Nizam garayéf: bizning birinchi meqsitimiz balilarni ana tilida oqutush

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015.07.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Almata-Sultan-qorghan-305.jpg Shéhitlar xatirilesh pa'aliyitidin körünüsh. 2015-Yili iyun, alamata.
RFA/Oyghan


Qazaqistanda Uyghurlar zich olturaqlashqan yéza we meheliler köplep sanilidu. Ularning her qaysisida dégüdek Uyghur medeniyet merkizi, yigit béshi, aqsaqallar kéngishi, yashlar komitéti, xanim qizlar komitéti oxshash uyumlar bolup, ular medeniyet merkizi etrapida birliship, bu yerde boluwatqan her qandaq medeniy, ijtima'iy mesililerni hel qilidu. Ular shu jaydiki hakimchiliq, mektep, meschit qewmi, yurt - jama'etchilik we bashqilar bilen alaqe baghlaydu. Bu jehette yerlik medeniyet merkizi nahiyelik medeniyet merkizige, u bolsa sheherlik we wilayetlikke, ular öz nöwitide almata shehiride orunlashqan qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étnomedeniyet merkizige béqinidu. Jumhuriyetlik merkez qazaqistan xelqi assambiléyisi bilen zich munasiwette ish élip baridu. Hazir her xil yerlik hökümet organliri türlük mesililerde shulargha muraji'et qilidu.

Almata shehirining sultanqorghan mehelliside bolsa, uzun yillardin buyan sultanqorghan jem'iyetlik birleshmisi ishlep kelmekte. Ilgiri, yeni bolupmu ötkenki esirning 80 - yillirining axiri we 90 - yillarning bashlirida jay - jaylarda jem'iyetlik birleshmiler qurulushqa bashlighan idi. Sultanqorghan mehellisi tarixi kitabining aptori imerjan qadirofning éytishigha qarighanda, qazaqistandiki Uyghurlardin birinchilerdin bolup sultanqorghanliqlar Uyghur medeniyet merkizini qurup, 1989 - yili Uyghur tiyatiri bénasida birinchi qurultiyini ötküzgen. Ene shu mezgilde yene “Sultanqorghan özini bashqurush komitéti” mu meydan'gha chiqqan idi. Bu birleshmiler yerlik hökümet organlirigha öz wekillirini tewsiye qilish, Uyghur mektipini qollap - quwetlesh, mehelle qebristanliqini tertipke keltürüsh, meschit sélish, shundaqla qazaqistan prézidéntini saylash we bashqimu ishlargha pa'al arilishidu.

Biz sultanqorghan jem'iyetlik birleshmisining re'isi nizam garayéf bilen birleshmining bügünki pa'aliyiti heqqide söhbet yürgüzduq:

- Sultanqorghan jemiyetlik birleshmisi qachan qurulghan? uning qurulush sewebliri? terkipiy qismi némilerdin ibaret?

- Sultanqorghan jem'iyelik birleshmisi 1996 - yili pirmuhemmet hajim quziyéfning rehberlikide échilghan. Qurulushning sewebi pütkül elni birleshtürüsh, ömleshtürüsh, meschitlerni awatlashturush, ademlerni bir yerge toplash, mehelle yigit bashlirini qurush. Bu hemme tereptin özini - özi bashqurush komitéti. Uning quramida yüzge yéqin adem bar, yeni 36 yigit béshi, 36 xanim qiz, shundaqla meschit qewmliri.

- Bularning asasiy qilidighan ishliri heqqide éytip ketsingiz?

- Bularning qilidighan asasiy ishliri özimizge xas ish - pa'aliyetlerni élip bérish. Mesilen, tiyatirning biletlirini tarqitish, “Uyghur awazi”, “Asiya bügün”gézitlirigha yézilish, öz millitimizge xas ishlarni élip méngish. Jumhuriyetlik, sheherlik medeniyet merkezliri we bashqilar bilen birliship ishlesh. Aldimizgha qoyghan asasiy mesile, birinchi, balilarni ana tilida oqutush, ikkinchi, ana tilida chiqiwatqan gézit - zhurnallarni qollap - quwwetlesh, üchinchi, tiyatirimizni qollap - quwwetlesh, törtinchi, balilarni oqutush. Shundaqla bizde ikki qebristanliq bar, shularni güllesh, kütüsh. Dilmurat quziyéfning rehberlikide qebristanliqlarni retke keltürüsh. Hazir almata shehiri boyiche bizning meschitimiz eng chirayliq meschit dégen mukapatni alduq.

- Bu birleshmining yene qandaq wezipiliri bar?

- Bolupmu d. Quziyéf bashchiliqida yilida bir qétim roza éyida yitim - yésirlargha qarap, qolida yoqlargha yardem bérish. Dilmurat aka yiligha bir milyon axcha shexsen özi chiqiridu. Shuni biz mehellimizdiki nakalargha tarqitimiz. Uningdin sirt mektepte ela oquwatqan üch baligha, ikki mu'ellimge sogha brimiz, yette - sekkiz mektepke shundaq sogha qilimiz. Biraq buni bérishtin burun bizning jem'iyetlik birleshmining meslihitini élip, biz tizimni bergendin kéyin, shu yardemlerni ta bügünki kün'giche qiliwatimiz.

- Bu pikirliringizge yene qosharingiz barmu?

- Jem'iyetlik birleshmining aldigha qoyghan yene bir wezipisi, özimizning örp - adetlirini, ana tilimizni saqlap qélish. Biz her qandaq jem'iyetler bilen, hakimchiliq, mektepler bilen bille ishleymiz. Milletler ara dostluqni saqlash, héchqandaq bir siyasetke arilashmay ish élip bérish.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.