nöwetchilik qilip kéchiche uxlimighan oqutquchilar, yaxshi aram almay, derske puxta teyyarliq körüshke ülgürmey turupla etisi oqughuchilargha ders ötishi kérek iken. Ziyade charchighan oqutquchilarning rohiy haliti ders süpitige, axiri bérip oqughuchilarning dersni özleshtürüshige tesir körsetmekte. Bashlan'ghuch mektepning bir péshqedem oqutquchisimu chaghan bashlan'ghandin buyan kéchiche mektepte nöwetchilik qiliwatqanliqini, oqutquchilarning tetil bolsimu künde mektepke kélip yoqlima qiliwatqanliqini, özining qattiq charchighanliqini bildürdi.

Bu oqutquchining sözlep bérishiche, mekteplerde qattiq yolgha qoyuluwatqan nöwetchilik tüzümi mektep oqutush süpitige belgilik tesir yetküzüp, oqutquchilardimu küchlük naraziliq qozghimaqta, bu oqutquchining anglighanlirigha qarighanda,“Oqutquchilarni nöwetchiliktin azad qili”" pikri yéqinda aptonom rayonluq xelq qurultiyining bir wekili teripidin bu qétimqi qurultayda ma'ariptiki xataliqlar süpitide teklip sunulghan. Qarighanda bu ish aptonom rayonluq partkom we xelq hökümitining quliqigha yétip barghan bolsimu, biraq bir qisim emeldarlar he désila ishlarning xaraktérini siyasiygha burap yuqirigha bash aghriqi tépip bérishtin özini tartip mesilini basturup qoyghan bolushi mumkin iken.

Uyghur rayonidin ziyaritimizni qobul qilghan oqutquchi we péshqedem pidagoklarning ortaq pikri shuki, oqutquchilarning xizmet normisi alahide éghir. Emeliyette peqet mekteplerning amanliqi közde tutulghan bolsa, bu mesilini mektepning amanliq xadimlirini köpeytish arqiliqla hel qilip ketkili bolidu. Yéqinqi yillarda atalmish qosh til ma'arip siyasitining kücheytilishi bilen teng, qara qoyuq yolgha qoyuluwatqan muqimliq tedbirliri bilen mektepte munasiwetsiz xizmetlerning türi köpiyip ketkechke telim - terbiye, ilmiy oqutushqa sel qaraydighan xahish kélip chiqqan. Uning üstige mekteplerde bu xil tüzümlerning köpinchisi jazalashni asas qilghachqa, oqutquchilarning rohiy bésimliri artip öz kespige diqqitini merkezleshtürelmey netijide oqutush süpitining omumyüzlük töwen bolushini keltürüp chiqarmaqta.

Ilgiri Uyghur élida uzun yil oqutquchi bolghan, amérikidiki Uyghur pa'aliyetchi élshat hesen ependi öziningmu ilgiri tügimes siyasiy ögi'inishlerdin bizar bolghanliqini sözlep, bügünki künde bolsa oqutquchilarning bésimining hessilep artqanning üstige, aram künlirimu nöwetchilikte turushqa mejburlinishining emeliyette shekli özgergen ten jazasi, emgek qanunigha xilap hasha tüsini alghan bir qilmish dep otturigha qoydi.

Oqutquchilarning heq - hoquqlirining bu qeder depsende qilinishini chet'ellerde tesewwur qilghilimu bolmaydighanliqi, hetta oqutquchilarning qanunluq menpe'etige xilap, zéhni we jismaniyitige dexli yetküzgen bu xil qilmishlarning qanuniy jawabkarliqqa tartilidighanliqini eskertken élshat hesen ependi mekteplerning oqutush adem terbiyileshtek asasliq xizmitini bir chetke qayrip qoyup, bu xil siyasiy shekilwazliqning, oqutquchilarning iqtidarini cheklep, xizmet qizghinliqini suslashturushtin bashqa, idiyesini zeherleydighan bir tüzüm ikenlikini, shundaqla buning hazir Uyghur mekteplirining oqutush süpitining töwen bolushini keltürüp chiqiriwatqan ma'ariptiki eng gewdilik mesililerning biri dep qaraydighanliqini bildürdi.

Élshat ependi yene, “Bügünkidek uchqandek tereqqiy qiliwatqan uchur dewride yeni, oqutquchi oqughuchilargha bilim béridighan, medeniyet tarqitidighan insan bolush süpiti bilen, dawamliq ögenmise, kespiy jehettin dawamliq terbiyelinip sewiyisini, maharitini dawamliq östürüp turmisa, nöwettiki oqutushning höddisidin chiqip bolalmaydighan bir riqabet dewride, xitay hökümitining oqutquchilarni öz kespi bilen shughullinishtin yiraqlashturushi, ularning zéhnini héchqandaq ilmiy, emeliy qimmiti bolmighan bihude ishlargha israp qilishi, bu oqutquchilarni muqeddes kespidin zériktürüsh, yene bir tereptin ularning oqughuchilarning qelbidiki obrazini xunükleshtürüsh, axirqi hésabta Uyghur milly ma'aripini pütünley yoqitishni meqset qilghan” dep chüshinidighanliqini otturigha qoydi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.